23.7.13

"Mae gan Gymru lot i ddiolch i'r ardal hon.."

Yn rhifyn Gorffennaf, mae Arwel Gruffydd, yn son am ddod a'r Theatr Genedlaethol i'w filltir sgwar.
 


Pan gafodd Arwel ei benodi’n Gyfarwyddwr Artistig Theatr Genedlaethol Cymru ddwy flynedd yn ôl, mi anfonais nodyn ato i’w longyfarch, a’i holi’n ddireidus pryd oedd yn bwriadu dod a pherfformiadau i Fro Ffestiniog?  Atebodd fel hyn: “Os na ddaw'r Theatr Gen i Stiniog ryw ffordd neu'i gilydd o fewn y 5 mlynedd nesaf, mi fyta i'n het! 
Dylai Stiniog gael theatr genedlaethol ei hun... Mae yno ddigon o dalent!” 

 
Fel y gwyddom erbyn hyn, bu’n driw i’w addewid, gan ddod a dau gynhyrchiad cyffrous iawn yma eleni. Diolch iddo am weld potensial pobl y fro, a diolch hefyd am gyfrannu erthygl ecsgliwsuf i Llafar Bro!



Meddai Arwel:
"Mae dwy flynedd bellach ers i mi gychwyn yn fy swydd fel Cyfarwyddwr Artistig Theatr Genedlaethol Cymru. Mae hi’n fraint aruthrol i mi gael gwneud y swydd honno, ac wrth gwrs, rwyf yn ymwybodol iawn o’r disgwyliadau uchel sydd ynghlwm â hi. O’r dechrau cyntaf, roeddwn i am i’r cwmni fod yn gwmni theatr sy’n mynd y tu hwnt i ddisgwyliadau arferol; yn tanio dychymyg, yn pryfocio, yn cyffroi ei gynulleidfa, yn ogystal, wrth gwrs â’i diddanu. Roeddwn hefyd yn awyddus iawn i ddod â’r cwmni cenedlaethol i fy mro enedigol."

Mae gan Gymru lot i ddiolch i’r ardal hon, i’w hanes, i’w thraddodiad ac i’w phobl. Mewn ffordd, roeddwn i am i’r ardal hon gael ei lle haeddiannol yn y ‘spotlight’ (a dwyn metaffor o fyd y theatr).  

Lleu Llaw Gyffes, Tomen y Mur. Gorffennaf 2013

Darllenwch y cyfan yn Llafar Bro.

Mwy am Blodeuwedd yn fan hyn.

21.7.13

Ugain mlynedd ers 'cau' yr atomfa

Darn allan o rifyn Gorffennaf, union 20 mlynedd ar ol i gwmni Magnox ddatgan nad oedd atomfa Traws yn mynd i ail gynnau'r ddau adweithydd. Gallwch ddarllen y cyfan yn Llafar Bro.



Y prif gof sydd gennyf i ydi rheolwyr y cwmni yn creu ofn ymysg y gweithwyr am eu dyfodol. Awgrymwyd bryd hynny mae dim ond sgerbwd o weithlu fyddai yno yn fuan iawn, ac y dylai pawb godi pac am atomfeydd breision Lloegr ar unwaith.
Fel y gwyddom i gyd, gadawodd llu o deuluoedd ifanc ac unigolion yn y cyfnod wedi’r cau, a gwelsom newidiadau mawr yn ein cymunedau ers 1993.
Roedd tua 600 yn gweithio yno ym 1993. Yn ôl gwefan Magnox mae rhywbeth rhwng 633 a 797 yn gweithio yno heddiw (yn staff; staff asiantaeth; a chontractwyr).




llun o gasgliad Comin Wikimedia

Dyma ddywed rhai oedd yno ym 1993, ond sydd ddim yn rhan o'r gweithlu bellach:


“Roedd o’n un o’r dewisiadau anodda i fi orfod gwneud. ‘Rioed di bod yn bell o’n milltir sgwâr. Yn 23 oed efo dau o blant bach a dim garantî am fwy na 3/5 mlynadd o waith. Symudais i Suffolk." meddai Gareth Jones.

"Roeddwn yn ifanc iawn bryd hynny a doedd symud o’r ardal ddim yn opsiwn i mi gysidro a dweud gwir.  Os dwi’n cofio’n iawn doedd dim sicrwydd pendant faint o flynyddoedd o waith oedd gennym." meddai Heather Rice-Evans.



"Er fy mod yn byw yng Nghaernarfon sydd ond tua 30 milltir o’r Blaenau dwi'n dal i hiraethu am yr ardal, yn enwedig y llynnoedd dwi mor hoff o'u pysgota.” meddai Dewi Euron Griffiths.


“Mae’n rhyfedd o fyd i feddwl bod mwy o weithwyr yn yr Atomfa rŵan na phan oedd y lle yn cynhyrchu trydan! Ond roedd rhywun reit bryderus ar y pryd os oedd gwaith yn mynd i fod yno yn yr hir dymor.” meddai Marc Williams.

Tybed oedd wir angen i Fro Ffestiniog golli cymaint o deuluoedd a’u sgiliau a’u cyflogau?