Calan a Chalennig

STOLPIA

Blwyddyn Newydd Dda, a Dydd Calan Hapus!

Rŵan, pam yr ydym yn ei alw yn Ddydd Calan, meddech chi? Wel, yn ôl yr arbenigwyr, tarddiad y gair ‘calan’ yw’r gair calandae neu kalandae a ddaw o’r iaith Lladin, sef gair am ddiwrnod cyntaf pob mis o’r flwyddyn.

Bu hyn mewn defnydd am bob mis yng Nghymru gynt, ond bellach y tri pennaf yw Dydd Calan, Calan Mai, sef diwrnod cyntaf mis Mai, a ‘Calan Gaeaf’ am Dachwedd 1.

Gair sy’n tarddu o’r gair calan yw ‘calennig’, sef anrheg neu rodd a geir ar Ddydd Calan, neu ar yr adeg hon o’r flwyddyn. Hyd at tua dechrau’r 1960au roedd ‘hel calennig’, neu ‘hel clennig’ ar lafar, ar ddechrau’r flwyddyn, sef galw o dŷ i dŷ yn eich ardal i ofyn am anrheg yn hen draddodiad yma ac yn y siroedd mwyaf Cymreig. 

Heddiw, y mae’r gair yn hollol ddieithr i ran fwyaf o’r oes bresennol. Cofiaf fel y byddem ni’r hogiau yn y Rhiw a Glan y Pwll yn hel clennig yn yr 1950au, ac anelu’n gyntaf am y cartrefi hynny gyda’r modd mwyaf a wneid gan amlaf, er y byddid yn cael mwy gan y trigolion tlotaf yn aml. 

Fel arfer, rhyw ychydig o gnau, minciag, cyflath neu oren a dderbynnid oddi wrth y cyfranwyr  a byddem yn ddiolchgar amdanynt. Os cofiaf yn iawn, dyma’r rhigwm a glywid gennym pan eid o ddrws i ddrws:

Calennig a chalennig a Blwyddyn Newydd dda

neu 

Calennig a Blwyddyn Newydd Dda, Llond y tŷ o dda.

Pa fodd bynnag, os gwrthodid rhoi clennig i ni, ac yn enwedig gan y rhai a fyddai braidd yn sarrug a phiwis efo ni, byddid yn ei adrodd fel hyn:

Blwyddyn newydd ddrwg, Llond y tŷ o fwg 

- a gwadnu hi oddi yno am y tai nesaf a chyn 12:00 pan fyddai’r amser hel wedi dod i ben. Deallaf y byddid yn canu neu’n adrodd fel hyn yn ambell ardal:

Calennig yn galonog
I blant bach sydd heb un geiniog

Dyma un arall:

Y nghlennig, y nghlennig, Blwyddyn newydd dda i chwi, 

Meistr a meistres a phawb trwy'r tŷ, 

Welwch chwi'n dda roi Calennig i mi, Calennig!

- - - - 

RHOD Y RHIGYMWR

Dyma ni wedi cyrraedd dechrau blwyddyn arall, a dyma fanteisio ar y cyfle i ddymuno blwyddyn newydd ddedwydd dda i bob un ohonoch.

Wrth fynd yn hŷn, mae’r duedd i edrych yn ôl ar yr hen ddyddiau yn dod yn naturiol i mi.
Yr arferiad ar fore Dydd Calan fyddai mynd o gwmpas y pentre i hel calennig. Mae’n debyg fod fy chwaer a minnau ymysg y rhai olaf o Gorris i wneud hynny. Byddai’n rhieni’n ein rhybuddio rhag mynd i ambell le, gan y bydden ni eisoes wedi derbyn calennig gan y sawl a drigai yno. 

Ychydig geiniogau gaem ni ran fynychaf. Byddem yn ffodus ambell dro o gael chwe cheiniog neu swllt, ond weithiau, fe gaem ni ddeuswllt neu hanner coron - oedd yn swm sylweddol o arian bryd hynny. Y pennill fydden ni’n ei lafarganu oedd:

‘Fy nghlennig i, fy nghlennig i
A blwyddyn newydd dda i chi.
Mi godais yn fore, mi gerddais yn ffyrnig
At dŷ Musus ....... i ofyn am glennig.
Unwaith, dwywaith, teirgwaith,
A blwyddyn newydd dda i chi.’

Roedd hi’n demtasiwn gennym, os na ddeuai neb at y drws, i weiddi:

'Blwyddyn newydd ddrwg, a llond y tŷ o fwg!'

Cofiwn fynd i dŷ rhyw hen wreigan i ganu calennig. Doedd honno ddim yn enwog am ei glanweithdra, ond yn hen beth ffeindia’n fyw. Rhoddodd fagiad o gyflaith inni. Wedi diolch iddi a ffarwelio, rhoesom ychydig o’r taffi triog yn ein ceg. Roedd yn siwgr i gyd. Hwnnw wedi cydio yng ngwaelod y sosban a blas llosgi mawr arno. Wrth redeg i lawr y ffordd, ffling gafodd y cwdyn cyflaith dros y clawdd i gae Dafydd Tynewydd. Am hen blant anniolchgar yntê!

Symudodd rhyw frawd a chwaer di-Gymraeg i Fryn Awel yn y pentref, gerllaw i dŷ ein hewyrth a’n modryb. Daethom ninnau i ryw lun o’u hadnabod o’r herwydd. Roedd cael pobl o’r fath yn beth amheuthun yn niwedd y pumdegau pan oedd pawb bron yng Nghorris yn siarad Cymraeg. Mae pethau wedi newid yn syfrdanol yn y pentref bellach.

Ar fore Dydd Calan 1960, aethom i fyny’r grisiau cerrig at eu tŷ, a chyflwyno pennill Saesneg a ddysgodd rhywun i ni, ar yr alaw - o bob un dan haul - ‘Gwnewch Bopeth yn Gymraeg’:

‘The road is very dirty,
My shoes are very thin,
I haven’t got a pocket
To put my penny in.
If you haven’t got a penny,
A ha’penny we will do,
If you haven’t got a ha’penny,
Well God bless you!’

Daeth yr hen fachgen at y drws gan ddweud wrthyn ni nad oedd ganddo geiniog yn ei feddiant, felly, dyma roi dime bob un inni. Y flwyddyn wedyn, pan aethom i Fryn Awel, dyma ganu’r un pennill, gyda’r llinellau canol wedi eu diwygio:

‘If you haven’t got a shilling,
A sixpence we will do!’

Digon ydy dweud nad atebodd y brawd y drws i blant mor bowld!
Pennill arall i’w adrodd ar fore Dydd Calan y cofiwn ein Mam yn ei ddysgu i ni oedd hwn:

‘Calennig i mi, calennig i’r ffon,
Calennig i’w wario y flwyddyn hon,
Calennig i mam am glytio fy sane,
Calennig i nhad am drwsio fy sgidie.’

 
- - - - -
Rhannau o ddwy erthygl -gan Steffan ab Owain ac Iwan Morgan- a ymddangosodd yn wreiddiol yn rhifyn Ionawr 2025

 

Atgofion Siop Y Maes

Rwy’n siŵr fod pawb sydd yn byw, neu’n dod o’r Blaenau, yn gwybod lle mae’r Parc. Hefyd, eu bod yn ymwybodol o’r holl gysylltiadau sydd wedi bod, ers blynyddoedd hir, gyda’r llecyn ‘sgwâr o barc’, a’r ardal o’i gwmpas. Wrth feddwl yn ôl, a fy meddwl yn crwydro i bumdegau’r ganrif ddiwethaf, pan oeddwn yn ddisgybl yn Ysgol y Bechgyn Slate Quarries ym Maenofferen, mae cofio’r Parc yn rhan annatod o’r profiad hwnnw o fyw a chwarae fel plentyn ysgol yn Stiniog.

Roedd pedair rhes o adeiladau yn rhedeg gyferbyn â phob ochr sgwâr y Parc. Roedd yr adeiladau hyn yn cynnwys un sinema, dau gapel, un busnes gwerthu llefrith, syrjeri deintydd, tŷ (oedd yn safle gyda storfa) i ddau frawd oedd yn beintars, ac, i goroni’r cyfan, pum siop o bob math. Gyferbyn â phrif fynedfa’r Parc, sydd dros y ffordd i Towyn Road, roedd Newborough Buildings a oedd yn cynnwys tair o’r siopau. Roedd Y Coparet yn un o’r ddwy siop arall, a Siop Powell oedd yr olaf - honno wrth droed Pont Picton, a gyferbyn â’r pilar bocs coch ar un o gorneli Y Parc.

Y siop gyntaf yn rhes fach Adeiladau Newborough oedd siop tynnu lluniau, yn perthyn i’r diweddar Owen Hughes, Bryn Bowydd. Yn ddiweddarach, daeth tipyn o gymeriad o ffotograffydd, Mr. E. Zak yn berchen llwyddiannus ar y siop. Yn y canol roedd y Newborough Supper Bar, sef siop chips, gyda lle i fwyta i mewn, a hefyd cownter ar wahan i brynu a chario’r swper adref. Mr Owen â’i wraig oedd yn berchen ar y siop chips. Roedd y diweddar Phil Owen â’i deulu o Bryn Bowydd, yn perthyn i deulu siop y Supper Bar.

Yn olaf, ar y gornel gyda Ffordd Towyn oedd Siop Y Maes. Ar ben y drws dwbl i fynd i mewn roedd yr arwydd General Provisions.

Perchennog y siop hon, a’r tŷ oedd ynghlwm â’r siop, oedd Mr. R.R.Roberts. Roedd pawb yn ei adnabod fel “Robas y Maes”, yn flaenor yng Nghapel Bowydd, ac un o gynghorwyr y dref.

Pan oeddwn yn ddeg oed, cefais waith yn “cario allan” yn Siop Y Maes. Roedd llawer o fechgyn Stiniog yn “cario allan” mewn gwahanol siopau yn y dref hefyd, ond fi oedd yr unig un heb feic siop i gario’r bocsys i dai y cwsmeriaid. Ond, siop eithaf bach oedd Y Maes, nid fel y siopau mawr yn y Stryd Fawr, felly dim ond tipyn ar y tro oedd y prynu gan y cwsmeriaid, ac nid oedd y bocsus yn rhy drwm i’w cario.

Roedd becar yn dod â chyflenwad o fara bob bore, a dyna oedd un o’r tasgau, sef mynd â’r bara o gwmpas y tai mewn basged. Roedd Robas yn mynd i oed - dros ei wyth deg, ac yn aml yn dweud, fel ateb i’r rhai oedd yn ei weld yn edrych yn dda-"mae gen i bob un o'm dannedd fy hun”. Roedd ganddo ei ffordd unigryw o redeg y siop. Roedd yn cael menyn mewn bocs mawr, ac yn ei wagio, yn dalpyn hir sgwâr ar blât enfawr, porslen gwyn, gyda’r geiriau “LARD” arni. Roedd yn torri, o’r talpyn menyn, digon at gais y cwsmer, a’i bwyso a’i lapio mewn papur arbennig. Roedd yn gallu, mewn un toriad, bron bob tro, gael y pwysau cywir o fenyn! Wedi gorffen, rhoi y bocs yn ôl dros y talpyn menyn.

Roedd til pres ar ochr un cownter, a phan oedd y drôr yn agor, roedd cloch fach yn canu, gan ddangos beth oedd tu mewn. Dim arian, ond tua dwsin o blêds siafio i ddynion, pacedi bach o alum i atal gwaedu wrth siafio, stribedi o Aspro at boen, neu cur yn y pen, a mân bethau eraill. Dim arian! Gwisgai got lwch frown bob dydd, ac mewn un boced roedd bag glas - i fod i ddal siwgr, ond yn llawn darnau o arian i roi newid i gwsmeriaid. Hefyd, gwaled fach o ledr du yn dal papurau punt, a phapurau chweugain, wedi eu clymu â band lastig. Yn y boced arall roedd dwster melyn, glân, a ddefnyddid i roi polish bach i bob tun bwyd a dynnid i lawr o’r silffoedd uwchben y cownter. 

Roedd yn y siop rhes o duniau bisgedi rhydd, gyda chaead gwydr arbennig ar bob un o’r tuniau sgwâr. Wrth eu prynu, roedd y bisgedi yn cael eu rhoi mewn bag papur, â’u pwyso. Wedi peth amser, roedd bisgedi yn cyrraedd y siop mewn rholiau papur, ac wedi eu pwyso yn barod. A dyna dasg arall i mi - agor y pacedi i gyd a rhoi y bisgedi yn rhydd - yn eu bocs priodol - yn barod i’r cwsmeriaid.

Mewn amser, fe gefais ddyrchafiad yn fy ngwaith ar ôl ysgol, a’r tro yma gyda beic siop hefyd, ond, dim siawns am “broken biscuit” i fynd gyda’r paned te!

Alun A.R. Jones, Pen-y-bont ar Ogwr. (Gynt o Bryn Bowydd Newydd)

- - - - - -

Ymddangosodd yn wreiddiol yn rhifyn Tachwedd 2025

 

 

Newid y Tirlun yn Nhrawsfynydd

Ers canol y 1960au mae’r ddau adeilad mawr sy’n perthyn i Atomfa Trawsfynydd wedi dod yn rhan o’n tirwedd ond bellach mae sôn am ostwng uchder y ddau adeilad yma fel rhan o ail lunio tirwedd yr ardal. 

Cynlluniwyd yr adeiladau gan y pensaer o’r Alban; Syr Basil Urwin Spence (1907 – 1976), a oedd yn fwy enwog am ei waith yn ail-lunio safle Eglwys Gadeiriol Coventry a chodi eglwys newydd sbon yno yn dilyn difrodi yr eglwys wreiddiol adeg y Rhyfel. Mae hefyd yn gyfrifol am nifer o adeiladau eraill yn yr arddull Modernaidd/Brutalist. 

Gwnaed gwaith tirlunio ar safle yn ogystal â bu cryn ystyriaeth cyn codi'r adeiladau anferth. Maent yn esiampl o bensaernïaeth Brutalist oedd yn gyffredin yn y 1960au. Mae nifer ohonom yn cofio gweld y craen anferth a elwid yn Goliath oedd dros y safle am sawl blwyddyn wrth i’r adeiladau gael eu codi ac roedd golygfa wych o hwn o ben Cwm Bowydd. Yn sydyn yn 1967, diflannodd, a mynd i godi adeiladau ar safleoedd eraill! Roedd yr adeiladau yn ddatganiad beiddgar o ddylunio diwydiannol canol yr 20fed ganrif. Dechreuodd y gwaith o godi’r adeiladau ym mis Gorffennaf 1959, ac roedd y ddau adweithydd ar waith erbyn Mawrth 1965, gyda'r orsaf yn agor yn llawn ym mis Hydref 1968, ar gost o £103 miliwn. 

Bellach mi fydd y gwaith o ostwng uchder adweithyddion niwclear Trawsfynydd yn dechrau yn 2026 fel rhan o gynllun gwerth £70m. Mi fydd y tyrrau concrit adnabyddus yn cael eu haneru o ran uchder fel rhan o gynllun dadgomisynu’r safle. Dyma oedd yr unig safle niwclear mewndirol ar y pryd gan ddefnyddio dŵr o Lyn Trawsfynydd er mwyn oeri’r adweithyddion. Ond wedi 25 mlynedd o gynhyrchu ynni dechreuodd y gwaith o ddadgomisynu y safle yn 1991 gyda disgwyl i hynny gymryd degawdau. 

Nod pennaf gostwng yr uchder yw gwella’r olygfa ac effaith yr adweithyddion ar y tirlun.

“Mi fydd y to, wal a’r paneli concrit yn dod lawr oddeutu 25m”, meddai Nigel Wright, Uwch Reolwr Prosiect NRS (Nuclear Restoration Services). “Da ni’n gobeithio fydd na o gwmpas cant o weithwyr ychwanegol ar y safle dros y bedair blynedd nesa fydd yn cymryd y nifer i 350 fydd yn gweithio yma," meddai Tom Williams, Cyfarwyddwr Safle Trawsfynydd. 

Er i’r safle gael ei grybwyll fel man posib i gartrefu adweithyddion niwclear bychain (SMRs) ar ddechrau’r degawd does dim disgwyl i hynny ddigwydd bellach gyda Llywodraeth Prydain yn canolbwyntio ymdrechion ar safleoedd Wylfa ar Ynys Môn ac Oldbury yn Lloegr. Mae awgrym hefyd y gallai’r safle gael ei ddefnyddio i greu isotopau ond does dim cadarnhad o’r cynlluniau hynny. 

Yn ôl y Cynghorydd lleol, Elfed Roberts mi fydd y gwaith newydd yn newid mawr i’r ardal: “Mae 'na rai -ac wrach bod nhw’n iawn- yn dweud dyle nhw gadw nhw. Ond yn gyffredinol y teimlad yn lleol ydi bod angen dod â nhw lawr ac altro’r tirlun. Mae nhw am gael dros gant o weithwyr lleol, defnyddio cyflenwyr lleol... felly mae o am fod yn hwb fach i’r ardal yn sicr," meddai. 

Mae disgwyl i’r gwaith ddechrau yn haf 2026 gan barhau am gyfnod o bedair blynedd.

Yn y lluniau ceir yr adeiladau presennol ac argraff o’r adeiladau fydd yno yn y dyfodol a’r uchder wedi ei ostwng hyd at lefel y drysau melyn. Lluniau gan yr NRS

- - - - - - 

Addasiad o erthygl a ymddangosodd yn wreiddiol yn rhifyn Tachwedd 2025

 

Stolpia -Dau Ddirgelwch

Llofruddiaeth ynteu Damwain?

Y mae hanes cynnar ein hysgolion ym mhlwyf Ffestiniog yn ddigon diddorol. Y mae hi’n bur debyg mai un o’r rhai cyntaf oedd ‘Yr Ysgol Newydd’ ar dir Stad Pengwern a fu mewn defnydd o tua 1649 i 1652. Bu amryw o rai bychain hwnt ac yma yn y plwyf wedyn o ddiwedd yr 1780au hyd at y cyfnod yr agorwyd Ysgol Genedlaethol Penyrallt Goch yn y Llan yn 1828. Dilynwyd hon gan Ysgol Genedlaethol Llwynygell (1838) a’r Ysgol Frutanaidd yn Nolgarregddu (1846). Yna, yn yr 1870au a’r 1880au agorwyd nifer o ysgolion safonol yn y plwyf gan y Bwrdd Ysgol.

Un o’r ysgolfeistri cyntaf yn Ysgol Frutanaidd Dolgarregddu oedd Griffith Davies, ond y mae hanes ei ddyddiau olaf yn dipyn o ddirgelwch. Yn ôl adroddiad y cwest yn y 'Caernarvon and Denbigh Herald', 5 Rhagfyr, 1851 cafwyd hyd i’r ysgolfeistr yn gorwedd ar y ffordd y tu uchaf i Faentwrog oddeutu 2.30 o’r gloch fore dydd Mawrth 27 Tachwedd,1851 gan Mr Edward Edwards llawfeddyg lleol. Yn fuan wedyn, cludwyd ef i Westy’r Grapes lle rhoddwyd pob gofal iddo, ond yn anffodus bu farw oddeutu 9 o’r gloch y noson honno. Yn y llun, dangosir Yr Ysgol Frutanaidd oddeutu 1872 ar y dde. Dyma le cynhelir cyfrinfa'r seiri rhyddion heddiw.

 

Yn y cwest, mynnodd y rheithgor bod archwiliad post-mortem yn cael ei gynnal ar y corff gan fod ei benglog wedi ei dorri ac mewn cyflwr dychrynllyd, a chan nad oedd tystiolaeth sut y digwyddodd hyn, penderfyniad y rheithgor oedd dyfarniad agored.

Digwyddiad Trist Arall

Diddorol yw hanes hen seindorfeydd pres, a’r rhai arian, a fu’n y Llan a’r Blaenau tros y blynyddoedd, ac fel y buont yn diddanu ac adlonni pobl y fro a chyrion pellach. Da o beth yw gallu dweud bod Band yr Oakeley yn dal yn boblogaidd a llwyddiannus heddiw ers cael ei sefydlu tros gan mlynedd a mwy yn ôl.

Cafodd y ddwy seindorf arweinwyr clodwiw ar hyd y blynyddoedd ac enillwyd sawl cystadleuaeth ganddynt yma a thraw. Bu Cornelius Lawrence (neu Laurence) yn arweinydd poblogaidd gyda Band Pres y Llan am beth amser. Credaf mai un o Ramsbury, Wiltshire oedd yn wreiddiol, ac wedi bod yn gysylltiedig â Stephens Royal Menagerie cyn dod i’r ardal. 

Fel y mae’r pennawd yn awgrymu, hanes digon trist a fu iddo yn y diwedd. Yn ôl adroddiad yn y North Wales Chronicle, 2 Mawrth,1872 roedd wedi mynd i lawr i’r Traeth Bach (i bysgota, yn ôl pob tebyg) pan welodd garddwr Aber Iâ (Portmeirion heddiw) ef yn croesi’r traeth mewn lle drwg a thra roedd y llanw allan. O ganlyniad, gwaeddodd arno a’i rybuddio, ac i groesi mewn lle arall yn uwch i fyny’r traeth. Pa fodd bynnag, atebodd y gŵr bonheddig ei fod yn gyfarwydd â’r ardal ac os digwyddai fynd i drafferth y gallai nofio. Ond, wedi iddo ymlwybro ychydig ar hyd y traeth, gwelodd y garddwr ef yn suddo yn sydyn a’i glywed yn galw am help. Yn dilyn hyn rhedodd y garddwr i’r Penrhyn am gymorth y Rhingyll Lewis, ac aeth criw draw yno yn ddiymdroi.Yn ogystal, gyrrodd A.Osmond Williams, Castell Deudraeth rhagblaen i orsaf yr heddlu ym Mhorthmadog a chasglodd heddweision o’r orsaf i chwilio amdano, a gwnaed hynny am rai dyddiau, ond methwyd a chael hyd iddo o gwbl, a dyna ddiwedd y stori drist hon.

Bûm yn meddwl, tybed pam y penderfynodd fentro ar hyd lle mor beryglus? Dyma hanesyn arall, yn ddiau, na chawn esboniad na diweddglo hollol foddhaol yn ei gylch.

Steffan ab Owain

- - - - - -

Ymddangosodd yn wreiddiol yn rhifyn Tachwedd 2025

 

 

Senedd Stiniog -Chwifio Baneri

Cynhaliwyd cyfarfodydd arferol misol y Cyngor dros fis Hydref. Braf cael dweud nad oedd galwadau am unrhyw gyfarfodydd anarferol brys - fel y bu’n digwydd dros yr haf. Arwydd nad oedd unrhyw ddigwyddiadau annisgwyl neu drychineb yn yr ardal! 

Er, bu trafodaeth am gyflwr truenus y Queens yn y Cyfarfod Arferol (13/10/25). Daeth dwy o ferched oedd yn arfer gweithio yno draw atom i’w drafod, (mae lle priodol i aelodau’r ardal ddod i’r Siambr at y Cyngor i sôn am bethau sydd o bwys iddynt. Mae lle arbennig wedi ei neilltuo i hyn ym mhob Cyfarfod Arferol, dan yr eitem, ‘Cyfranogiad y Cyhoedd’). Dywedodd y merched eu bod yn tybio fod pethau cudd, dan-dîn wedi bod yn mynd ymlaen yno. Dywedwyd fod ein cynrychiolwyr gwleidyddol eisoes yn trio dod o hyd i atebion, ond, yn anffodus, roedd y Cyngor gymaint yn y tywyllwch a hwythau. Cydymdeimlwyd â hwy, dywedwyd y byddai’r Clercod yn rhoi gwybod iddynt am unrhyw newydd y byddem yn ei dderbyn.

Rhai o faneri Diffwys. Lluniau Paul W

Penderfynwyd ar restr baneri i’w hedfan ar bolyn baner Diffwys dros y flwyddyn. Roedd angen diweddaru’r rhestr. Mae’r Cyngor am barhau i chwifio’r baneri sydd o bwys inni’r Cymry dros eu cyfnodau priodol ynghyd â baneri’r gwledydd Celtaidd eraill o Ynysoedd Prydain a Llydaw, a’r bwriad yw eu hedfan dros ddyddiadau eu seintiau cenedlaethol neu ddyddiau cenedlaethol arbennig iddynt.

Yn dilyn y trafodaethau diweddar i atgyfnerthu’r cysylltiad rhwng Ffestiniog ac ardal Rawson ym Mhatagonia, cytunwyd i archebu, fframio ac anfon dau grys fel rhodd i’w Cyngor yno. Un crys rygbi Bro ac un crys pêl-droed yr Amaturiaid.

Wythnos yn ddiweddarach, yn y Cyfarfod Mwynderau (20/10/25), derbyniwyd crynodeb arolygon misol arferol gan y Swyddog Caeau Chwarae a’r Swyddog Llwybrau Cerdded. Adroddwyd bod y caeau chwarae mewn cyflwr da yn gyffredinol ond bod angen torri ychydig o wrych sy’n tyfu i’r ffordd yng Nghae Baltig. Dywedodd y Cynghorydd Marc Thomas bod ardaloedd y gôl-geidwaid o flaen goliau’r cau chwarae ym Manod mewn cyflwr gwael iawn, a bod ychydig dameidiau o hen grochenwaith yn dechrau dod i wyneb y pridd, rhywbeth fydd yn sicr o gael sylw yn y Siambr dros y misoedd nesaf. Cafwyd gwybod bod camfa bren ar lwybr afon Barlwyd wedi torri gan yn Swyddog Llwybrau Cerdded a bydd y Clercod yn rhoi gwybod i Gyngor Gwynedd am hyn.

Cytuniwyd i dderbyn dyfynbris i ymestyn rhwydi’r ardal chwarae aml-ddefnydd MUGA yn y Parc, a disgwylir i’r gwaith ddechrau yn yr wythnosau nesaf. 

Hwyl am y tro, safbwynt fy hun yn unig, DMJ

- - - - - 

Ymddangosodd yn wreiddiol yn rhifyn Tachwedd 2025 (heb y lluniau)