Y Pigwr- Tai Lleol

Daeth newyddion syfrdanol fod Menter Gymunedol Penmachno wedi sefydlu Grŵp Tai Fforddiadwy, ac am fynd ati i gyflogi swyddog i brynu tai gweigion yn y plwy’, a’u gosod ar rent i bobl leol. 

Mae’n wybodaeth gyffredinol ers tro bod Bro Machno yn ardal lle gwelir y canran uchaf o dai haf yn sir Conwy, a’r iaith Gymraeg yn y lleiafrif yn y plwy’ bellach. Er i nifer geisio darganfod modd i wyrdroi’r sefyllfa dros y blynyddoedd, dirywio wnaeth y sefyllfa, gyda phrisiau tai allan o gyrraedd y bobl leol oedd yn dymuno aros yn eu cymuned. 

Fel y gwyddoch, er i rai ohonom rybuddio, flynyddoedd yn ôl y byddai sefyllfa debyg i hynny ddatblygu yn ein hardal ni, a thai yn cael eu prynu fel tai haf ac AirBnBs gan estroniaid, anwybyddu’r rhybuddion wnaed. Erbyn hyn, fel sy’n hysbys i bob un ohonom, siawns, mae’n hen ffordd o fyw, ein hiaith a’n diwylliant mewn peryg’ mawr oherwydd y datblygiadau afiach hynny.     

Rali 'NID YW CYMRU AR WERTH' yn y Blaenau, Mai 2024

Ond daw achubiaeth atom, gyda chynlluniau arloesol ein cymdogion agos o ‘dros y mynydd’ yn cynnig ysbrydoliaeth i unigolion, mudiadau a’r cyngor lleol i ddod i’r afael â mater sydd wedi bod yn bwnc llosg ers sawl blwyddyn. Os gall criw bychan, angerddol, o bentre’ bychan cyfagos benderfynu mai digon yw digon, a chychwyn menter fydd yn achubiaeth i’n hen ffordd o fyw, siawns na fedr cynghorwyr dewr a gweithgar y fro hon wneud rhywbeth tebyg? Siawns nad oes yma ddigon o unigolion sy’n ddigon parod i sefyll ar eu traed, a mynnu sefydlu cynllun tebyg ym Mro Stiniog? 

Byddai’r di-gartref, a phobl ifainc ein hardal yn fythol ddiolchgar am gael to uwch eu pennau yn eu cynefin eu hunain. Felly, hoffwn awgrymu, yn sgil y datblygiadau cyffrous ym Mhenmachno, i gynghorwyr ac eraill sydd o’r un anian ag aelodau Menter Gymunedol a chynghorwyr blaenllaw’r pentre’, geisio mwy o wybodaeth ar sut i gychwyn menter o’r fath yma yn Mro Stiniog. 

Ewch ati bobl annwyl. Bydd cenedlaethau’r dyfodol yn eich mawrygu hyd ddydd y farn.
- - - - - - - - - 

Ymddangosodd yn wreiddiol yn rhifyn Medi 2024

Unman yn debyg i gartref. Sefyllfa Bro Stiniog, o rifyn Medi 2022

Y Pigwr- oes angen rhegi?

Ein colofnydd pigog yn gollwng stêm

Daw hwn yn dilyn y sylwadau parthed iaith/geirfa Roald Dahl yn ei gyhoeddiada’, ac ymateb ambell garfan i’r helynt. Onid oes lle i ymholi i’r defnydd a wneir mewn print o eiriau anweddus gan awduron, llenorion a beirdd Cymraeg eu hiaith y dyddiau hyn? 

Anodd credu bod gweithiau llenyddol yn cynnwys geiriau na fyddent yn cael eu defnyddio yng nghartrefi, na thai crefyddol Cymru yn llwyddo i gipio prif wobrau ein Eisteddfod Genedlaethol erbyn hyn.  Beth fyddai Cynan, Eifion Wyn, T.Llew Jones a’r gweddill yn ei ddeud wrth ddarllen geiriau a ystyrid yn regfeydd aflan yn eu dyddiau hwy?  

Tra bo’r criw wleidyddol-gywir heddiw’n poeni, yn gywir yn eu barn hwy, am eiriau nad ydynt yn dderbyniol ein cyfnod ni yng ngweithiau Dahl ac eraill, mae geiriau, Saesneg a Seisnig yn iawn i’w gweld ar dudalennau nofelau a cherddi llenorion. 

Ond y peth sy’n synnu’r Pigwr yw gweld y defnydd o’r geiriau hynny mewn print gan awduron a beirdd Cymraeg eu hiaith. 

Yr ateb a gaf gan y gwybodusion sy’n “cadw i fyny gyda ieithwedd gyfoes” ydi ei bod yn naturiol i ddefnyddio’r drefn honno, a “chadw’i fyny efo’r oes fodern” chwedl hwythau. 

Ond y cwestiwn ydi a yw’r nofelau a barddoniaeth ‘cyfoes’ yn cyfleu rhywbeth gwahanol i beth oedd gan T.Llew Jones, Saunders Lewis neu Kate Roberts i gynnig inni?  

Faint gwell yw’r cerddi ‘modern’ honedig, gyda rhegfeydd yn tywyllu’r llinellau, i gerddi Hedd Wyn, Dilys Cadwaladr ac R.Williams Parry a’u cyfoedion, lle na welir yr un gair anweddus yn eu cyfansoddiadau? Tybed beth a fyddai hynafiaid y rhai sy’n cyhoeddi gweithiau llawn geiria ystrydebol, afiach eu sain heddiw yn feddwl o’u disgynyddion. Mae’r math hwn o lenyddiaeth yn mynd yn ôl sawl cenhedlaeth ym mywyd llenyddol y Sais, gyda’u geiriau annerbyniol yn llethu’r llygaid.  

Ond y siomedigaeth fawr yw gweld llenorion Cymraeg yn ceisio ‘dal i fyny’ gyda’u cymydog anwaraidd o’r ochr arall i’r ffin. Pam yn y byd bod nifer fawr o’n beirdd a’n nofelwyr yn teimlo ryw orfod i ddilyn ffasiwn y Sais, a chynnwys geiriau a grëwyd gan y Sacsoniaid i dynnu sylw’r diffygion amlwg yn eu hiaith. Da chi, cofiwch mai Cymry ydym, gyda safonau arbennig yn perthyn i’n llenyddiaeth, heb orfod galw am eiriau sy’n ddolur i’r llygad a’r clyw.
- - - - - - - - - - -

Ymddangosodd yn wreiddiol yn rhifyn Mawrth 2023

(Heb y llun, gan PaulW)

Ydych chi'n cytuno efo'r Pigwr? Gadewch i ni wybod!

Colofn y Pigwr -aros mae'r peilonau mawr

Ein colofnydd pigog yn gollwng rhywfaint o stêm am bwnc lleol arall.

Gwrando ar y radio un bore, a chlywed y newyddion syfrdanol bod y Grid Cenedlaethol am wneud cymwynas fawr â thrigolion cefn gwlad. Y gymwynas mewn golwg oedd i’r cwmni weld synnwyr cyffredin, wedi’r holl flynyddoedd o beidio â gwrando ar leisiau’r trigolion, a phenderfynu dymchwel y peilonau hyll sydd wedi hagru golygfeydd godidog ein bröydd.

Dyffryn Maentwrog *

Roedd y llinellau trydan am gael eu claddu yn y ddaear, meddai’r sylwebydd, yn llawn ffydd. 

Yr oedd rhagolygon am Ddyffryn Ffestiniog, a’r olygfa o ben yr Allt Goch tua’r Ddwyryd yn glir o erchylltra’r peilonau hynny yn freuddwyd i unrhyw un sy’n caru’r ardal hyfryd hon. Wedi dros hanner canrif o orfod diodde’r hyllbethau hyn yn effeithio ar olygfa oedd wedi rhyfeddu teithwyr dros y blynyddoedd cynt, edrychid ymlaen am weld diwedd ar y peilonau.

Ond, och a gwae! Camargraff a roddwyd ar y cyfrwng. Nid yma mae’r chwalfa i fod, ond i lawr yn aber y Ddwyryd ger Penrhyndeudraeth, a dim ond yno.

Anghofiwch am y lein o bwerdy Tanygrisia’ i Drawsfynydd, a phellach, mae honno’n aros yn union yn yr un fan, heb newid o gwbl. Anghofiwch am y llinell dros y Migneint unigryw, mae honno’n aros hefyd, fel pob un arall yng ngogledd Cymru, a mannau eraill.

Dim ond y lein sy’n hagru ardal Cilfor a Phenrhyn sy’n cael ei chladdu, a dyna hi.  Mae’n costio gormod i gladdu milltiroedd o linellau trydan, meddai uchel-swyddogion y Grid Cenedlaethol, a diolchwch am be’ ‘dach chi’n gael.

Felly, anghofiwn linellau anfarwol yr Arglwydd Lyttleton, am yr olygfa i lawr o dop yr Allt Goch yn 1756, (yn yr iaith fain wrth gwrs, a chyn dyfodiad trydan!):

‘Gyda gwraig serchog, cyfaill cywir, a chasgliad da o lyfrau, gall dyn dreulio oes yn y dyffryn hwn, a meddwl mai diwrnod ydoedd…’. 

Llinellau tra gwahanol fu’n ein poeni ni ers tro, sydd yn ein poeni'r dyddiau hyn, ac am amser maith eto, mae’n beryg’. Trueni na fyddai cais cynllunio yn cael ei gyflwyno am Atomfa neu bwerdy newydd yn yr ardal hon heddiw ynte? Yn sicr, ni fyddai pobl 2015 mor barod i gyfaddawdu â’r rhai diniwed y 1950au a’r 60au.

Yn siŵr i chi, byddai sicrhau fod pob llinell drydan mewn ardaloedd o harddwch naturiol o dan y ddaear, yn rhan o amodau'r oes hon. Power to the people ddeudsoch chi?


[Ymddangosodd yn wreiddiol yn rhifyn Hydref 2015. ]
* Llun gan PW 21ain Tachwedd 2015
-------------------------

Darllenwch erthyglau eraill Y Pigwr gyda'r ddolen isod, neu yn y Cwmwl Geiriau ar y dde.

Y Pigwr- parcio

Ein colofnydd pigog yn gollwng rhywfaint o stêm am bwnc lleol arall.

Wrth groesawu ysbryd nadoligaidd Cyngor Gwynedd yn caniatáu parcio am ddim ym meysydd parcio'r dref dros yr ŵyl ddiwedd llynedd, digon dilewyrch oedd masnach y siopau yma, wedi'r cyfan. Natur ddynol ryw ydi ceisio cael y fargen orau am bob ceiniog, ac yn anffodus, nid oes gan fasnachwyr lleol obaith o gystadlu yn erbyn grym archfarchnadoedd mawrion 'lawr y côst' a Phorthmadog.

Felly, yn y trefi hynny y gwariwyd y mwyafrif o bunnoedd pobl 'Stiniog, gwaetha'r modd. Ond i fynd yn ôl i'r mater o godi ffî am barcio, onid yw'n hen bryd i'r Cyngor benderfynu dileu'r tâl ym meysydd parcio Blaenau Ffestiniog am byth?

Efallai na wnaiff lawer o wahaniaeth yn ystod y gaeaf, beth bynnag, ond yn yr haf, byddai'n sicr o fod yn fanteisiol i gael ymwelwyr i aros yn y dref, a gwario'u harian yma. Beth am awgrymu hyn i uchel swyddogion y cyngor sir, chwi feidrolion o wasanaethwyr lleol?  Mi fyddai'n werth rhoi cynnig ar arbrawf o'r fath, o leia'.

I'r perwyl hwnnw, rhyfeddod yn wir oedd teithio heibio Llyn Ogwen, ganol wythnos yn ddiweddar, a gweld cannoedd o foduron wedi hawlio pob troedfedd sgwâr o leoedd parcio. Roedd pob pafin wedi eu hawlio gan geir estroniaid hefyd, a hynny'n anghyfreithlon, (i fod). Cannoedd o geir o ochr arall i Glawdd Offa, yn cael parcio, yn rhad ac am ddim, drwy garedigrwydd, neu'n hytrach ffolineb Cyngor Conwy, am hynny o amser y dymunent. A faint o arian sydd yn cylchdroi yn ardal Ogwen/Nant Ffrancon oherwydd ymweliadau'r gwenoliaid hyn?

Mae'r dringwyr/cerddwyr hynny sy'n ymweld â'r fro honno yn dod â'u pecyn bwyd a'u diod gyda hwy, ac yn prynu hynny o danwydd sydd ei angen cyn cychwyn ar y daith i'n plith, ac yn cyfrannu'r un hatling at economi Dyffryn Ogwen, na Chymru.

Ond gyda'r datblygiadau sy'n digwydd ym myd twristiaeth yn ardal 'Stiniog yn ddiweddar, mae'r potensial yn enfawr. Ac yn sgil datblygiadau'r blynyddoedd diweddar, mae gwir angen codi proffil yr hen dref hon.

Os gellir denu cyfran fechan o'r miloedd sy'n arfer ymweld â Phorthmadog a'r Betws - a Dyffryn Ogwen, dros yr haf i Flaenau Ffestiniog, yna fe ddaw'r llewyrch yn ôl i dre'r llechi. Ond yn gyntaf, rhaid sicrhau atyniadau i'w cadw yma, ac yn ychwanegol, trefnu parcio am ddim yn y meysydd parcio yma.


[Ymddangosodd yr erthygl hon yn wreiddiol yn rhifyn Ionawr 2015. Gwnaed mân newidiadau yma i adlewyrchu'r tymor.]
-------------------------

Darllenwch erthyglau eraill Y Pigwr gyda'r ddolen isod, neu yn y Cwmwl Geiriau ar y dde.

Y Pigwr- Ras y Moelwyn

Ein colofnydd pigog yn gollwng rhywfaint o stêm yn rhifyn Mai, ac yn canmol weithiau hefyd.

Llongyfarchiadau mawr i bawb oedd yn ymwneud â threfnu Râs y Moelwyn eleni. Roedd y trefniadau manwl i groesawu'r 316 o redwyr o bob rhan o Brydain wedi talu ar ei ganfed. Mae'r ras hon yn cael ei chydnabod yn un bwysig yng nghalendr rasio mynyddoedd, ac yr un gyntaf mewn cyfres o rasys a gynhelir drwy'r wlad. Mae'n rhoi Blaenau Ffestiniog ar y map, yn ddi-os. Wrth reswm, roedd y tywydd ardderchog ar y diwrnod yn cyfrannu tuag at lwyddiant yr achlysur arbennig, ond roedd ysbryd hollol wahanol i'r blynyddoedd cynt y tro hwn.

Ond yn bennaf oll, wedi ymgyrchu maith gan y trefnwyr, penderfynodd Heddlu Gogledd Cymru ganiatáu i'r ras gael ei chychwyn yng nghanol y dref, am y tro cyntaf yn ei hanes. Nid yn unig oedd hyn yn golygu bod llawer mwy yn cael gweld yr olygfa arbennig o'r rhedwyr yn cychwyn yn un fflyd gyda'i gilydd, roedd bwrlwm mawr yn Sgwâr Diffwys. Roedd yno stondinau o bob math, digon o gampau i'r plant eu mwynhau, grŵp pop lleol yn ein diddanu, ac yn bennaf, cannoedd o bobl leol, ac ymwelwyr yn mwynhau'r achlysur. Rhoddodd hynny reswm i'r siopau a chaffis lleol aros ar agor drwy'r pnawn, yn hytrach na chau wedi cinio, fel arfer. Byddai hyn yn hwb i economi'r ardal mewn awr o angen, rhywbeth i'w groesawu.

Ac i gloi'r sylwadau hyn, onid oedd yn hen bryd i'r heddlu sylweddoli pa mor hanfodol yw hi i gael gweld y ras hollbwysig hon yn cychwyn o Ddiffwys? Er mwyn synnwyr cyffredin, dyma gyfle i sicrhau mai fel hyn fydd hi o hyn ymlaen.  Chwara' teg i'r heddlu, yn wir, yn atal y 'traffic' am ddeng munud tra oedd y rhedwyr yn cychwyn ar y ffordd tua'r Moelwynion. Ia, DEG MUNUD o anhwylustod honedig i yrwyr lleol er mwyn sicrhau llwyddiant un o achlysuron pwysicaf y flwyddyn yn y Blaenau.

Ond, dywedodd deryn bach wrth y Pigwr bod y 'gymwynas' hon o du'r heddlu wedi costio'n ddrud i drefnwyr ffyddlon y râs. Rhaid oedd talu £500 i goffrau'r polîs cyn i ganiatâd gael ei roi i gau'r ffordd am ‘ddeng munud.’ Dyna ichi 'ewyllys da' ynte?

Rhaid gofyn ambell gwestiwn yma. A fu hi'n ofynnol ar y Lleng Prydeinig/Seindorf yr Oakeley dalu am orymdeithio trwy strydoedd y dre ar Sul y Cofio, a stopio traffic am gyfnod? A beth am  y carnifals hynod rheiny, a’r orymdaith yn cychwyn o’r Forum i Gae Clyd yn flynyddol, yn dal rhesi o geir y tu ôl am dri-chwarter awr a mwy? Felly hefyd y nifer o orymdeithio’r cymanfaoedd niferus, o barchus goffadwriaeth, bob blwyddyn. Oedd hi’n rhaid i swyddogion y capeli fynd i’w coffrau prin i dalu am y fraint o fartsio drwy’r strydoedd? Nagoedd siŵr! ‘Doedd dim galw am dâl ar gyfer achlysuron y dyddiau fu.

Felly, beth yw’r rheswm fod rhaid talu ‘nawr, ac i ble mae’r arian yn mynd? Nid ugeiniau o blismyn ar ddyletswydd fel mewn gemau pêl-droed, dim ond dau neu dri, cofiwch.
 
Diolch i Heddlu Gogledd Cymru am luchio dŵr oer ar ddiwrnod llwyddiannus iawn yn hanes Râs y Moelwyn. Felly, pwy sydd am geisio cael yr atebion i’r cwestiynau hyn?

[Lluniau gan VPW]

Pigwr -gwir bris trydan

Colofn y Pigwr o rifyn Mawrth 2014

Yn dilyn y stormydd gwaetha' a gafwyd ers cyn cof yn ddiweddar, cydymdeimlwn yn fawr â'r sawl a ddioddefodd niwed, yn gorfforol, neu i eiddo.  Er na chafwyd niweidiau mawr yma, na llifogydd fel a gafwyd mewn ambell ardal arall dros Brydain, bu i'r gwynt achosi i rai golli cyflenwad trydan am rai oriau. I'w gymharu ag ardaloedd Harlech, Bermo ac Aberystwyth, buom yn ffodus iawn, diolch i drefn. Roedd rhannau helaeth o'r lleoedd hyn heb drydan am ddyddiau, a hynny'n achosi trafferthion a phryderon i ddinasyddion. Er i weithwyr y cwmnïau trydan weithio'n galed iawn, am oriau maith, dan amgylchiadau anodd iawn, gorfod aros am dridiau a mwy bu raid i nifer o bobl Harlech a'r cylch.

A pham meddech chi oedd sefyllfa felly'n codi? Oedd, mi roedd y tywydd yn eithriadol, ac yn creu problemau ledled y wlad, ond yn yr unfed-ganrif -ar hugain siawns nad yw adnoddau modern yr oes yn ddigonol i ddatrys unrhyw anhawster.

Mi dd'wedai wrthych chi pwy sydd ar fai am y fath sefyllfa - NI!  Ia, ni ddaru ganiatáu i'r llywodraeth Dorïaid breifateiddio diwydiannau hanfodol yn y 1980au, gan gynnwys y diwydiant trydan hynod effeithiol oedd yn bodoli'r cyfnod hwnnw. Chodwyd yr un bys gennym, wrth i Thatcher a'i chriw anfoesol ddwyn un o drysorau'r genedl ar y pryd, y Grid Cenedlaethol a'r cwmnïau dosbarthu trydan fel Manweb, o felys goffadwriaeth. 'Preifateiddio' oedd y gair trendi ar y pryd, a chyfranddalwyr yn baglu ar draws ei gilydd i ddod yn rhan o'r gêm gyfalafol, hunanol. Roedd cystadleuaeth yn beth iach iawn, yn ôl Thatcher a'i dilynwyr, a byddai prisiau trydan yn gostwng yn dilyn gwerthu'r trysor hwn yn 'sglyfaeth i gyfalafwyr y farchnad stoc.

Erbyn heddiw, cwmnïau o America, Ffrainc, Japan, yr Almaen a gwledydd tramor eraill sy'n berchen ar Bwerdai Prydain i gyd, a hynny er mwyn elw. Mae nifer y staff wedi'i dorri i'r asgwrn, a phwysau cynyddol ar yr ychydig sy'n weddill. Nid gwasanaeth yw'r diwydiant trydan bellach, ond peiriant gwneud elw i berchenogion a chyfranddalwyr. Mae prisiau trydan wedi  codi'n aruthrol yn rheolaidd dros y blynyddoedd.

Dim ond dechrau mae'r problemau ynni yn y wlad hon, - mae gwaeth i ddod. O! am gael gweld yr oes aur honno'n dychwelyd, pan oedd geiriau fel power cut yn rhywbeth dieithr iawn. Pan oedd tîm o weithwyr lleol ar alw pob awr o'r dydd a'r nos; pan oedd depo ym mhob tre, fel un Dolgarregddu yma yn y Blaenau, dan ofal y peiriannydd campus Dafydd 'Rhen Bost. Dim ond galwad yno i gwyno am fethiant yn y cyflenwad, a byddai'r fforman gweithgar, y diweddar annwyl John Owen a'i griw cydwybodol ar gael i ddatrys y broblem ymhen dim.

Erbyn hyn, mae'r depos lleol wedi diflannu, a niferoedd gweithlu'r cwmnïau trydan wedi ei haneru. Felly, does dim gobaith inni ddisgwyl yr un gwasanaeth dan yr amgylchiadau. Hynny yw, nes y daw newid meddylfryd, a chenedlaetholi'r diwydiannau hanfodol yn ôl dan reolaeth y werin.
                    Pigwr

Pigo

Mae rhifyn Ionawr wedi cyrraedd!

Beth am fynd ati i feddwl am newyddion neu gyfarchion teuluol y gallwch yrru i mewn ar gyfer rhifyn Chwefror.

Y dyddiad cau ydi diwrnod olaf Ionawr.


Gallwch yrru ebost at y golygydd neu unrhyw un o'r pwyllgor, gweler y dudalen 'Pwy 'di pwy?'
neu gallwch roi eich newyddion i'r gohebydd lleol, neu i siop yr Hen Bost.

Mi wnaiff yn iawn ar gefn amlen neu ar bapur crand... y cynnwys sy'n bwysig!

Peidiwch a bod yn swil am safon eich sillafu aballu, bydd y golygydd yn medru twtio a chywiro. Ewch ati i gyfarch eich teulu a'ch ffrindiau. Diolch





Dyma golofn y Pigwr o rifyn Rhagfyr; be ydych chi'n feddwl am y pwnc dan sylw y tro hwn? Gadewch inni wybod.

COLOFN Y PIGWR

Wrth i'r siec o ganpunt gyrraedd yr hen gojars fel cyfraniad blynyddol i gadw'r oerni draw, onid yw'n amser gofyn ambell gwestiwn ynglŷn â hyn?  Er toriadau ar fudd-daliadau a grantiau mewn sawl cyfeiriad dros y blynyddoedd, mae'r tâl tanwydd yn parhau. Er i'r llywodraeth gosbi sawl teulu gyda'r dreth llofftydd, mae'r taliad tanwydd pob gaeaf yn dal i gyrraedd pensiynwyr. A dyna lle mae'r anghysondeb yn bodoli. Tra bo'r can punt yn cael ei groesawu'n gynnes (a maddeuwch y chwarae ar eiriau) mewn nifer fawr o gartrefi anghenus, mae'n rhaid gofyn a yw'r taliad yn angenrheidiol ym mhob achlysur? Tra bo toriadau rheolaidd yn y gwasanaethau a gymerem yn ganiataol ar un adeg, rhaid gofyn cwestiynau. Tra bo ein gwasanaeth iechyd yn gwegian, a ninnau yn y dre hon wedi colli ein hysbyty, ynghŷd â dau feddyg, mynnwn onestrwydd. 

Ni thelir grantiau i fyfyrwyr ein colegau bellach, i gyd oherwydd sefyllfa ariannol druenus y wlad. Ond dal i gael ei anfon i bob un dros 60 oed mae'r tâl tanwydd. A dyna lle mae'r anghysondeb. 

Meddyliwch, mewn difri', ar sefyllfa fel hyn: Gŵr priod, 60 oed, mewn gwaith, yn ennill cyflog anferthol o £100,000 mewn swydd fras, a'r wraig o'r un oed, hithau'n brifathrawes,  er enghraifft, ar £60,000 y flwyddyn o gyflog, yn derbyn dau gan punt o dâl tanwydd. 

Beth am aelodau seneddol? (ac mae nifer fawr ohonynt dros 60). Meddyliwch am rai fel Alex Ferguson, a Roy Hodgson, dau reolwr, neu gyn-reolwyr cyfoethog timau pêl-droed, yn derbyn y tâl. Onid yw'r cwîn a'i gŵr, a'i mab hynaf, a'i merch yn cael y siec o £100 bob blwyddyn? Beth am filiwnyddion rif-y-gwlith y wlad? Mae'n warth o beth fod y miloedd ar filoedd o ex-pats Prydeinig, sydd wedi cefnu ar oerni Prydain, ac wedi ymddeol i'w hafanau yn Sbaen yn derbyn y nawdd. (Nid af i fanylu am rai sy'n derbyn dau bensiwn, ac yn dal i weithio ymhell wedi oed ymddeol) 

Ydyn, mae'r rhain i gyd yn derbyn yr arian hwn, heb ei wir angen o gwbl, tra bo galwadau am arian mewn sawl cyfeiriad arall yn cael clust fyddar gan y llywodraeth. Mae'n hwyr glas i wleidyddion fod yn ddigon dewr i dynnu sylw at y fath anghysondeb, a gweithredu i unioni'r camwedd. Byddai'r arbedion a wneid yn galluogi talu mwy o lwfans tanwydd i'r rhai sydd wirioneddol ei angen. 

A sôn am wastraffu arian mewn cyfnod o gyfyngder, glywsoch chi am y cynllun hurt o osod ymylon concrid newydd, diangen, bob cam o'r bont dros y rheilffordd ger hen stesion London i gyfeiriad croesffordd Sgwâr Oakeley? Ac wedi cwblhau'r gwaith, gorfod codi pob un, a'i hail-osod yn ôl, oherwydd nad oeddynt yn ddigon uchel i blesio peirianwyr y priffyrdd! Colli'r ffordd, ta be?

                                   

Pigo tyllau yn nadleuon y bwrdd iechyd

Mae rhifyn Hydref allan, ac yn llawn o erthyglau, newyddion, cyfarchion a lluniau eto.

Mae'r rhifyn yn rhoi lle amlwg eto i'r ymgyrch i adfer gwasanaethau llawn yn yr ysbyty coffa.

Mae'r Pwyllgor amddiffyn yn egluro ar y dudalen flaen a thu mewn, yn UNION be maen nhw'n feddwl o waith y bwrdd prosiect lleol. 

Darllenwch yn llawn yn Llafar Bro, ond dyma flas o'r erthygl:

Y pedair egwyddor bwysicaf yng ngolwg y Bwrdd Prosiect oedd y rhain --

(i)                 ‘Cael gwasanaethau iechyd, gofal cymdeithasol a gwirfoddol yn yr un lle.’ Gan y gwyddom eisoes mai’r bwriad yw symud y feddygfa hefyd i’r ‘lle’ hwnnw, sef adeilad yr Ysbyty Coffa, yna rhaid gofyn beth fydd ar ôl yn y Ganolfan Iechyd bresennol a beth yw cynlluniau’r Bwrdd ar gyfer yr adeilad hwnnw? Nid ei werthu meddan nhw heddiw, ond be am fory? 

(ii)               ‘Canolbwyntio ar atal salwch a lles’: Syniad gwreiddiol yn wir, sef cael gwasanaeth iechyd a fydd yn canolbwyntio ar gadw pobol yn iach! Onid atal lles pobol yr ardal oedd gneud i ffwrdd â’r Uned Mân Anafiadau a’r Uned Pelydr-X , a gwrthod derbyn cleifion i’r Ysbyty Coffa? A sut, meddech chi, bod colli dau feddyg o’r practis lleol yn helpu i atal salwch?

[Er gwybodaeth, doctoriaid Penrhyndeudraeth a gafodd y contract o ofalu am Ysbyty Alltwen ac fe wyddom fod y practis hwnnw wedi elwa’n sylweddol ers hynny oherwydd mae gan bentref Penrhyndeudraeth, erbyn heddiw, gymaint â phump o ddoctoriaid yn cynnig eu gwasanaeth, o gymharu â dim ond dau yn y cylch hwn!]

(iii)             ‘Cynnwys uned addysg i ddatblygu sgiliau cymuned’: Be ar y ddaear mae hwnna’n feddwl, meddech chi? Ai awgrym sydd yma nad ydi’n nyrsys ni ddim wedi bod yn datblygu eu sgiliau ar hyd y blynyddoedd?

(iv)              ‘A’r potensial ar gyfer datblygu ymhellach yn y dyfodol’: Ys dywed y Sais – ‘Enough said!’

Aeth yr erthygl ymlaen wedyn i ddyfynnu Dr Bill Whitehead, Cyfarwyddwr Prosiect a Chadeirydd y Bwrdd. ‘Os bydd ein cynlluniau’n llwyddo’ – ‘Os’, sylwch, nid Pan! – ‘bydd Blaenau Ffestiniog yn dangos y ffordd ymlaen i weddill Cymru.’ Rhaid bod y dyn yma, efo gradd Rhydychen tu ôl i’w enw, yn meddwl ein bod ni’n ddiniwed ar y naw os ydi o’n disgwyl inni lyncu rhyw addewidion ac ystrydebau gwag fel’na. ‘Rhaid edrych ymlaen yn hytrach nag yn ôl,’ meddai. Ia, hwylus iawn, o gofio mai fo a’i debyg a fu’n gyfrifol am y sefyllfa drychinebus rydan ni ynddi, bellach.

Hefyd yn rhifyn Hydref, mae'r Pigwr yn rhoi ei farn yn berffaith glir:

Llun PW

Yn dilyn ymddiswyddiad tri o aelodau blaenllaw, bradwrus Bwrdd Iechyd Betsi Cadwaladr, a fu'n gyfrifol o'r penderfyniad i gau'r Ysbyty Coffa leol, daeth cwango newydd i rym.   

Ond, ddarllenwyr annwyl, os ydych yn disgwyl newidiadau syfrdanol i'r gwasanaeth iechyd, neu'n gobeithio gweld ailsefydlu rhywbeth tebyg i'r hyn a fu ar gael i gleifion yr ardal dros y blynyddoedd, meddyliwch eto. Yn lle'r hyn a ladratwyd oddi wrthym mor greulon gan y diawliaid dideimlad hynny ym mis Mawrth, cynigir rhyw destun gwawd o wasanaeth eilradd ar ein cyfer. 

Mae Gwasanaethau Hamdden Gwynedd (be wnelo'r rhain â'r gwasanaeth iechyd, dyn a ŵyr) am gynnal Dosbarth atal codymau ar b'nawniau Mercher. Ac o fis Hydref ymlaen, mi fydd rhaglen 'Bwyd Doeth' yn dechrau, unwaith yr wythnos. Hwre!! Mi fydd hynny'n siŵr o wella'r holl gleifion sy'n diodde' o amrywiol anhwyldera, ac yn disgwyl ers misoedd am wely mewn ysbyty! Be fydd cynllunia' chwyldroadol nesa'r bartneriaeth tybed? Dobarthiada' tidliwincs i'r henoed, neu glinic Bingo trwy gyfrwng y Gymraeg, fel modd i ymlacio, ac i anghofio am holl broblemau gofal iechyd ym Mlaenau Ffestiniog?