Ymlaen!

Cynhaliwyd Cyfarfod Blynyddol Yes Cymru Bro Ffestiniog ar y 9fed Mai yn Y Pengwern.
Cafwyd cynnig, ac eilio, fod y swyddogion yn parhau yn eu swyddi. Ni dderbyniwyd enwebiadau eraill cyn, nac yn ystod y cyfarfod, ac nid oedd gwrthwynebiad gan neb i’r cynnig. Felly penodwyd y swyddogion fel a ganlyn am y flwyddyn nesaf: Cadeirydd- Hefin Jones; Trysorydd- Delyth Gray; Ysgrifennydd- Paul Williams 

Cafwyd adroddiad ariannol gan Delyth ac mae’r sefyllfa’n iach gan fod arian wrth gefn ers gig Gai Toms flwyddyn yn ôl. Eglurodd fod haelioni cynulleidfa Cyfres Caban wedi bod yn gymorth mawr at gostau’r nosweithiau, a rhwng hynny a chyfraniad YesCymru canolog roedd y nosweithiau wedi talu eu ffordd. Diolchodd i’r cefnogwyr a YesCymru.

Roedd Paul wedi holi am gymorth gan Gymdeithas Y Fainc Sglodion at gynnal y nosweithiau hefyd, ac yn eu cyfarfod i ddiddymu’r gymdeithas ddiwedd Ebrill, penderfynwyd rhannu eu harian gwaddol ymysg cymdeithasau lleol oedd yn gweithredu yn Gymraeg, a changen YC Bro Ffestiniog ymysg y rheiny -ar yr amod fod yr arian at weithgareddau diwylliannol (e.e Cyfres Caban) yn hytrach na gwleidyddol.

Rhestrodd Hefin rai o weithgareddau’r gangen dros y flwyddyn ddiwethaf, yn cynnwys adrodd ar lwyddiant wyth noson yng Nghyfres Caban, a’r canmoliaeth sydd wedi dod i law am y nosweithiau o ‘adloniant; diwylliant; chwyldro’! Soniodd am weithgaredd chwifio baneri ger cylchfan Bwlch y Gwynt a chefnogi Ymgyrch Tiroedd y Goron, ar Gefn Trwsgl. Roedd ein diwrnod o gasglu sbwriel ar y Ffordd Newydd a Thanygrisiau yn llwyddianus iawn hefyd gan ddod a llawer o sylw a diolchiadau yn y gymuned ac ar-lein. 

Diolchodd am gefnogaeth Llafar Bro i weithgareddau’r gangen, efo adroddiadau rheolaidd yn y papur.
Cafwyd trafodaeth am drefniadau eleni, a chytunwyd ar nifer o bethau, gan gynnwys, parhau i gynnal Cyfres Caban, a threfnu pum noson eto dros y gaeaf nesa; Cydweithio efo canghennau cyfagos wrth ymgyrchu; Hel Sbwriel eto- yn Nhrawsfynydd y tro hwn; 

Unrhyw Fater Arall
Mae bwrdd cyfarwyddwyr YC wedi holi ydan ni’n fodlon trefnu penwythnos ‘Nabod Cymru’ fel yr un a gafwyd ym Merthyr yn ddiweddar. Y bwriad ydi mynd ddwywaith neu dair y flwyddyn i wahanol gymunedau. Trafodwyd ei fod yn gweddu at ein dyhead ar un adeg i gynnal ffrinj i’r ŵyl Car Gwyllt, efo gweithgareddau fel teithiau cerdded, gig, sgyrsiau ac yn y blaen, a chytunwyd mewn egwyddor i drefnu ar benwythnos olaf Medi, sef pryd fydd noson gyntaf cyfres newydd Caban.

Dyddiad y cyfarfod blynyddol nesa i ddilyn, ond mae gweithgor YC Bro Stiniog yn cyfarfod o dro i dro yng nghaffi Antur Stiniog ar bnawn Gwener. Os hoffech gael eich cynnwys yn y grŵp whatsapp, gadewch i ni wybod. Cadwch olwg ar y cyfryngau cymdeithasol.

Rhai o griw y cwis

Pan ddaeth y cyfarfod i ben ymunodd mwy o gefnogwyr efo ni i fwynhau Cwis hwyliog yng ngofal Idris Morris Jones o gangen Caernarfon. Diolch iddo am ei gymwynas.

Pencampwyr y cwis oedd tîm Codwrs Cynnar Cwm Cynfal a'r Cylch!

- - - - - - - - - 

Ymddangosodd yn wreiddiol yn rhifyn Mehefin 2024

Adloniant; Diwylliant; Chwyldo!

Ar Nos Wener olaf Ionawr cafwyd noson o sgwrs a chân yng nghaffi Antur Stiniog ynghanol y Blaenau. Cangen Bro Ffestiniog o Yes Cymru, yr ymgyrch dros annibyniaeth oedd wedi trefnu’r noson, y cyntaf mewn cyfres o nosweithiau i ddiddanu a diddori.

Daeth cynulleidfa dda i fwynhau noson efo Elidyr Glyn -prif leisydd y grŵp poblogaidd Bwncath, ac enillydd Cân i Gymru 2019- yn canu rhai o’u hanthemau yn ogystal ag ambell glasur fel Y Dref Wen a Strydoedd Aberstalwm, a chloi’r noson efo pawb yn cyd-ganu Yma o Hyd! 

Elidyr Glyn a Myrddin ap Dafydd. Llun Gai Toms

Yno hefyd oedd y Prifardd ac Archdderwydd Cymru, Myrddin ap Dafydd yn rhoi sgwrs ddifyr iawn yn plethu’r cwricwlwm addysg newydd, adnoddau naturiol a thrafnidiaeth Cymru, a newid hinsawdd. Ar ôl egwyl fer bu’n adrodd rhai o’i gerddi, yn ddwys ac yn ddoniol, a’r gynulleidfa yn gwrando’n astud ac ymateb yn deimladwy. 

Fe gafwyd ymateb gwych gan bawb i’r noson gynta yn y gyfres. Roedd yn arbennig o braf gweld dwsin o bobl ifanc yn dod i mewn i wrando’n benodol ar Elidyr a chael tynnu eu lluniau efo fo!

Awyrgylch braf Tŷ Coffi Antur Stiniog. Llun Paul W

Cyfres Caban ydi enw'r digwyddiadau yma, i adlewyrchu caban y chwareli, lle'r oedd y gweithwyr yn trafod materion gwleidyddol a diwylliannol y dydd, ac yn canu a diddanu ei gilydd yn ystod egwyl o’u gwaith. Y gobaith efo’r gyfres ydi llenwi bwlch ar ôl i Gymdeithas y Fainc Sglodion ddod i ben, yn ogystal â chynnig adloniant a chodi trafodaeth am ddyfodol ein cymunedau a’n cenedl. Gobeithio y gwelwn ni chi yno tro nesa’.

 

  

Bu ail noson* y gyfres ar Nos Wener olaf y mis bach, Chwefror 24ain, a'r olaf yn y gyfres ar Nos Wener olaf mis Mawrth, i gyd yng nghaffi Antur Stiniog. 

Gobeithir cynnal gig neu ddau yn y misoedd i ddod hefyd, o bosib yn Y Pengwern, a bydd ail gyfres Caban y gaeaf nesa gyda lwc. 

Bu criw o’r cefnogwyr yn chwifio baneri wrth drofan Bwlch y Gwynt ar fore oer ond braf yn Ionawr hefyd, i godi ymwybyddiaeth i’r ymgyrch, a chael ymateb gwych eto gan y gyrrwyr a’r teithwyr. Mae croeso i bawb ymuno yn ein cyfarfodydd a’n gweithgareddau; dewch draw am sgwrs!

- - - - - - - - - - - 

Ymddangosodd yn rhifyn Chwefror 2023

* Hanes yr ail a'r drydedd noson yn y gyfres

 

Diolch o galon i BroCast Ffestiniog (ffilm) ac i griw Radio Yes Cymru (podlediad) am roi'r noson ar gof a chadw.

Sgwrs Myrddin Radio Yes Cymru

 

Enwau lleoedd yn Chwarel Llechwedd (2)

Ail bennod cyfres Steffan ab Owain, o'r archif

Y tro diwethaf cawsoch ychydig o hanes yr hen Dŷ Crwn a Phlas Waenydd gennyf.  Wel, y tro yma rwyf am son ychydig am leoedd gerllaw’r plas a rhan islaw’r chwarel.

Yn gyntaf oll, os edrychwch i fyny tuag at y plas mi welwch Geunant y Llechwedd ar y dde iddo.  Mae’r ceunant yn werth i’w weld ar ôl glaw trwm a phan mae’r dŵr yn bwrlymu ac yn trochioni ar ei ffordd i lawr i’w waelod. 

A gyda llaw, nid ceunant naturiol mohono o gwbwl, ond un wedi ei wneud gan ddyn!  Ie, torrwyd a
rhychwyd y ddaear nes gwneud ceunant gweddol ddwfn yno, a gosodwyd cerrig fflags ynddo wedyn a walio’r ochrau’n daclus.  Yn ei ran uchaf tyllwyd twnel neu lefel drwy fynydd Y Cribau er mwyn gwyrdroi’r Afon Barlwyd ryw hanner milltir i fyny, ac felly ei rhwystro i fynd i gyfeiriad y gwaith a chreu difrod ar adegau o lifogydd.  Yn ddiau, golygodd hynny gryn dipyn o gynllunio a llafur, onid do?  Pa bryd y gwnaed y gwaith hwn, tybed?

Y Cribau o Blas Waenydd. Llun- Paul W

Rwan, ceir cyfeiriad at un o’r hen lefelydd uwchlaw’r plas, a llawer peth arall ynglyn a Chwarel Llechwedd o ran hynny, yn hen ddyddiaduron y diweddar Mr Daniel Williams.  Gŵr o Ddolwyddelan ydoedd a bu’n gweithio yn y chwarel am lawer blwyddyn ac yn cadw dyddiaduron diddorol tra bu yno.  Mae’n bosib bod rhai ohonoch yn cofio rhannau o’i ddyddiaduron yn ymddangos o dro i dro yng ngholofn Y Fainc Sglodion gan J.W. Jones erstalwm o dan yr enw ‘Dyddiadur Hen Chwarelwr’.  Wel, yn ei ddyddiadur am Chwefror 4, 1897 dywed hyn:

"Clywed bod cerrig yn dyfod i’r golwg yn Lefel Tai Frest".  

Wrth gwrs, enw ar yr hen dai sy’n adfeilion uwchlaw Plas Waenydd yw Tai’r Frest, ynte?  Ynddynt y preswylia nifer o drigolion Talwaenydd yn y dyddiau gynt.

A throi ein golygon ar y ceunant unwaith yn rhagor, daw i’m cof y pwll a fyddai yn ei waelod erstalwm ac a elwid yn Llyn Gro.  Weithiau, ar ôl llif mawr ceid clamp o firthyll ynddo, hwnnw wedi ei gario i lawr yr afon a’r ceunant, wrth gwrs.  Drwy ddilyn yr afon o’r pwll gwelir hi’n diflannu o dan dwnel bach am ysbaid ac yna yn ailymddangos uwchlaw lle o’r enw Pant yr Afon.  Disgrifir y rhan yma o’r fro gan Dr. Robert Roberts (Isallt) yn ei gerdd ‘Chwarelau Blaenau Ffestiniog Ddoe a Heddiw’ fel hyn:

‘Cae Drain a Bryn Tirion, Tai’r Frest, Pant yr Afon,
A’r Cribau’n adfeilion (i’n dynion fu’n do).
Tŷ Crwn a’i un simdda, sydd hefyd yn chwalfa,
A’r Plas ar ei seiliau’n preswylio’...  

-----



Ymddangosodd yn rhifyn Ebrill 1988, mewn cyfres o'r enw 'Llên Gwerin'.

Enwau Lleoedd yn Chwarel Llechwedd

Pennod cyntaf cyfres o erthyglau o'r archif.
Yn dilyn y stŵr diweddar dros enw Llechwedd, mae cyfres Steffan ab Owain dal yn berthnasol iawn heddiw.

Yn gyntaf oll, hoffwn eich atgoffa mai’r hen enw ar y chwarel oedd Llechwedd Cyd, neu Llechwedd y Cyd (gweler y map). 

Mae’r enw hwn yn un diddorol, a dyma beth yw esboniad G.J. Williams arno yn ei gyfrol ‘Hanes Plwyf Ffestiniog' (1882):

Credai yr hen bobl fod llechau yn y fan hon, a defnyddient rai o geunant y Cribau i doi, fel y sylwyd.  Ond yr oedd anhawsder i gael agor chwarel yma, gan y perthynai Ffridd y Llechwedd i amryw o foneddigion, a gelwid hi o’r herwydd ‘Ffridd y Llechwedd Cyd’. Fodd bynnag, cymerwyd prydles ar y lle gan J.W. Greaves, Ysw., yn y flwyddyn 1846, ac agorodd y chwarel, (a, Yr oedd gan Mrs Oakeley hawl i gadw 19 o wartheg yn y Llechwedd Cyd, Arglwydd Newborough 7, a chynrychiolwyr R. Parry, ysw, (Ystad Glan y Pwll i. – Tithe Schedule).

Gyda llaw, byddai lle arall yn yr ardal yn cynnwys y gair ‘cyd’ ynddo hefyd, sef Rhos y Cyd (neu Rhos y Gyd, weithiau) ar dir hen Stad Cefn Bychan.

A dod yn ôl rwan at Chwarel Llechwedd.  Efallai y dylwn grybwyll hefyd bod o leiaf dwy ffridd arall ar ei thir, sef Ffridd Blaen Llechwedd a Ffridd Ddu.

Heb os nac onibai, gellir dweud mai un o’r pethau mwyaf ysblennydd yn perthyn i’r chwarel ydyw Plas Waenydd.  Sut bynnag, cyn i J.W. Greaves, perchennog cyntaf y chwarel adeiladu’r plas hwn yn 1869 bwthyn bach crwn oedd yn sefyll ar y man a’r lle.  Mae’n resyn o’r mwyaf ei fod wedi cael ei chwalu, oherwydd yn ôl ein haneswyr gwnaed ef o hen gorlan gron a muriau cryf iddi hi, ac roedd corn simdde yn ei ganol.  Oherwydd ei ffurf galwyd ef yn Tŷ Crwn.  Sylwais ar yr enw wrth fynd trwy Gyfrifiad 1851 rai blynyddoedd yn ôl, ac yn ôl hwnnw Richard Morris (gof), ei wraig Mary, a’u plant David, Jane, Richard a Mary oedd yn preswylio ynddo y pryd hynny.  Roeddynt i gyd yn enedigol o blwyf Llandwrog ac eithrio Mary a anwyd yma ym mhlwyf Ffestinog.

Gyda llaw, i Dŷ Crwn, a hynny ar noson stormus iawn, y daeth y Wyddeles Mrs Lerry, y ceir ei hanes yn Y Fainc ‘Sglodion, J.W.J. i ymofyn llety yn gyntaf yn ein bro.  Ac wedi iddi gael aros yno dros nos, a gweld yr ardal ar ôl i’r storm dawelu a’r haul ddechrau gwenu y syrthiodd mewn cariad a Thalywaenydd.  Ychydig wedyn ymsefydlodd yn un o dai Talywaenydd Isaf, a ddifrodwyd yn yfflon ar ôl toriad argae Llyn Ffridd yn 1874.  Ar ôl y rhyferthwy hwnnw, fodd bynnag, penderfynodd adael yr ardal am byth a dychwelyd i fyw i Iwerddon.
-------------------------------

Ymddangosodd yn wreiddiol yn rhifyn Mawrth 1988, mewn cyfres o'r enw Llên Gwerin.

Calendr y Cymdeithasau

Bob blwyddyn, mae Llafar Bro yn cyhoeddi rhaglenni gaeaf y Cymdeithasau yn rhifyn Medi. Mae rhywun yn sylwi mor weithgar ydi gwirfoddolwyr Bro Ffestiniog. Oes unrhyw gymuned arall trwy'r byd efo cymaint o weithgareddau Cymraeg tybed? Go brin!

Dyma flas o be sy' mlaen rhwng Medi a Thachwedd: prynwch rifyn Medi i gael y calendr yn llawn; gallwch ei roi ar ddrws yr oergell neu ar wal eich swyddfa.

Cyfarfod Blynyddol Llafar Bro
Nos Iau yr 20fed o Fedi, am 7 o’r gloch yn Y Pengwern.
Dewch i ddangos cefnogaeth i’ch papur bro.

Amrywiol
26ain Medi. Gornest ddraffts yn y Tap. 8.00. Elw at yr Ŵyl Cerdd Dant.
12-13eg Hydref. Cyfarfod Cyffredinol Cymdeithas yr Iaith. Cell.
13eg Hydref. OktoberFfest yn Cell. Gwibdaith Hen Frân; cwrw Cymreig ac Almaenig.
15fed Hydref.  Diwrnod Shwmae Sumae
1af Tachwedd. Noson acwstig, Tacla. Cell.
10fed Tachwedd. GŴYL CERDD DANT Blaenau Ffestiniog a’r Fro
14eg Tachwedd. Sioe Ysgolion Arad Goch, Cerrig yn Slic. Cell.
15fed Tachwedd. Pwyllgor Llafar Bro. 7.00 yn y Ganolfan Gymdeithasol
17eg Tachwedd. A Oes Heddwch? Cofio Gwrthwynebwyr Cydwybodol. Capel Bowydd 10-4.
17eg Tachwedd. Sioe bypedau Dygwyl y Meirw. Cell
21ain Tachwedd. Cyhoeddi Rhamant Bro 2018
2il Rhagfyr; nos Sul cynta’r Adfent. Plygain yng Nghapel Bowydd (i'w gadarnhau)
11eg Rhagfyr. Dydd Llywelyn Ein Llyw Olaf
Oriau agor Yr Ysgwrn (3 Tach-15 Rhag): Dyddiau Sadwrn 10.30-3.00
Gweler adran Chwaraeon y papur am ddyddiadau gemau cartref y timau lleol
Mae Clwb Cerdded Stiniog yn cyfarfod  wrth Tŷ Gorsaf am 9 y bore bob yn ail Sul. Croeso i aelodau hen a newydd ymuno â ni.

Y Fainc 'Sglodion
Cymdeithas Ddiwylliannol Bro Ffestiniog
Y Ganolfan Gymdeithasol am 7.30 y.h.
AELODAETH - £6. Darlith unigol -£2
Hydref 4ydd: Gruffydd Aled Williams, “Y Cymry yn Russell Gulch, Colorado.”
Tachwedd 1af: Dr Mari Wiliam, “Y Gymru Niwclear”

Cymdeithas Hanes Bro Ffestiniog
7.15yh ar y trydydd nos Fercher yn y mis, yn neuadd y WI.
Aelodaeth £4 yn unig!
Medi 19eg: Dafydd Jones a Bruce Griffiths, ‘Llyfrau Stiniog’
Hydref 17eg: Rhian Williams, ‘Gweithwyr o bob math’
Tachwedd 21ain: Dafydd Roberts, ‘Atgofion’. Hefyd, bydd rhifyn 2018 o’n cylchgrawn Rhamant Bro ar gael ar y noson.

Fforwm Plas Tan-y-bwlch
Hydref 2 - Cloddio yn ardal Cwm Pennant a Chwmystradllyn yn y 19 Ganrif - Thomas Jones
Hydref 16 – Trysorau’r  Manod – Gruff Rutigiliano
Hydref 30 – Dwy Chwarel Fach Ddiddorol – Steffan ab Owain
Tachwedd 13 – Tyllau Rhiwbach a Thwll Cwm Orthin -J.Peredur Hughes
Tachwedd 27 – Noson Un ac Oll

Merched y Wawr Blaenau
Medi 24ain – Rhisiart Arwel.
Hydref 22ain – Beryl Griffiths.
Tachwedd 26ain – Iola Edwards.  
 
Y Gymdeithas Undebol
Cychwyn am 7.30 Nos Lun, yn Festri Capel Morea, Trawsfynydd, oni nodir yn wahanol.
22ain Hydref.  Noson Agoriadol  yng nghwmni  Y Glas Lanciau, Tremadog  yn y Capel Bach. 
12fed Tachwedd. John Christopher Jones, Beddgelert.

Digwyddiadau Llyfrgell y Blaenau
Dyddiau Mercher 19eg a 26ain Medi. Lliwio i ymlacio 10.30-11.30; Cymorth Cyfrifiadur 10-12; Straeon i Blant dan 5 oed 1.30-2.30
Dyddiau Gwener 21ain a 28ain Medi. Gemau Bwrdd a Jigsôs 3.30-4.30

Cymdeithas Edward Llwyd
Teithiau cerdded natur a hanes lleol; cychwyn am 10.30. Lleoliadau cyfarfod ar wefan y Gymdeithas, neu gan yr arweinydd. Croeso i aelodau newydd.
13eg Hydref. Taith i’r Goedwig Law Geltaidd (Coed Felinrhyd a Llennyrch), dan arweiniad Rory Francis. (Cyfle i weld darn ysblennydd o goetir hynafol, a grybwyllwyd yn y Mabinogi)
27ain Hydref. Tanygrisiau- Tirwedd a Dyfeisgarwch. Rheilffordd, Dŵr a Sôs Coch, dan arweiniad Iona Price. (Taith 5 milltir; chwilota am gynhyrchion y dirwedd)

Cymdeithas Archaeoleg Bro Ffestiniog
7.00 Nos Iau, Canolfan Ddydd, Blaenau.
18fed Hydref. Eira Jones. Plas Pren Mynydd Hiraethog.
13eg Rhagfyr. Keith O'Brien. Archaeoleg Bro Trawsfynydd.

CALENDR BRO; hydref a gaeaf 2017

Cyfarfod Blynyddol LLAFAR BRO: 7.00 Nos Iau Medi 21.
Sylwer- yn Y Pengwern mae’r cyfarfod eleni.
Dewch i ddangos eich cefnogaeth i’ch papur bro.


Swper a Chân efo Geraint Lovgreen, yn Y Pengwern. Medi 22, 7.30

Bore Coffi Mwya’r Byd. Codi arian at Macmillan. Medi 25, 10-12.00 Llyfrgell y Blaenau.

Archaeoleg Gogledd Cymru Cwrs efo Rhys Mwyn -bob Dydd Mercher 10-12.00, Canolfan Maenofferen, o ddiwedd Medi am 10 wythnos.

Noson i gofio Che Guevara 50 mlynedd ar ôl ei farwolaeth. Bwyd, ffilm a sgyrsiau yn Cell. Hydref 8, 7.00


Cyngerdd Cyhoeddi Gŵyl Cerdd Dant 2018. Trio, Annette Bryn Parry, a doniau lleol.  Hydref 14 am 7.30 yn neuadd Ysgol y Moelwyn. £7.

Diwrnod Shwmae Sumae! Dechreuwch BOB sgwrs yn Gymraeg ar Hydref 17.

Plygain Dalgylch Llafar Bro ar Nos Sul Cynta'r Adfent - Tachwedd 26 am 7 o'r gloch yng Nghapel y Bowydd.

Y Cymdeithasau- mae rhaglenni y gaeaf i'w gweld yn llawn yn rhifyn Medi.

Llafar Bro
PLYGU rhifyn Hydref- Nos Fercher, Hyd. 11 am 6.30 yn neuadd Sefydliad y Merched, efo aelodau Clwb Rygbi Bro Ffestiniog a Siop Siarad (criw sgwrsio'r dysgwyr), a chithau!
PLYGU rhifyn Tachwedd- Nos Fercher Tach. 8 am 6.30 yn neuadd Sefydliad y Merched, efo Merched y Wawr Blaenau a'r Clwb Cerdded, a chithau!
PWYLLGOR- Nos Iau Tach 16 am 7.30 yn neuadd Sefydliad y Merched. Croeso i bawb.
PLYGU rhifyn Rhagfyr- Nos Fercher Rhag. 13 am 6.30 yn neuadd Sefydliad y Merched, efo aelodau Côr Rhiannedd y Moelwyn.

Merched y Wawr, Blaenau.
Cyfarfod am 7.30 yn y Ganolfan Gymdeithasol. Croeso i aelodau hen a newydd.
Medi 25:  Steffan John, y fferyllydd, yn sgwrsio am un o'i deithiau.
Hydref 23: Gwen Edwards, y Bala.


Y Fainc Sglodion
Y cyfarfodydd am 7.15 o’r gloch, Canolfan Gymdeithasol. Croeso i aelodau hen a newydd.
Hydref 5- Nia Roberts. Tu ôl i’r cloriau.
Tachwedd 2- Llion Jones. Bardd y Bêl –Y lôn i Lyon.
Tocyn aelodaeth £6 (mynediad i unrhyw ddarlith heb docyn £1.00)




Cymdeithas Hanes Bro Ffestiniog
Rhaglen 2017 yn ail ddechrau ar drydydd nos Fercher mis Medi. Pob cyfarfod yn Neuadd y WI, am 7.15 Croeso i bawb!
Medi 20- Gareth T Jones. Mwy o leisiau ddoe.
Hydref 18- Tecwyn Williams. T Glyn Williams.

Fforwm Plas Tanybwlch
Cyfarfodydd i gyd am 7.30 yn y Plas.
Hydref  3 -  Mynwent Ffordd Gyswllt Llangefni -  Iwan Parry
Hydref 17 - Chwareli Llechi Bro'r Llynnoedd- a dylanwad y Cymry arnynt –Richard Williams
Hydref 31-  Rheilffyrdd Dyffryn Ogwen –Gareth Haulfryn Williams

Cymdeithas y Gorlan
Bydd tymor newydd y Gymdeithas yn dechrau yn fuan.  Mae'r swyddogion am gario ymlaen, sef Ceinwen Lloyd Humphreys yn Gadeirydd, Janet Wyn Roberts yn Drysorydd ac Edwina Fletcher yn Ysgrifennyddes.  Yn ymuno fel Ysgrifennyddion Gohebol fydd Annwen Jones a Dorothy Williams.
Hydref 2 –Bowydd: Hogia Harlech
Tachwedd 6  -Carmel: Dafydd Roberts, sleidia

Clwb Cerdded ‘Stiniog
Cyfarfod o flaen Y Cwîns, Blaenau Ffestiniog am 9 y bore, ceir mwy o wybodaeth gan Maldwyn Williams neu ffonio 771 410.
Hydref 1. Y Wybrnant a Phenmachno
Hydref 15. Moelyci, Ardal Rhiwlas (Anne)

Dramâu Ysgol y Moelwyn
Pob un yn cychwyn am 7.
Hydref 26    MWGSI, Cwmni’r Frȃn Wen
Tachwedd 16    SIEILOC, Rhodri Miles/Makin Projects

Cymdeithas Archaeoleg Bro Ffestiniog
Canolfan Ddydd Blaenau, 7yh.
Hydref 19 -Pensaerniaeth Werinol, Steffan ab Owain.
Rhagfyr 14 -sgwrs (ddwyieithog) ar gysylltiadau Charles Darwin â gogledd Cymru, Ken Brassil
 

Cymdeithas Undebol Trawsfynydd
Mae’r rhaglen aeaf yn ail ddechrau ar Hydref 31 am 7yh yn y Capel Bach, gyda theulu Gwernhefin.

Corau a Seindorf
Côr y Moelwyn yn ymarfer yn Salem Tanygrisiau ar Nos Fawrth. Croeso i ymwelwyr ac aelodau newydd.
Côr y Brythoniaid yn ymarfer yn Ysgol y Moelwyn ar Nos Iau.  Croeso i ymwelwyr ac aelodau newydd.

Côr Rhiannedd y Moelwyn, Meibion Prysor, Lliaws Cain, a'r Côr Cymysg, a Seindorf yr Oakeley -cadwch olwg ar eu tudalen Facebook, neu holwch yr aelodau.
-------------------------------------------

Addaswyd o Galendr y Cymdeithasau, a ymddangosodd yn rhifyn Medi 2017. Prynwch y papur rwan i gael y calendar yn llawn!

Os oes gennych chi ddigwyddiadau ychwanegol, cofiwch adael i ni wybod!

Calendr y Cymdeithasau- Hydref/Gaeaf 2016

Un o eitemau sefydlog a phoblogaidd rhifyn Medi bob blwyddyn ydi Calendr y Cymdeithasau, ac roedd yn braf medru ei gynnwys eto eleni, a rhyfeddu mor weithgar a phrysur ydi’r gymuned wych hon. 


Mae nifer o ddigwyddiadau wedi bod rhwng cyhoeddi'r rhifyn a rwan, ond mae digon o bethau ar ôl i edrych ymalen atynt!

Cyffredinol
Hydref 14eg- Cyngerdd yn Neuadd Llan, efo Côr Lliaws Cain a Geraint Roberts. 7.30
Hydref 15fed- Diwrnod Shwmae Sumae! Dechreuwch BOB sgwrs yn Gymraeg
27ain o Dachwedd- Plygain Dalgylch Llafar Bro ar Nos Sul Cynta'r Adfent -  am 7 o'r gloch yng Nghapel y Bowydd. Byddai'n braf cael eitemau o bob un o'r ardaloedd.

Merched y Wawr, Blaenau
Cyfarfod am 7.30 yn y Ganolfan Gymdeithasol.
Hydref: Bywyd Gwyllt Glaslyn.
Tachwedd: y Dref Werdd.
Rhagfyr: Cinio Nadolig.
Ionawr: Tri Lle.
Chwefror: Menna Medi.

Y Fainc Sglodion
Sylwer (newid amser):  Y cyfarfodydd i gychwyn am 7 o’r gloch.
Tachwedd 3ydd- John Dilwyn Williams. Llanystumdwy yn ystod plentyndod Lloyd George.
Rhagfyr 1af- Meg Ellis. Creu Academia – Dwy Ochr i’r Geiniog?
Chwefror 2il- Yr Athro Andrew Evans. Ail-gynnau fflamau Cenedlaetholdeb farwaidd? Ail-werthuso Mudiad Gweriniaethol Cymru c.1949-1959
Mawrth 2ail- Tecwyn Ifan. Y Stori tu ôl i’r Gân, (Noson ddathlu Gŵyl Dewi)
Ebrill 6ed- Yr Athro A. Deri Tomos. Dechrau a Datblygiad Bywyd ar y Ddaear
Tocyn aelodaeth £6 (mynediad i unrhyw ddarlith heb docyn £1.00)

Cymdeithas Hanes Bro Ffestiniog
Pob cyfarfod yn Neuadd y WI, am 7.15 Croeso i bawb!
Hydref 19- Byw ar y fferm (rhan 2). Rhian Williams
Tachwedd 16- Archaeoleg Cwmorthin. William Jones
Ionawr 18- Hanes cynnar Rheilffordd Ffestiniog. Steffan ab Owain

Cymdeithas Hanes Bro Cynfal
Cyfarfod nos Fercher gyntaf y mis am 7 o’r gloch.  Dowch atom!
Tachwedd yr 2il- Vivian Parry Williams, ‘Blaenau a’r wasg’.

Fforwm Plas Tanybwlch
Cyfarfodydd i gyd am 7.30 yn y Plas.
Hydref 18 – 'Eglwys Sant Gwyddelan a Daearyddiaeth Ganoloesol Dolwyddelan-
David Ellis Williams
Tachwedd 1 - Sgwrs ar Archaeoleg Diwydiannol Caernarfon –Rhys Mwyn
Tach 15 - Y Rhufeiniaid yn Eryri –John Roberts
Tachwedd 29 – Y Stori tu ȏl i’r Trysor - Vivian Parry Williams
Ionawr 17 – Noson 20 munud –Sgyrsiau amrywiol yng ngofal Harold, Martin a Gareth.
Ionawr 31- Hanes Gwaith Nwy Blaenau Ffestiniog- Iwan Evans
Chwefror 14- Daeareg a Diwydiant -Hywel Madog
Chwefror 28 - "Ces yno ddynion dewrion da - cipolwg ar ddiwydiannau ardal Traws"
-Keith O’Brien
Mawrth 14 - Adeiladu Llongau Porthmadog a’r Cyffiniau - J. Peredur Hughes
Mawrth 28 – Cyfarfod Blynyddol – Cwis gan Bill a Steff
Croeso i aelodau newydd.

Cymdeithas y Gorlan
7 Tachwedd- Calfaria. Steffan ab Owain - Hen Lwybrau'r Fro
5 Rhagfyr– Bowydd. Geraint a Nerys Roberts - Naws y Nadolig
18 Rhagfyr - 6 y.h  - Bowydd. Llith a Charol
25 Rhagfyr - 9 y.h – Bowydd. Cymun bore y Nadolig - Rhian Williams
6 Chwefror – Calfaria. Geraint Vaughan Jones
3 Mawrth - 6.30 y.h – Carmel. Dydd Weddi Byd Eang y Chwiorydd - Meinir Humphries
6 Mawrth – Bethesda. 6.30 y.h: Cyfarfod Blynyddol. 7y.h: Parch. Anita Ephraim
14 Ebrill - 9 y.h – Bethesda. Cymun Bore y Groglith - Rhian Williams

Calendr Bro

Cyfnod prysur arall ym Mro Ffestiniog. Prynwch Llafar Bro i gael y manylion yn llawn.

Medi 16eg: 
Cymdeithas Hanes Bro Ffestiniog, Neuadd y WI, am 7.15
Sgwrs gan Ieuan Wyn am Dywysogion Gwynedd.

Medi 17eg
Cyfarfod Blynyddol LLAFAR BRO: 7.00 Neuadd y WI.  Dewch i ddangos eich cefnogaeth i’ch papur bro.



Nos Lun, Medi 21ain.
Drama: Drych, gan Gwmni’r Frân Wen, Ysgol y Moelwyn.


Nos Fawrth Medi 22ain
Sefydliad y Merched. Steffan Ab Owain yn rhoi sgwrs gyda sleidiau.

Nos Lun, Medi'r 28ain, 
Merched y Wawr, Blaenau. 7.30 yn y Ganolfan Gymdeithasol.  Drama gan gangen Chwilog.

Dydd Mawrth, Medi'r 29ain
Dysgwch bladurio. Lladd gwair ar gae Bryn Coed Llan, fel cam cyntaf i'w droi'n ddôl flodau gwyllt. Cawl cartref a phaned ar gael. 10yb - 1yh.

Nos Fercher, Medi'r 30ain
Llyfrgell y Blaenau am 7 o'r gloch. Guto Dafydd yn sgwrsio am "23 rheswm dros beidio sgwennu nofel"!

Hydref 1af . 
Y Fainc Sglodion. y Ganolfan Gymdeithasol, am 7.30: Euryn Rhys Roberts,‘Bathodynnau ein caethiwed?  Cestyll y Tywysogion Cymreig’

Hydref 5ed, 
Cymdeithas y Gorlan. Festri Capel Carmel, 7.00 –Hanes Pyllau Aur.

Hydref 6ed
Fforwm Plas Tanybwlch
am 7.30 - Chwareli yr Ardennes, Dr Dafydd Gwyn

Hydref 7 
Cymdeithas Hanes Bro Cynfal – Taith – Treftadaeth Cwm Penmachno – Capel Siloh

Hydref 20fed-
Fforwm Plas Tanybwlch
am 7.30 -Mapio Hanes, Gareth Roberts

Hydref 21ain:
Cymdeithas Hanes Bro Ffestiniog, Neuadd y WI, am 7.15
Gareth T Jones; Lleisiau Ddoe


--------------------------

Gadewch inni wybod os oes rhywbeth ar goll o'r rhestr -gyrrwch fanylion atom!

'Gwlad Rhyfel'

Dau ddarn o Llafar Bro, a bron degawd rhyngddynt, yn trafod yr un maes, a'r un awdur.


Y FAINC SGLODION- Y Cymry a Brodorion America

Cafodd aelodau'r Fainc eu tywys dros For Iwerydd at berthynas rhai o Gymry'r 19eg ganrif â'r Americanwyr brodorol.

Brodor o Cincinatti, Ohio, sydd bellach yn Athro yn Adran y Gymraeg ym Mhrifysgol Bangor yw Jerry Hunter. Y mae wedi ehangu'n sylweddol ein hymwybyddiaeth o'n lle fel cenedl ymysg cenhedloedd.

Aeth y darlithydd a ni'n ol tua canrif a hanner, i faes o ddiddordeb arbennig iddo, blynyddoedd Rhyfel Cartref yr America, 1861-1865. Yn y pedair mlynedd hynny, ymddangosodd tua 10,000 o gyhoeddiadau Cymraeg yn yr Unol Daleithiau. Er mai cynharol ychydig oedd nifer y Cymry Cymraeg o fewn poblogaeth oedd yn cynyddu'n gyflym, cyhoeddid yr wythnosolyn Y Drych* yn Utica, talaith Efrog Newydd, ac ymddangosai tri misolyn sylweddol. Roedd tua 300 o gapeli Cymraeg yno bryd hynny.

Gydol y ganrif honno, roedd y Cenhedloedd brodorol yn cael eu gwthio tua'r gorllewin. Gogledd talaith Georgia oedd tiriogaeth y Cherokee hyd yr 1830'au,  mynnai Llywodraeth UDA eu symud fil o filltiroedd tua'r gorllewin i Tenesee: glanhau ethnig creulon. Roedd arweinwyr galluog a hyddysg ymhlith y Cherokee, ac enillasant achos yn yr uchel lys, ond llwyr anwybyddodd yr Arlywydd Jackson hynny.

Wedi i Evan Jones, oedd yn hanu o Sir Frycheiniog ymfudo i Philadelphia, aeth i genhadu ymhlith y Cherokee ym mynyddoedd Gogledd Carolina. Fo a'i deulu yn unig, o blith y cenhadon, a arhosodd ymysg y brodorion. Daeth ef yn rhugl yn iaith y Cherokee, ac roedd yn gyfaill mawr a'r pennaeth. Prynodd wasg argraffu a chyfieithu Taith y Pererin i'r iaith frodorol.

Ef oedd yr unig ddyn gwyn a ddysgai blant y Cherokee trwy gyfrwng eu hiaith eu hunain. Yn wahanol i rai o arweinwyr y Cymry a lyncodd bropaganda Sefydliad y dyn gwyn, gwelsai Evan Jones dwyll a thrais y mudo gorfodol ac ysgrifennodd yn frwd am y creulondeb.


* llun o wefan y BBC- dyma ddolen:  Y Drych
Darn gan DBJ o rifyn Mawrth 2014 yw'r uchod (addasiad).


LLWCH CENHEDLOEDD- Y Cymry a Rhyfel Cartref America

Llun- Gwasg carreg Gwalch

'Nol yn 2003 darlledodd S4C gyfres Y Cymry a Rhyfel Cartref America** gan 'Cwmni Da', yn seiliedig ar ymchwil Jerry Hunter, a chyhoeddwyd llyfr ganddo i gyd-fynd a'r rhaglenni ardderchog (Carreg Gwalch). Fel un o lannau Afon Ohio, "yr hen ffin rhwng taleithiau caeth y De a thaleithiau rhydd y Gogledd", roedd aelodau o'i deulu wedi ymladd ar y ddwy ochr, a "straeon am y rhyfel yn rhan o hanes" ei deulu.

Ysgrifennodd VPW y darn isod yn Llafar Bro, Medi 2004 (cofiwch bod yr ol-rifynnau i gyd ar gael yn llyfrgell y Blaenau), yn tynnu sylw at bytiau perthnasol yn y llyfr uchod, sy’n cyfeirio at ein milltir sgwar:

STINIOG A RHYFEL CARTREF AMERICA

Yng nghyfrol hynod ddiddorol Jerry Hunter ar y Cymry a Rhyfel Gartref America ‘Llwch Cenhedloedd’  rhoddir sylw i rai o Flaenau Ffestiniog oedd â chysylltiad a’r rhyfel.

Ar dudalen 251 ceir cyfeiriad at Rowland Walters, brodor o Stiniog oedd wedi ennill cryn enwogrwydd fel bardd yn eisteddfodau America, dan yr enw barddol Ionoron Glan Ddwyryd. Pan ddechreuodd y rhyfel roedd Rowland yn 42 oed, ac nid ymrestrodd â’r fyddin. Ond, serch hynny bu i sawl darn o farddoniaeth o’i law ymddangos ym mhapurau Cymraeg America a’r hen wlad i atgoffa’r darllenwyr o erchyllterau’r rhyfel honno, ynghyd a marwnadau i’r dynion a gollwyd ar faes y gad.

Gwelir cofnod o’r teulu ‘Walter’ yng nghofnodion cyfrifiad 1851 Blaenau Ffestiniog, yn trigo yn Cefn Faes House. Cofnodwyd fod Rowland, chwarelwr 32 oed, yn byw yno gyda’i rieni, brawd a dau wyr a wyres i’w rieni. Tybir iddo ymfudo i’r Amerig y flwyddyn ddilynol 1852. Bu farw yn Fairhaven, Vermont ym Mawrth 1884.

Gwelir cyfeiriad yn y llyfr hefyd (tt.236 i 238) at Joseph Humphrey Griffiths, genedigol o Flaenau Ffestiniog a oedd wedi ymfudo gyda’i deulu i’r Amerig pan oedd yn blentyn, ac wedi ymrestru â’r ‘5th Iowa Cavalry’ pan oedd yn 18 oed yn ôl yr awdur. Dywed iddo gael ei gymryd yn garcharor i ganolfan carcharorion rhyfel yn Andersonville, lle bu farw dan amgylchiadau erchyll, a chladdwyd ef ym mynwent y carchar. Cyhoeddwyd penillion a gyfansoddwyd gan ei dad er cof amdano yn un o bapurau Cymraeg America y cyfnod. Mae enw Joseph i’w weld ar gofnodion cyfrifiad Blaenau Ffestiniog am 1851, yn blentyn pedair oed gyda’i rieni, Humphrey a Margaret Griffiths a chwaer bump oed, yn rhif 2 Uncorn yng nghanol y dref.

Enwau eraill o’r Blaenau a ddygid i sylw yw Owen M. Thomas ac Elinor ei wraig, ‘gynt o Ddolgarregddu, Ffestiniog’, a oedd wedi mudo i Fairhaven. Yn y gyfrol ceir cofnod o gydymdeimlad y ‘Cenhadwr Americanaidd’ â’r teulu o golli eu mab 17 oed, John, milwr gyda’r 5ed gatrawd o wirfoddolion Vermont, a laddwyd ym mrwydr Wilderness, Virginia, ar Fai 5, 1864.

Tybed a oes disgynyddion i’r teuluoedd uchod yn dal i fyw yn yr ardal? Gadewch i’r ‘Llafar’ wybod os ydych yn perthyn.        


** Dolen S4C

Y Fainc Sglodion- hael yw ei gorwelion

Bob Morris, Prifysgol Bangor, sy'n dod at Gymdeithas Y Fainc Sglodion y mis hwn.

                                                                                                                                                                                          llun PW

'Teml Fawr Diwydrwydd Dau Gymro a'r Palas Gwydr' ydi testun ei ddarlith.

Dewch draw i ystafell ddydd y Ganolfan Gymdeithasol ym Mlaenau Ffestiniog, am 7.30, nos Iau y 6ed o Fawrth 2014.

Croeso i bawb. Dim ond £1 yw'r gost os nad ydych wedi talu am y gyfres ymlaen llaw.


Y Fainc Sglodion

Rhoddaf glod i'r Fainc Sglodion -am ei gwaith,
      am ei gwych amcanion.
Ni ddaw taw ar lwyddiant hon,
rhy hael yw ei gorwelion.

                          Sion Gwyndaf

Y Fainc Sglodion -ysgol Sul

Cafwyd adroddiad yn rhifyn Ionawr gan DBJ, am gyfarfodydd diweddar Cymdeithas Ddiwylliannol y Fainc Sglodion. Dyma bytiau o'r adroddiad, a manylion y cyfarfodydd nesaf:

llun PW

‘Hanes a Llenyddiaeth Gynnar yr Ysgol Sul’ oedd testun sgwrs y Parchedig Ddr. Hugh John Hughes, yng nghyfarfod Tachwedd.

Yn y drafodaeth fywiog ar ddiwedd y ddarlith, soniodd Mrs. Pegi Lloyd-Williams am Ysgol Sul Jerwsalem, lle cafodd ei phenodi’n ysgrifennydd yr Ysgol yn y Festri, a chofnodi nifer y plant a’r casgliad a’r adnodau, cyn cael dyrchafiad, tua diwedd y 1940’au i fod yn ysgrifennydd yr ysgol i oedolion, i fyny’r grisiau yn y capel. A bod tua 400, yn y dyddiau hynny, rhwng y ddwy ysgol yn Jerwsalem. Erbyn heddiw, mae’n debyg mai yng nghapel y Bowydd yn unig y cynhelir Ysgol Sul ym mysg yr enwadau anghydffurfiol yn y dref.

Daeth Twm Elias o Blas Tan-y-bwlch atom ar fyr rybudd (oherwydd salwch y siaradwr oedd wedi ei drefnu ar y rhaglen) – ym mis Rhagfyr. Gan fod Canolfan Astudiaethau Parc Cendedlaethol Eryri yn noddi’r Fainc Sglodion ynghŷd â Llenyddiaeth Cymru, yr ydym yn ddwbl ddiolchgar i Twm Elias am sefyll yn y bwlch fel hyn, ac y mae ei arddull unigryw yn diogelu cyflwyniad bywiog bob tro. Chawsom ni mo’n siomi.

Yn dymhorol iawn, cafwyd sgwrs am Arferion y Nadolig, a’r is-benawd ‘O Saturnalia i Sion Corn’. Mewn oesoedd cyntefig, ofnai cymdeithasau o bobl syml fod yr haul yn crebachu wrth i’r dydd fyrhau, a’r tywydd yn oeri, gan deffro pryderon am gnydau’r flwyddyn oedd i ddod. Rhaid aberthu i’r duwiau tuag Alban Arthan ein cyndeidiau, er diogelu na fyddai Lleu, duw’r goleuni yn cilio am byth. Cyfeddach baganaidd y Celtiaid yn ddigon tebyg i ddefodau’r hen Roegiaid a’r hen Rufeiniaid ac eraill a geisiai foddio eu duwiau hwythau.

Erbyn oes y Seintiau, tua’r bumed ganrif o Oed Crist, heb fawr o groeso i’r grefydd newydd, gwelodd yr eglwys na thyciai dim oni fyddent yn impio’r credoau Cristnogol wrth yr hen goelion a chydio eu syniadaeth wrth hen arferion paganaidd. Os oedd dynion i’w hennill i addoli’r Duw Cristnogol oedd wedi creu’r haul, rhaid cydio geni Crist wrth yr hen Saturnalia a arferai addoli duw’r haul.

Yn ei ddull dihafal ei hun, pentyrrodd Twm Elias wybodaeth am darddiad arferion megis y wledd Nadoligaidd, y pwdin a’r darn arian wedi ei guddio ynddo, y celyn a’r canu carolau.

Daeth y Canu Plygain yn boblogaidd yng Nghymru, a’r canhwyllau’n dwyn goleuni i gaddug y bore bach yn Eglwysi’r plwyfi, y goleuni’n troi’r tywyllwch yn ei ôl, yn union fel y gwnelsai aberthau’r hen Saturnalia. Tyfodd Eisteddfod ddydd Nadolig yn arfer yn llawer o bentrefi a threfi bychain Cymru rhwng y ddau Ryfel Byd - efallai am fod blaenoriaid capeli’n dymuno i’r bechgyn wneud rhywbeth amgen na chwarae pêl-droed.

Tybed, erbyn heddiw, fod Gŵyl y Geni wedi troi’n Ŵyl y gwario, fel yr awgrymodd Twm Elias? Ynteu, a oes gobaith ein bod wedi cyrraedd oes lle’r ydym yn dechrau alaru ar y tinsel ac yn cofio am anghenion rhai nad yw eu byd mor gysurus a’n bywydau ni dros gyfnod y gwyliau?

Rhagrybudd ... Cyfarfod Chwefror:

Daw’r Dr. Jerry Hunter, Athro yn Ysgol y Gymraeg ym Mhrifysgol Bangor, i’r Fainc Sglodion nos Iau 6ed o Chwefror am 7.30 yn y Ganolfan Gymdeithasol (ar y llawr isaf yno) i ddarlithio ar ‘Y Cymry a Brodorion America’. Croeso, nid yn unig i aelodau’r Fainc Sglodion; ond i unrhyw un arall hefyd, o dalu £1 wrth y drws.

-dbj.

 

Y Fainc Sglodion a chanu pop!

Dyna ddau beth na fyddech yn gysylltu a'i gilydd fel arfer! Ond da o beth oedd gweld Cymdeithas Ddiwyllianol Bro Ffestiniog yn rhoi sylw i elfen ifancach o ddiwylliant ein cenedl.

llun o wefan (uniaith saesneg) rhysmwyn.com

Y cyn bync-rocar a'r archeolegydd, Rhys Mwyn oedd yn agor tymor newydd y Fainc Sglodion y gaeaf hwn, yn cyflwyno sgwrs ar y testun 'Cefndir a Geiriau Pop gan Gyfansoddwyr o'r Ardaloedd Llechi'.




Dyma bigion o hanes y noson gan P.Ll.W a ymddangosodd yn rhifyn Tachwedd LLAFAR BRO:

llun PW

Bu i lawer feddwl mai dyn y caneuon ‘pop’ yn unig oedd y darlithydd, ond erbyn heddiw ag yntau yn ‘sgwennu colofn wythnosol i’r Herald Gymraeg yn y Daily Post (pob ddydd Mercher fel y gwyddom yn dda) mae ei gefndir fel archeolegwr yn amlygu ei hun yn fwyfwy. 

Rhoddodd bwyslais fod ‘lle’ yn bwysig - y diwylliant, hanes a’r dylanwad gwahanol o fyw yn y dyffrynnoedd neu’r ucheldir. Mae ein cefndir yn bwysig i ni fel gwerin - a daw'r cofio am anawsterau a chaledi bywyd y werin bobloedd. Yn gefn i’r cwbl wrth gwrs daw ein hoffter o gerddoriaeth a chanu, gyda’r beirdd yn troi at farddoniaeth, a dyna ni  - toreth o ganeuon gwerin, ac yn yr oes fodern ganeuon ‘pop’ a llawer o’r rhain yn cario neges ddirdynnol ar adegau.

Gwyddom wrth ganu’r gân fod neges ymhob un - ‘ymlaen’ yw’r neges sylfaenol a ‘deffrown’ i anghenion ein gwerin. Daeth llawer o hanes ein brwydrau yn yr oes fodern i’r amlwg trwy ganu amdanynt - geiriau oedd angen eu dweud yn cael eu dysgu weithiau yn ddiarwybod a’r neges yn dod yn gliriach.

Bu’n cyfeirio at y grwpiau mwyaf dylanwadol - llawer ohonynt, ac yn eu plith ‘Anweledig’ i ni wrth gwrs, a chyfeiriodd yn arbennig at ‘Maffia Mr Huws’ gan ddweud y byddai canu pop Cymraeg wedi mynd oni bai iddynt ddal ati.

Be ydi'ch barn chi gyfeillion? 

Dyma restr anghyflawn o grwpiau ac unigolion o Fro Ffestiniog sydd wedi cyfrannu at y 'Sin Roc Gymreig' dros y blynyddoedd. Rhai'n fwy llwyddianus na'r lleill!

Twmffat, Anweledig, Mim Twm Llai, Gai Toms, Ffrisbi, Gwibdaith Hen Fran, Estella, Iwcs, Arwel Gruffydd, Twm Cetyn, Y Mistecs, Carreg Atab, Chwd Poeth, Y Frigad Dan, Rhech Atomig, Vates, Aeram....

 

Fedrwch chi ychwanegu at y rhestr?

Gyrwch sylwadau!

Mae'r Fainc Sglodion yn cwrdd nesa' ar Chwefror y 6ed am 7.30 yn y Ganolfan Gymdeithasol, pan fydd yr awdur JERRY HUNTER yn rhoi sgwrs.