Rheilffordd Rhan Amser -Ymateb

Diolch i Rhian Jones, a yrrodd lythyr i rifyn Hydref yn dweud ei bod am lythyru efo Trafnidiaeth Cymru am eu gwasanaeth anwadal, a diolch hefyd i bawb arall sydd wedi ymateb ar y stryd, ar y ffôn a thrwy negeseuon, yn dilyn yr erthygl ar dudalen flaen rhifyn Medi.

Ymddiheuriadau gyda llaw am y syms gwael yn y rhifyn papur. Mi fu rhai ohonoch yn ddigon praff i weld o’r tabl ym mhrif gorff yr erthygl, fod cyfanswm o 589 trên wedi eu canslo’n llawn neu’n rhannol yn 2025, nid 489 fel yr oeddem wedi’i roi ar y dudalen flaen. Felly tua 14% o’r gwasanaeth wedi’i ganslo! 

Yn syml iawn, tydi o ddim digon da.

Rheilffordd Dyffryn Conwy. Llun gan Jonathan Wilkins dan drwydded generig CCSA2.0

Mi gofiwch fod Llafar Bro wedi sgwennu at Weinidog Trafnidiaeth Llywodraeth Cymru, Mark Hooper, yn gofyn iddo amlinellu ei ymateb i’r cwynion am y gwasanaeth yn lleol ac atebion annigonol Trafnidiaeth Cymru. 

Daeth ateb yn fuan ar ôl i rifyn Medi fynd i’r wasg, ond -yn ôl y disgwyl efallai- ar y cyfan, cadw ochr TrC mae’r ymateb. Ymateb a yrrwyd gyda llaw, heb enw na llofnod arno, ond yn hytrach yn gorffen fel hyn: “Yn gywir, Rheilffyrdd a Trafnidiaeth Cymru, Llywodraeth Cymru”.  Nid yn uniongyrchol gan y gweinidog felly. Dyma rannau mwayf perthnasol yr hyn a ddaeth:

“Mae Llywodraeth Cymru yn gwerthfawrogi'r rhwystredigaeth y gall oedi a chanslo ei achosi i deithwyr sy'n dibynnu ar wasanaethau rheilffyrdd ar gyfer gwaith, addysg a hamdden.
Mae Ll.C yn disgwyl safonau uchel o ddibynadwyedd a pherfformiad ar draws y rhwydwaith rheilffyrdd... rydym yn parhau i fonitro perfformiad yn agos ac yn pwyso am welliannau lle mae gwasanaethau yn disgyn yn is na'r safonau y mae teithwyr yn eu disgwyl.
Me Ll.C yn cydnabod bod teithwyr ar rwydwaith Gogledd Cymru wedi profi cyfnod heriol yn ystod y misoedd diwethaf.
Mae llinell Blaenau Ffestiniog yn rhan bwysig o rwydwaith rheilffyrdd Gogledd Cymru, ac mae Llywodraeth Cymru yn cydnabod pwysigrwydd darparu gwasanaethau dibynadwy a hygyrch a lleihau'r  achlysuron lle mae'n rhaid defnyddio bysiau yn hytrach na'r rheilffyrdd.
Byddwn yn parhau i weithio'n agos gyda TrC, Network Rail a phartneriaid diwydiant i wella dibynadwyedd a phrofiad teithwyr ar draws y rhwydwaith... gweithio gyda TrC a Network Rail i ddeall beth y gellir ei wneud i gryfhau gwydnwch y seilwaith, y fflyd a gweithrediadau mewn cyfnodau o dywydd eithafol, gan gynnwys digwyddiadau gwres eithafol yn ogystal â'r llifogydd sy'n effeithio ar linell Blaenau Ffestiniog.
Hoffwn ddiolch ichi am dynnu ein sylw at eich pryderon. Mae adborth gan deithwyr a rhanddeiliaid lleol yn helpu i lywio trafodaethau gyda cwmniau rheilffyrdd a rheolwyr seilwaith ac yn tynnu sylw at ble mae angen gwelliannau pellach."

Felly, cadwn olwg ar y sefyllfa gyfeillion, ac os oes digon ohonom yn dilyn awgrym Rhian Jones ac yn ysgrifennu i gwyno, neu hyd yn oed yn sgwennu i gefnogi ymdrechion Llywodraeth Cymru i gael y £5Biliwn sy’n ddyledus i Gymru o’r gwaith ar HS2, efallai y cawn, rywbryd, wasanaeth reilffordd yr ydym yn ei haeddu!   PW
- - - - - - - - -

Ymddangosodd yn rhifyn Hydref 2026

Tra oedd Llafar Bro yn y wasg, ar Hydref yr 2il, cynhaliwyd sesiwn galw-i-mewn yn Y Ganolfan, er mwyn i bobl Stiniog gael dweud eu dweud wrth gynrychiolwyr Trafnidiaeth Cymru a Rheilffordd Dyffryn Conwy yn benodol.

Mi alwodd Llafar Bro i mewn i sicrhau eu bod yn gwybod am y manylion a gafwyd yn y Cais Rhyddid Gwybodaeth. 'Roedden nhw'n cytuno nad oedd y gwasanaeth wedi bod ddigon da, ac y bydden nhw'n mynd a chwynion a sylwadau pawb yn ôl efo nhw... ond amser a ddengys os welwn ni unrhyw welliant! Gallwch fod yn siwr y bydd Llafar Bro yn cadw golwg ar y sefyllfa ac yn diweddaru pan ddaw unrhyw newyddion.

Mae mwy o enghreifftiau o ganslo trenau wedi bod eto ym mis Hydref- rhannwch eich profiadau efo Llafar Bro, a dywedwch wrthym be ydych chi'n feddwl o'r gwasanaeth...

 

Stolpia -Ymladd Tân yn Stiniog

Brigâd Dân
Nid oes dwywaith amdani hi bod y gwasanaeth tân trwy’r wlad gyfan wedi bod yn drybeilig o brysur yr haf hwn gyda’r tanau gwylltion a’r damweiniau drwg ar ein ffyrdd a’n priffyrdd. Dychmygwch am funud beth a fyddai’r sefyllfa pe na bai’r gwasanaeth yn bodoli ac y byddai’n rhaid i bawb geisio gwneud y gorau tros ei hun. Yn ddiau, y mae ein diolch yn fawr iawn iddynt.

Dyddiau Cynnar Gwasanaeth Tân y Fro
Bu galw am wasanaeth tân yn lleol mor bell yn ôl ag 1886, ond llaesu dwylo braidd oedd hanes y Cyngor Dinesig yn ei gylch, ond yn nechrau’r 20fed ganrif ac ar ôl i rai o’r aelodau ymweld â threfi eraill a oedd wedi sefydlu brigâd fe’i argyhoeddwyd. 

Yna, yn 1902 pasiwyd i sefydlu un yn ein tref a chafwyd 25 o ymgeiswyr am y swyddi. Pa fodd bynnag, Thomas E Jones a benodwyd yn Gapten, W.M. Owen, Is-gapten a Griffith Griffiths, Peiriannydd, a dewiswyd cynorthwywyr eraill, yn ogystal.

Roedd yr ardalwyr, yn enwedig pobl busnes y dref, yn falch iawn bod brigad dân wedi ei sefydlu gan i Siop Richard Owen, sef Paris House yng ngwaelod Lord Stryd losgi yn ulw y flwyddyn cynt gan achosi colled o dros £3000. Lledodd y tân i’r ddau dafarndy agosaf ato, sef y Glyndŵr a’r Cross Keys fel y bu’n rhaid iddynt gario’r dodrefn ohonynt allan i’r ffordd. Roedd y tân mor ffyrnig fel y gellid gweld y fflamau o orsaf trên Maentwrog Rd. Toddwyd paent ar adeilad tros y ffordd a syrthiodd mur y siop i’r Stryd Fawr.

Gorsafoedd Tân
Yng ngodre Clogwyn Bwlch y Gwynt y codwyd yr orsaf gyntaf, ac yna y tu ôl i Lys Meddyg, ac yn ôl drachefn i’r un man. Fel y gŵyr llawer ohonoch, bu gorsaf yno am flynyddoedd lawer a chodwyd un newydd yn yr 1970au cyn symud i’r un bresennol. Byddai gan y Llan nifer o ddynion tân yn barod i gynorthwyo hefyd. Yn y dyddiau cynnar ceffylau Gough Jones a fyddai’n tynnu yr injian a chredaf mai gerllaw gorsaf y GWR y byddai ei stablau. 

Bu’r frigâd dân yn eithriadol o brysur ar rai adegau gyda thanau drwg yn digwydd yn rhai o adeiladau’r dref. Aeth gweithdy saer ym Methania ar dân ym mis Awst 1902 a dinistrwyd yr adeilad. Yn 1905 llosgwyd Siop R. G. Williams, Groser, a oedd yng ngodre Lord Stryd yn llwyr. 

Un o’r tanau gwaethaf a fu yn yr ardal oedd yr un ym Melin Lechi Sgwennu Dafydd Jones ym mis Hydref 1912. Dyma’r llun a dynnwyd ohono gan Llew P. Griffiths.

 

Gobeithio’n wir na welwn dân mawr yn unman eto -wel, hyd noson Guto Ffowc, efallai.
STEFFAN AB OWAIN

- - - - - - - - - -

Ymddangosodd yn wreiddiol yn rhifyn Medi 2026


 

Llyfrau Lleol

Rhan o golofn Y Silff Lyfrau, o rifyn Medi 2026 

Adolygiad o Y Gwir yn Erbyn y Byd

Roedd darllen dyddiadur Ceri fel ailymweld â fi fy hun yn fy arddegau ar adegau. Gwir fy mod i erioed wedi symud i’r de, gorfod ymdopi â sefyllfa deuluol heriol na gwneud prosiect am Iolo Morganwg, ond roeddwn i yn cadw dyddiadur a hwnnw yn edrych a swnio yn union fel un prif gymeriad y nofel hynod hon i blant yn eu harddegau. 

Mae’r cynhesrwydd a’r agosatrwydd y mae Llio Maddocks yn llwyddo i’w gyfleu drwy ddyddiadur Ceri yn plethu yn gampus â hanes Iolo Morganwg. Pendilia’r nofel rhwng dyddiadur Ceri, sydd newydd symud o’r gogledd i fro mebyd ei mam ym Mro Morgannwg, a dyddiadur dychmygol un o’i chyndeidiau oedd hefyd yn un o gyfoedion Iolo Morganwg. Gan fod prosiect hanes ei dosbarth yn ei hysgol newydd yn gofyn am ganolbwyntio ar Iolo Morganwg, mae Ceri yn penderfynu mai dyddiadur Owain Sion, yn trafod hynt a helynt y gŵr wnaeth ffurfio Gorsedd Beirdd Ynys Prydain, fyddai ei phrosiect hi.

Dyma strwythur ffres a chlyfar i nofel hanesyddol, ac mae’r plethu rhwng y ddau ddyddiadur yn llifo yn naturiol ac yn llwyddo i gynnal diddordeb o’r dechrau i’r diwedd. Er bod dwy stori yn cyd-redeg ac y byddai hynny wedi gallu mynd yn ddryslyd, mae adnabyddiaeth yr awdur o’i chymeriadau yn y ddau gyfnod yn atal hynny rhag digwydd. Dwi’n amau y byddai plant a phobol ifanc yn eu harddegau yn mwynhau hwyl a hud dychymyg gwyllt Iolo Morganwg, ac yn gallu uniaethu â theimladau a phrofiadau Ceri. Roedd y llyfr hefyd yn apelio ata i, fel oedolyn, ac er bod gen i syniad go lew o hanes Iolo roedd cryn dipyn o’r ffeithiau amdano yn newydd i mi. Teimlais fod lefel yr elfennau hanesyddol yn uchel a manwl, ond eto yn ddigon addas i bobol ifanc ei fwynhau heb deimlo eu bod nhw yn darllen llyfr hanes.
Mewn rhannau, mae stori Ceri a’i chyfeillion – a’i gelynion – newydd yn mynd i lefydd teimladwy a chaled wrth i broblemau bydoedd blêr yr oedolion dreiddio lawr i’r genhedlaeth nesaf. Mae’r rhannau hyn yn cael eu gwrthbwyso gan ddiniweidrwydd ein storïwr bron bob tro, ac fel mae’r Ceri ifanc yn gwibio o un peth i’r llall yn ei dyddiadur dydy sylw’r darllenydd byth ar y drwg yn rhy hir chwaith. 

Un o elfennau cynhesaf y llyfr, yn ogystal â chyfeillgarwch Ceri â’i ffrindiau newydd, yw’r berthynas rhwng y ferch a’i thaid. Iolo Morganwg yw’r llinyn sydd yn tynnu nhw yn agosach, a’i hanes sydd yn cryfhau gwerthfawrogiad Ceri o’i chynefin newydd.

Llwyddodd Y Gwir yn Erbyn y Byd i hoelio fy sylw o’r dechrau i’r diwedd drwy’r ddau linyn storïol cryf a’i storïwr annwyl. Mae’r llyfr yn drysor i unrhyw berson ifanc sydd yn mwynhau hanes ac unrhyw un sydd gan ddychymyg mor fywiog ag Iolo Morganwg.

Cadi Dafydd
[Y Gwir yn Erbyn y Byd. Llio Maddocks. Gwasg Carreg Gwalch £8.99]

- - - - 

Gwen ac Arianrhod 2 -Cantre’r Gwaelod

Yn dilyn ei llwyddiant yn ennill categori uwchradd Gwobrau Tir Na N-Og eleni efo’i nofel graffig Gwen ac Arianrhod, llongyfarchiadau mawr i’r dylunydd a’r awdur lleol, Lleucu Gwenllian ar gyhoeddi’r ail lyfr yn y gyfres, yn dilyn taith Gwen ac Arianrhod i gantre’r Gwaelod!

Wrth gynllunio a darlunio’r gyfrol hon dywedodd Lleucu: ‘Dwi'n gobeithio bydd y darllenwyr yn gallu gweld eu hunain yn y llyfr, ac yn cael rhyw fath o ddihangfa i'r byd hud a lledrith – dyna oedd fy hoff beth i am ddarllen pan oeddwn i'n fach!’

Creda Lleucu bod llais pobl ifanc yn bwysig yn y byd llenyddol, a’i chyngor i eraill ynglŷn â dechrau ysgrifennu fyddai: 

‘Dydi adrodd stori ddim yn gorfod bod yn un peth penodol, nac yn rhywbeth sy'n dilyn strwythur caeth – mae gan straeon llafar, comics, ffilmiau a straeon sydd wedi eu hadrodd yn gyfan gwbl drwy ddarlunia’r potensial i fod yr un mor bwerus a nofelau mawr, trwm; felly pa bynnag gyfrwng sy'n caniatáu i chi fynegi eich hunain, ewch amdani!’

Wrth adolygu yng nghylchgrawn Barn, dyma ddywed Llio Eurgain: 

“Cefais y pleser o adolygu’r gyntaf a’r un ganmoliaeth sydd gennyf i’r ail... Unwaith eto dwi’n edmygu dawn yr artist yn creu nofel graffig gyflawn sy’n llawn darluniau ardderchog... Yn sicr fe’m gadawyd i â’r awydd i ddeifio yn ôl i ganol y tonnau i ddarganfod be ddigwyddith nesaf, felly ni fedraf ddisgwyl i gael darllen y drydedd stori!"

[Gwen ac Arianrhod 2 -Cantre’r Gwaelod. Lleucu Gwenllian. Gwasg Carreg Gwalch £9.99]

Llongyfarchiadau enfawr i’r ddwy; mae’n ymddangos fod y gynulleidfa’n cytuno efo’r canmol, gan fod Cyngor Llyfrau Cymru wedi gosod Y Gwir yn Erbyn y Byd a Gwen ac Arianrhod 2 -Cantre’r Gwaelod ymysg gwerthwyr gorau llyfrau pobl ifanc yn Gymraeg ar gyfer mis Gorffennaf. 
Edrychwn ymlaen yn arw i weld mwy yn y dyfodol. 

Yn y cyfamser, gallwch wrando ar Lleucu’n sgwrsio am y broses o greu ei nofelau graffig ar bodlediad Sgribls trwy eich gwasanaeth ffrydio arferol, neu ar wefan Y Pod.
- - - - - 

Dolenni i erthyglau eraill: 

Llwyddiant Llio 

Gwobr Tir Na nOg Lleucu

 

Haf o flodau, gloÿnnod byw a choed bach!

Colofn Y Dref Werdd

Daeth yr haf â digon o liw a bywyd i erddi cymunedol a mannau gwyrdd Y Dref Werdd. O ddolydd yn llawn blodau gwyllt a gloÿnnod byw, i dros 2,100 o goed bach yn tyfu yn ein meithrinfa, mae wedi bod yn braf gweld ffrwyth y gwaith sydd wedi mynd i’r safleoedd dros y misoedd diwethaf.

 

Yn Nhanygrisiau, mae’r ddôl flodau gwyllt a’r berllan wedi edrych yn hyfryd dros yr haf ac wedi bod yn llawn pryfed peillio. Mae’r gribell felen wedi gwneud yn arbennig o dda eleni, ac rydym wedi gallu casglu hadau i’w gwasgaru mewn rhannau eraill o’r ardd. Daeth 14 o oedolion a phlant atom hefyd ar gyfer y Cyfrif Mawr Gloÿnnod Byw, ac roedd yn braf iawn gweld llawer mwy o loÿnnod byw nag y gwelsom y llynedd.

Bu nifer o weithgareddau eraill hefyd, gan gynnwys sesiynau gwyddoniaeth dinasyddion yn ystod Wythnos Natur Cymru, ymweliad gan grŵp o ddysgwyr Cymraeg, a diwrnodau profiad gwaith gyda disgyblion Ysgol y Moelwyn. Mae’r Prosiect Aethnen gyda Blwyddyn 6 Ysgol Maenofferen wedi parhau hefyd, ac mae dros 100 o goed ifanc bellach yn ôl yn ein meithrinfa, yn tyfu ymlaen cyn cael eu plannu yn yr hydref.

Er gwaethaf y tywydd poeth a sych, mae dros 2,100 o goed bellach yn tyfu yn ein meithrinfa. Mae hynny wedi golygu llawer iawn o ddyfrio, ond diolch i waith caled staff a gwirfoddolwyr, ychydig iawn o goed sydd wedi’u colli.

Rydym hefyd wedi bod yn gweithio gyda nifer o bartneriaid ar brosiectau cadwraeth ac ymchwil, ac ym mis Medi byddwn yn croesawu rhwydwaith ‘CommuniTree Llais y Goedwig’ i Danygrisiau i rannu hanes ein meithrinfa goed a’r hyn rydym wedi’i ddysgu ar hyd y ffordd. 

Meg 

- - - - - - - - - -

Rhan o erthygl a ymddangosodd yn rhifyn Medi 2026

 

Blodau piws hardd, ond miliynau o hadau peryg

Mae Blaenau Ffestiniog yn enwog am y tomennydd llechi. Ond mae’r tipiau ar ddwy ochr y A470 i’r gogledd o Ffestiniog yn newid. Mae mwy a mwy o Rhododendron ponticum yn ymledu drostyn nhw. 

Wrth gwrs, gellid honni eu bod yn edrych yn wych ym mis Mai gyda’u blodau trawiadol piws. Ond yn anffodus, mae ‘na broblem! 

Mae’r Parc Cenedlaethol wedi adnabod y Rhododendron fel un o'r rhywogaethau ymledol mwyaf trafferthus yn Eryri.

Rhaid pwysleisio, nad yw’r status quo yn opsiwn. Os na wnawn ni weithredu, nân nhw ymledu ymhellach ac ymhellach, hyd nes bod yr holl ardal yn frith o Rhododendron. Ydyn ni’n wir eisiau hynny?

Mi gafodd Rhododendron ei gyflwyno i wledydd Prydain o Iberia yn y deunawfed ganrif, fel llwyn addurniadol ond hefyd i ddarparu gorchudd ar ystadau hela. Yn anffodus, mae'n ffynnu yn hinsawdd llaith gogledd Cymru ac ers dros ganrif bellach, mae o wedi bod yn ymledu allan o reolaeth. 

Mi all un planhigyn gynhyrchu hyd at filiwn o hadau bob blwyddyn.

Y broblem yw bod y planhigyn hwn yn wenwynig i fywyd gwyllt. Yn y flwyddyn 65 Cyn y Cyfnod Cyffredin, cafodd byddin Rufeinig o dan Pompey ei wenwyno fel eu bod nhw’n methu ymladd yn effeithiol, ar ôl bwyta mêl o wenyn a oedd wedi peillio planhigion Rhododendron. Heddiw mae'n lledaenu ar draws Eryri, gan ddisodli cynefinoedd brodorol sy'n cynnal cyfoeth o bryfed ac adar, fel y frân goesgoch a’r gôg, gyda chanopi trwchus na all gynnal llawer o fywyd gwyllt o gwbl.

Mae cyrff amgylcheddol megis Parc Cenedlaethol Eryri, yr Ymddiriedolaeth Genedlaethol a Choed Cadw wedi gwario ffortiwn yn rheoli Rhododendron ponticum ar eu tir. Ond yma ar ein tomenni llechi, mae'n broblem wirioneddol. Oherwydd ansefydlogrwydd y llechi, nid yw’n hawdd mynd atyn nhw. Beth fedrwn ni ei wneud i reoli'r ffynhonnell enfawr o hadau yma, a allai ledaenu’r peryg yma i ardaloedd eraill? A fyddai modd i gyrff megis Cyfoeth Naturiol Cymru, Parc Cenedlaethol Eryri, Cyngor Gwynedd, Ymddiriedolaeth Natur Gogledd Cymru a Llechwedd gydweithio i reoli’n Rhododendron? A fyddai modd plannu coed eraill, coed brodorol fel bedw yn lle?

Wrth baratoi’r erthygl hon, nes i ysgrifennu at nifer bobl a chyrff sy’n ymwneud â’r cwestiwn. Calonogol oedd derbyn neges yn ôl oddi wrth Michael Bewick, Rheolwr Gyfarwyddwr J W Greaves & Sons Ltd, sy’ biau Llechwedd yn pwysleisio ei fod o’n deall fod hyn yn fater pwysig a’i fod o’n hapus i wneud yr hyn a fedr wneud i’w ddatrys. Ychwanegodd fod profiad yn dangos fod y broblem hon yn anos i’w datrys nag y gall ymddangos ar y dechrau. 

Mae Megan James, Swyddog Bioamrhywiaeth Parc Cenedlaethol Eryri yn dweud: 

“Credaf bydd y broblem o reoli Rhododendron ponticum yn y Parc yn cymryd sawl sefydliad ac unigolion i gyd-weithio efo'i gilydd ar les rhywogaethau brodorol Cymru.” 

Ac mae hi’n ychwanegu: 

“Credaf fod gobaith yma i weld newid a chynnydd yn y nifer o rywogaethau brodorol yn Eryri gan ffocysu ar waredu rhywogaethau ymledol fel Rhododendron ponticum.”

Mae Jennifer Heard o Ymddiriedolaeth Natur Gogledd Cymru yn dweud: 

“Mae Ymddiriedolaeth Natur Gogledd Cymru yn cydnabod bod Rhododendron ponticum yn broblem ar safleoedd ledled Gogledd Cymru... Rydym yn ymwybodol bod Parc Cenedlaethol Eryri wedi gwario tua £2.2 miliwn rhwng 2018 a 2024 ar ei reolaeth. Lle mae cyllid ar gael, dylid rheoli Rhododendron ponticum mewn modd strategol, gan ddefnyddio technegau arfer gorau fel y rhagnodir gan Gyfoeth Naturiol Cymru. 
Byddem yn argymell annog rhywogaethau coed brodorol i wladychu'r llethrau. Byddai bedw, fel gwladychwr cynnar, yn sicr yn briodol i ddechrau, ond efallai hefyd griafolen, collen a draenen wen. Gellid plannu rhywogaethau eraill fel derwen mes di-goes, helyg a phinwydd yr Alban lle mae amodau'n caniatáu. Fodd bynnag, efallai y byddai'n well gadael i'r rhywogaethau arloesol ymsefydlu'n gyntaf i wella amodau er mwyn ychwanegu rhywogaethau eraill yn y dyfodol. Hefyd, gan y gallai'r tir fod yn anodd ac o bosibl yn beryglus i weithio arno, efallai y byddai gwasgaru hadau yn hytrach na phlannu'n fwyaf priodol, gan adael i adfywio digwydd yn fwy naturiol. Mae rhai coed yn ymsefydlu'n naturiol (gan gynnwys rhywogaethau conwydd anfrodorol a allai fod yn annymunol) felly mae'n werth ystyried a ellir gwasgaru hadau cyflymu'r broses hon.”

Oes gennych chi, ddarlenwyr Llafar Bro, syniadau am hyn? Ydan ni eisiau’r planhigion hyn ymledu trwy’r ardal? Ac os nad ydan ni, beth ddylen ni wneud yn eu cylch?   

- - - - - -  

Erthygl (a llun) gan Rory Francis, a ymddangosodd yn wreiddiol yn rhifyn Medi 2026