Holi Prif Weithredwr Cymdeithas Bêl-droed Cymru

Sgŵp ardderchog i Llafar Bro, wrth i Dei Mur holi Noel Mooney ar gyfer ein rhifyn Chwefror 2026

Mae eleni yn flwyddyn fawr i Gymdeithas Bêl-droed Cymru, sydd yn dathlu 150 o flynyddoedd. Gobeithio hefyd y gwelan nhw ail yr Gwpan y Byd yn olynol, wrth i dîm y dynion frwydro am le yn y bencampwriaeth ddiwedd mis Mawrth. 

Prif Weithredwr Cymdeithas Bêl-droed Cymru ers pum mlynedd yw'r Gwyddel Noel Mooney, ac mae wedi rhoi yn hael o'i amser i gael ei gyfweld ar gyfer y papur bro. Daeth i ymweld â Chlwb Pêl-droed Ieuenctid Blaenau Ffestiniog yn 2024, ac yma mae'n ateb cwestiynau am fuddsoddiad yng nghyfleusterau'r fro, y gêm ddomestig yng Nghymru, y timau cenedlaethol a'i weledigaeth ef ar gyfer y Gymdeithas, a'r Gymraeg.

Rydych chi wedi bod yn Brif Weithredwr ar Gymdeithas Bêl-droed Cymru (FAW) ers 2021, gan ddathlu pum mlynedd yn y swydd eleni. Yw'r gwaith yr hyn oeddech chi yn ei ddisgwyl ac a yw'r rôl dal yn eich cyffroi?

Mae cael arwain pêl-droed Cymru ers 2021 wedi bod yn un o anrhydeddau (a chyfrifoldeb) mawr fy mywyd. Unwaith cyrhaeddais, roeddwn i yn gwybod y gallen ni lwyddo i wneud pethau mawr. Er bod nifer fawr o bethau i'w trwsio a digon o heriau, roeddwn i wir yn credu y gallen ni ail-beiriannu'r FAW a phêl-droed Cymru i fod yn well, cryfach a chyflymach. Rydyn ni wedi cyflwyno ein strategaeth bum mlynedd, 'Ein Cymru', yn llwyddiannus ac rydyn ni nawr yn symud at gam arall yn y datblygiad - rhywbeth dw i hyd yn oed yn fwy cyffrous i'w arwain. Fedar fy nghyffro na'r teimladau cadarnhaol sydd gen i tuag at bêl-droed Cymru, a beth sydd am ddigwydd yn y bennod nesaf, ddim â bod yn fwy.

 

Rŵan bod yr FAW wedi buddsoddi yng nghaeau’r ysgol, ydyn nhw yn bwriadu helpu’r timau ieuenctid i sicrhau les hirdymor am gae gwair?

Ydyn. Mae hyn yn hanfodol i’r gymuned. Mae’n rhaid i hyn ddigwydd ac mae’r FAW yn benderfynol o sicrhau bod gan bob plentyn yn Ffestiniog fynediad at gyfleusterau pêl-droed da, fe wnaethon ni fuddsoddi lot o arian yn y cae artiffisial newydd yn Ysgol y Moelwyn ond rydyn ni wir eisiau les hirdymor am gae gwair fel ei fod yn gallu cael ei ddatblygu yn iawn. Y tro diwethaf yr oeddwn i yma, roedd yn llawn dŵr ac yn amhosib chwarae yno, mae hyn yn siom fawr i’r gymuned a dw i yn synnu nad yw’r cyngor sir wedi sicrhau hyn eto. Mae e mor siomedig i’r gymuned ac rydyn ni yn galw ar y Cyngor i ymgysylltu gyda ni cyn gynted â phosib ar hyn.

Yw’r FAW yn bwriadu buddsoddi mwy o amser ac arian yn Ffestiniog?

Roedden ni yn falch iawn o fuddsoddi swm chwe ffigwr yn 2025, a nesaf rydyn ni eisiau cefnogi’r clwb a chefnogi’r datblygiad cymunedol gwych sydd yn digwydd yn hen eglwys y Llan gyda chefnogaeth bobol arbennig megis y teulu Morris, Mae Ffestiniog yn lwcus o gael pobol sydd efo diddordeb a bydd yr FAW yn cefnogi cymuned Ffestiniog i fod yn well, hapusach ac iachach dros y blynyddoedd nesaf.

Mae’r FAW wedi bod yn eiriolwyr cryf dros flaenoriaethu’r Gymraeg. Pa mor bwysig yw hyn i weledigaeth yr FAW ar gyfer y dyfodol ac ydych chi dal i drafod gydag UEFA ynglŷn ag ail-frandio’r tîm fel ‘Cymru’?

Rydyn ni yn credu yn gryf mewn hyrwyddo’r Gymraeg fel iaith fyw, ac wrth gwrs yng ngogledd-orllewin Cymru, y Gymraeg yw iaith gyntaf nifer ac mae hi yn rhan hanfodol o hunaniaeth. Mae’r Gymraeg a’i thwf yn rhan greiddiol o syniadaeth yr FAW, a bydd hynny o hyd yn wir. Rydyn ni yn gyfforddus yn defnyddio Cymru ac rydyn ni yn gyfforddus yn defnyddio Wales, naill ai/neu, nid dim ond un. Rydyn ni eisiau i bobol fwynhau’r iaith - dydyn ni ddim eisiau i’r heddlu iaith fod yn llym. Chwarae gyda’r iaith, cael hwyl â hi a gobeithio ei defnyddio hi - dw i yn trio fy ngorau, ond dw i yn bell o fod yn rhugl. Ond dw i wrth fy modd yn trio geiriau a gramadeg newydd bob dydd, mae hi yn iaith hyfryd. Mae’r newid ffurfiol i Cymru yn UEFA neu FIFA yn gysylltiedig â’r genedl ei hun yn newid ei henw (yn y Cenhedloedd Unedig), sydd reit gymhleth! Fodd bynnag, gadewch i ni gyd-drafod ac efallai y gallwn ni gael datrysiad da i’r dyfodol.

Fel rhywun efo profiad o weithio gyda phêl-droed Iwerddon a Chymru, pa heriau unigryw sydd yn wynebu'r FAW, a sut ydych chi yn bwriadu mynd i'r afael â nhw?

Mae yna sawl un:  1. Yng ngêm y dynion, am resymau hanesyddol, mae ein dinasoedd mwyaf yn chwarae mewn gwlad arall, gyda chanlyniadau cymysg, ond cadarnhaol ar y cyfan, i bêl-droed Cymru. Yn sgil hyn, mae'r diwydiant/mynychwyr yn gryf, ac rydyn ni yn datblygu gwell safon o chwaraewr cenedlaethol, ond mae e bendant yn hindro'r gêm ddomestig rhag cyrraedd ei llawn botensial o ran perfformiad ac elw. 

2. Roedd seilwaith pêl-droed Cymru angen gweledigaeth ac adnoddau. Roedd e'n wael. Rydyn ni wedi dechrau adeiladau stadia a chaeau ledled Cymru sydd yn caniatáu i bobol fwynhau pêl-droed dan amodau da. Mae hyn wedi bod yn her fawr, ond rydyn ni yn gwneud cynnydd enfawr. 

3. Mae’r tymor chwarae traddodiadol (Awst i Mai) wedi ei sefydlu yma, a ledled y Deyrnas Unedig, ond, yn bersonol, dw i yn hoffi model Iwerddon (Chwefror i Tachwedd) sydd yn rhoi mwy o brofiad i chwaraewyr a gweddill y staff. 

4. Mae yna ddiffyg hyder ledled Cymru mewn sawl peth, ac mae’r FAW yn trio gwneud ein rhan i newid hynny. Fe wnawn ni ddefnyddio pêl-droed i yrru Cymru fwy lwyddiannus, hyderus, modern a chynhwysol.

Beth yw eich barn bresennol am y tîm cenedlaethol a pha welliannau hoffech chi eu gweld?

O ran Tîm Cenedlaethol y Menywod, roedd cyrraedd EWRO UEFA 25 (pencampwriaeth fawr gyntaf ein menywod) yn wych. Mae Rhian Wilkinson wedi bod yn arbennig - roedd curo Gweriniaeth Iwerddon mewn dau gymal er mwyn cymhwyso ar gyfer yr Ewros yn llwyddiant eithriadol gan Rhian a’r grŵp. O ran tîm y dynion, daethon ni â Craig Bellamy mewn ac mae e wedi bod yn ffantastig - roedd y fuddugoliaeth 7-1 yna yn erbyn Gogledd Macedonia yn wefreiddiol. Fe wnaeth y tîm guro Twrci i gael dyrchafiad o gynghrair B i gynghrair A Cynghrair y Cenhedloedd UEFA lle byddwn ni'n wynebu timau gorau Ewrop yn yr hydref. Rydyn ni yn credu ein bod ni wedi ein paratoi yn dda i ennill y ddwy play-off ym mis Mawrth a chael lle yng Nghwpan y Byd - yr ail yn olynol ar ôl methu am 58 mlynedd! Rydyn ni yn gweithio nawr ar strategaeth Perfformiad Uchel deng mlynedd fydd yn amlinellu’r gwelliannau sydd eu hangen mewn meysydd megis adnabod talent, data a dadansoddi, a hyfforddi er mwyn sicrhau llwyddiant hirdymor cynaliadwy.

Sut ydych chi yn bwriadu adeiladu ar lwyddiant y blynyddoedd diwethaf, gan gynnwys cymhwyso ar gyfer pencampwriaethau mawr?

Fe wnaeth cymhwyso ar gyfer y Gwpan y Byd ddiwethaf arwain at gynnydd mawr mewn adnoddau y gallon ni eu buddsoddi mewn pêl-droed lawr gwlad ledled Cymru. Pêl-droed yw’r gamp sydd yn denu’r mwyaf o ddiddordeb a chwaraewyr yn y wlad, ac mae’r FAW yn gweithio yn galed iawn mewn cymunedau ledled Cymru i sicrhau bod pawb yn gallu mwynhau’r gêm brydferth ym mha bynnag ffordd maen nhw yn ddymuno.

Beth yw eich prif flaenoriaethau i bêl-droed Cymru am y bum mlynedd nesaf a sut ydych chi yn bwriadu eu cyrraedd?

Perfformiad Uchel (llwyddiant cenedlaethol hirdymor), tyfu’r gêm ar lawr gwlad, rhoi’r cyfle gorau i’r gêm ddomestig elit lwyddo, troi’r FAW yn sefydliad effeithiol wedi ei yrru gan ddata, troi ni yn sefydliad chwaraeon world-class a defnyddio pêl-droed fel arf i wella Cymru. Dyna dw i am ganolbwyntio arno, a dyna’r meysydd y byddwn ni yn gweithio yn ddiflino arnyn nhw er mwyn cyrraedd ein potensial. Eleni byddwn yn 150 oed! Byddwn yn lansio strategaeth deng mlynedd fydd yn amlinellu ein cynlluniau mawr i sicrhau bod pêl-droed Cymru yn cyrraedd ei llawn botensial.

Mae’r Cymru Premier yn datblygu yn neis i weld, ond mae’n debyg bod cael Merthyr yn gwrthod y cytundeb mawr i ymuno wedi bod yn siom fawr. Pam ydych chi yn meddwl eu bod nhw wedi gwrthod y cytundeb a beth ellir ei wneud i ddenu timau fel Merthyr yn y dyfodol?

Roedd pobol yn dweud wrtha i yn aml ein bod ni angen Merthyr Town yn ôl yn y Cymru Premier - fydden nhw yn gallu bygwth ennill y gynghrair a chynrychioli Cymru mewn cystadlaethau UEFA fel Cynghrair y Pencampwyr (Champions League). Doedd yr FAW erioed wedi eu gwadd nhw yn ôl i Bêl-droed Cynghrair Cymreig. Roeddwn i yn hapus ein bod ni wedi gwneud ac wedi rhoi ein cynnig gorau ymlaen. Wnaethon ni ddim lobio o gwbl - dim ond rhoi cynnig deniadol iawn iddyn nhw chwarae yn y system Gymreig. Fe wnaeth eu haelodau ddewis sticio efo'r drefn bresennol, a fedra i ddweud yn bendant nad ydw i wedi meddwl am y peth ers iddyn nhw wneud y penderfyniad. Fy rôl yw gwella pêl-droed Cymru, ond nid i orfodi unrhyw un i wneud rhywbeth nad ydyn nhw eisiau ei wneud. Nes bod eu haelodau eisiau cynrychioli Cymru mewn pêl-droed Ewropeaidd, eu bod nhw eisiau chwarae yn ein gêm ddomestig, yna dyw hynny ddim yn fater i’r FAW. Mae gen i nifer o ffrindiau ym Merthyr Town, a byddwn ni yn eu cefnogi nhw ym mhopeth maen nhw yn wneud! Maen nhw yn gwneud mor dda, rydyn ni falch iawn drostyn nhw.

Pa bartneriaethau neu gynlluniau cydweithio mae’r FAW yn eu harchwilio ar gyfer gwella sylw a datblygiad y Cymru Premier?

Byddwn ni yn cyhoeddi cytundeb ddarlledu a phartneriaid newydd ar gyfer y gêm ddomestig dros y misoedd nesaf. Bydd Adran y Cymru Premier yn mynd o 12 i 16 tîm tymor nesaf, sydd yn gyffrous iawn. Rydyn ni yn gweld torfeydd enfawr - yn enwedig yng ngogledd Cymru - ac rydyn ni yn edrych ymlaen yn arw at weld y gêm ddomestig yn tyfu yn sydyn yn y blynyddoedd nesaf.

Allai Abertawe/Wrecsam/Caerdydd fyth gymhwyso ar wahân i Ewrop a pheidio cael eu lympio â thimau Lloegr?

Fe wnaethon ni weithio yn agos gyda’r clybiau y llynedd a gwneud datblygiad mawr gydag UEFA a’u tebyg ar hyn ond yn y pendraw, mae’r Gynghrair Bêl-droed Saesneg yn amgylchedd eithaf naval-gazing a dyw rhoi mantais i un clwb (neu clybiau Cymru yn yr achos yma) o ddiddordeb iddyn nhw ac felly rydyn ni wedi anghofio am y syniad. Fodd bynnag, ddylen ni gydnabod bod y rhain yn glybiau Cymreig, ac rydyn ni yn credu y dylen nhw gynrychioli Cymru mewn Cystadlaethau Ewropeaidd.

Pa bethau mae’r FAW yn eu gwneud i ddatblygu chwaraewyr ifanc Cymru a gwella safonau hyfforddi?

Rydyn ni wedi cyflwyno amrywiaeth eang o raglenni datblygu - fel ein academïau rhanbarthol - sydd yn sicrhau ein bod ni yn gweld y talent ddomestig orau. Rydyn ni hefyd wedi categoreiddio ein academïau domestig, ac maen nhw wedi datblygu chwaraewyr i’n timau cenedlaethol ieuengaf a’r clybiau yn barod. Fe wnaeth Fifa gydnabod y llwybr Merched (ac ein academïau) am eu safon uchel ac yn 2025, fe wnaethon nhw ddewis dathlu'r FAW am ei rhaglen academïau. Mae’r FAW yn enwog am ein rhaglen addysg hyfforddi world-class, ac mae hon yn mynd o nerth i nerth.

Sut ydych chi yn meddwl y gall pêl-droed Cymru gystadlu yn well gyda chenhedloedd Ewropeaidd o ran datblygu chwaraewyr ac adnabod talent?

Byddai cael Academi Categori 1 EPPP yn Wrecsam, Dinas Abertawe a Dinas Caerdydd yn gwneud gwahaniaeth mawr iddyn nhw ac i ni. Mae’n debyg mai dyma ein blaenoriaeth bennaf yn y blynyddoedd nesaf - perswadio nhw i fynd amdani. Byddai o werth anferth iddyn nhw ac i Gymru.

Mae’r FAW yn dathlu 150 mlynedd ers ei sefydlu eleni. Oni bai am gystadlu yng Nghwpan y Byd - fyddai yn wych - pa gynlluniau / syrpreisys sydd gennych chi i gefnogwyr Cymru?

Mae gennym ni raglen enfawr o ddathliadau ar gyfer y 150 mlwyddiant, gan ddechrau gyda chyfarfod Cyngor FAW yn yr Wynnstay ar Chwefror 2ail - union 150 o flynyddoedd ers ein cyfarfod cyntaf! Byddwch yn gweld lot o gwmpas Dydd Gŵyl Dewi ac yna nifer o ddigwyddiadau cyffrous ledled Cymru yr ydw i yn gobeithio y gallwch chi fod yn rhan ohonyn nhw.

Beth all ardal Ffestiniog ei wneud i hyrwyddo’r FAW?

Dylai’r gymuned gefnogi datblygiad yr eglwys yn Llan, a’r clwb pêl-droed oherwydd fe wnawn ni eich cefnogi chi i greu dyfodol llawer mwy disglair i’ch cymuned. Fe wnes i gwympo mewn cariad â Ffestiniog y tro cyntaf y gwnes i ymweld, ac mae gennym ni dîm gwych sydd yn barod i ddarparu pob math o gefnogaeth unwaith mae cymuned yn ein cefnogi ni.
DM
Diolch yn fawr iawn i Noel Mooney ar ran Llafar Bro
 

'Moment o Falchder' Mared

Tra bod eraill yn gwirioni ar redeg milltiroedd ac eraill wrth eu boddau yn neidio ar gefn beic a thaflu eu hunain lawr allt, mi nai adael i'r linell hon o glincer o gân o 1992, gan y band, Y Profiad adlewyrchu yr hyn sydd yn cynyddu'r adrenalin ynof fi:

"Ma genai broblem, mae o gen i 'rioed, dwi methu stopio siarad am bêl-droed" 

Dwi ddim yn meddwl mod i ar ben fy hun yma chwaith? Mae hyn yn sicr yn wir yn ein tŷ ni, gyda Dad yn ddilynwr brwd o'r gêm hefyd. Mae fy mam ar y llaw arall i'r gwrthwyneb, mwy neu lai yn casáu popeth am y gamp ac yn cymryd dim diddordeb o gwbl. Er hynny, mae datblygiad diweddar un enw yn benodol wedi hyd yn oed dwyn sylw fy mam ac mae'r person dan sylw yn haeddu'r holl fri y mae hi'n ei gael bellach.

Wrth feddwl am y geiriau 'Pêl-Droed' a 'Trawsfynydd', does dim ond un enw i'w grybwyll bellach, sef Mared Griffiths, ac mae dechrau 2025 wedi bod yn dipyn o uchafbwynt i'r ferch sydd newydd ddathlu ei phenblwydd yn 18 oed yr wythnos ddiwethaf.

Doedd 2024 heb orffen yn rhy ddrwg iddi chwaith, wedi iddi fod yn rhan o'r garfan a greodd hanes draw yn Nulyn, wrth i Dîm Cenedlaethol Merched Cymru gyrraedd un o brif gystadlaethau UEFA am y tro cyntaf yn eu hanes! Yn dilyn gadael Academi'r Gogledd CBDC yr haf diwethaf i ymuno â charfan Dan 21 Manchester United, cafodd ei henwi ar y fainc i'r tîm cyntaf, a hynny ar gyfer y gêm yn erbyn merched Wolves yng Nghwpan Merched FA Lloegr.

Gyda chwta 10 munud yn weddill, daeth y foment iddi wneud ei hymddangosiad cyntaf ar y lefel hŷn, a hynny gan gymryd lle y profiadol Melvine Malard, un sydd wedi curo Cynghrair y Pencampwyr ar 4 achlysur! Mae pawb yn breuddwydio am gael y cyfle i gamu ar y cae a chreu argraff, ond dwi'm yn meddwl fod hyd yn oed Mared wedi breuddwydio am yr hyn a ddigwyddodd ar ei hymddangosiad cyntaf dros y clwb? 

O fewn 7 munud, roedd hi wedi llwyddo i rwydo ei gôl gyntaf ac mewn cwta 15 munud ar y cae, roedd hi wedi cael ail gôl mewn buddugoliaeth gyffyrddus o 6 – 0 i'w chlwb. Yn dilyn y gêm, fe dderbyniodd Mared yr ail sgôr uchaf o'r holl chwaraewyr ar y cae ac ei gwyneb hi oedd i'w weld yn y newyddion ac ar gyfrifon cymdeithasol y clwb y bore wedyn, gyda dros 9500 o bobl yn hoffi'r llun, cannoedd o gefnogwyr yn ei chanmol yn y sylwadau a degau o rai eraill yn rhannu'r neges. 

Fel y soniwyd ynghynt, mae Mared wedi bod yn rhan o garfan Merched Cymru ar sawl achlysur dros y misoedd diwethaf, ond mae'n amlwg fod ei pherfformiad yn erbyn Wolves wedi denu sylw rheolwraig Cymru, Rhian Wilkinson. Cafodd Mared ei henwi ar y fainc ar gyfer gêm gyntaf y merched yng Nghynghrair y Cenhedloedd ar ddiwedd Chwefror, daeth yr awr i Mared ennill ei chap cyntaf dros Gymru hefyd, a hynny o flaen byddin y Wal Goch yn Monza, yr Eidal. 

Un a fu yno oedd Gareth Lewis, ffrind i'r teulu ac aelod ffyddlon o'r Wal Goch yng Nghaerdydd ac ar draws Ewrop – mewn neges wedi'r gêm, fe ddywedodd "Da iawn Mar, hapus i fod yna yn dy gêm gyntaf i Gymru – da iawn chdi a phob lwc yn y dyfodol, mi nei yn ffantastig". 

Gareth, Derwyn a Seimon yn Monza - Llun Ffion Eluned Owen

Mewn cyfweliad a gafodd ei rannu ar gyfryngau cymdeithasol swyddogol tîm Cymru cyn y gêm allan yn Yr Eidal, cafodd pentref Traws ei roi yn llwyr ar y map, wrth i Mared sôn am ei balchder nid yn unig o gynrychioli ei gwlad, ond hefyd ei milltir sgwâr:

"Mae dod o bentref bach fel Trawsfynydd, mae hi'n deimlad anhygoel i gael cynrychioli nhw yn ogystal a fy ngwlad. Mae'n foment o falchder i mi a fy nheulu, ac er nad ydw i wedi ennill fy nghap cyntaf eto, mae'n brofiad a hanner i deimlo'r awyrgylch sydd yn dod efo bod yn rhan o'r garfan. Dwi'n hynod ddiolchgar ac yn teimlo'r anrhydedd o gael y cyfle hwn."

Cafodd yr ail gêm yn y grŵp ei chwarae yn Wrecsam ychydig ddyddiau wedyn, ac yn anffodus ni chafodd Mared ddod oddi ar y fainc mewn gêm yn agosach i adref, ond mae'r parhad i'w rhoi ar y fainc yn dangos gymaint o ddyfodol disglair sydd gan y ferch ifanc hon o'i blaen. Cafodd hi ei henwi ar y fainc i Manchester United am y tro cyntaf yn y gynghrair hefyd, sydd yn gam mawr arall yn ei datblygiad fel chwaraewraig â dyfodol mawr o'i blaen.
Rhydian

- - - - - - - - - - -

Ymddangosodd yn wreiddiol yn rhifyn Mawrth 2025

Prysurdeb ar Gae Clyd

Mae aelodau a chefnogwyr Clwb Pêl-droed Amaturiaid y Blaenau wedi bod wrthi fel lladd nadroedd yn gwneud gwellianau angenrheidiol yng Nghae Clyd.

Mae'n rhan o'r ymdrech i godi cae mwyaf trawiadol Cymru i safonau haen 3 y Gymdeithas Bêl-droed.

Cafwyd hwb yn ddiweddar gan Gyngor Tref Ffestiniog  i’r ymdrech i godi arian i osod seddi ar gyfer y cefnogwyr.

1. Cadeirydd y Cyngor Tref a Llywydd y Clwb

Dadorchuddwyd arwydd noddi newydd ar ochr y cae, cyn eu gêm gwpan yn erbyn Mynydd Llandegai ym mis Chwefror, gyda’r Cynghorydd Glyn Daniels yn cynrychioli’r cyngor a Mici Plwm, y llywydd yno ar ran y clwb.


Yn anffodus, colli fu hanes y tîm ar y diwrnod, mewn gêm galed, dan amodau chwarae anodd iawn. Ar ôl bore sych, daeth y glaw wrth i’r i’r gêm gychwyn. Er y gwledd o goliau, roedd yn 5-5 ar ddiwedd y amser ychwanegol, a bu’n rhaid chwarae’r amser ychwanegol ar gae mwdlyd trwm, a cholli o 5-6 fu’r hanes.

2. Chwaraewyr a swyddogion Cae Clyd.

3. Rhai o'r cefnogwyr oedd wedi troi allan ar ddiwrnod gwlyb iawn!

4. Niwl, glaw, mwd...

Diweddariad gan Andrew Roberts:

Seddi.
Mae’r clwb wedi prynu 88 o seddi i lenwi'r eisteddle erbyn hyn. Mi fydd angen cael 12 sedd arall i gyrraedd y cant angenrheidiol, ac rydym yn y broses o'u harchebu ac mi fydd yn rhaid i ni gael hyd i rwbath fel lloches bws i'w gosod nhw ynddo.

Gyda llaw, mae'r clwb yn chwilio am noddwyr ar gyfer y seddi hyn. Mae manylion ar y dudalen facebook.

Rydym hefyd yn chwilio am feinciau ychwanegol ar gyfer yr ystafelloedd newid cyn gynted a phosib.

Llwybr caled.
Mae'r criw wrthi'n gosod y sylfaen yn barod i’r concrid. Mae'r rhediad o flaen y stand yn cael ei wneud yn gyntaf, cyn gwneud y darn tu ol i’r gôl.

Mae'r canllaw newydd (llun 5, uchod) wedi ei osod o flaen y stand -ac yn edrych yn dda- gyda chymorth ariannol gan gwmni Magnox.

Cyfleusterau.
Diolch i gwmni D & C Jones am gyfrannu caban ar gyfer hyn. Mi fydd angen plymio pan ddaw.

Diolch i’r rhai sydd wedi helpu hyd yma.
Heb yr elfen llafur yma mi fasa’r tasgau uchod yn amhosib.

Os ydym am gyrraedd y nod erbyn diwedd Ebrill, mae angen hwb arall a help llaw gan bwy bynnag sydd ar gael dros y penwythnos yma. Mae angen clirio llanast i sgip a help llaw hefo’r gwaith rhawio, ac amryw dasg arall. Diolch.

Lluniau:
> 1,2,3 Alwyn Jones
> 4 Paul W
> 5 o dudalen FB y Clwb

Trafod Tictacs -Ceri Roberts

Colofn newydd yn holi rhai o sêr a hoelion wyth chwaraeon Bro Stiniog, gan gychwyn efo Ceri Roberts, rheolwr/hyfforddwr tîm pêl-droed Amaturiaid y Blaenau.

Llongyfarchiadau mawr ar eich llwyddiant hyd yn hyn y tymor yma. Er gwaetha’r enw, does ‘na ddim byd yn amaturaidd am drefniadau ac agwedd y tîm ar hyn o bryd: Be ydi’r gyfrinach?
Yn gynta’ diolch o galon i chi, Llafar Bro, am eich cefnogaeth ffyddlon ers y diwrnod cyntaf un. Dim cyfrinach rîli! Trefn, cysondeb a thrio gwneud pob dim mor broffesiynol ac sy’n bosib dwi’n credu sydd wedi bod yn allweddol. Ychwanegu gwaith caled at y 3 peth yna, a dwi’n credu gall llwyddiant ddilyn yn naturiol.

Ceri. Llun- Alwyn Jones

Pan ti ddim yn hyfforddi a chwarae, be ti’n wneud o ddydd i ddydd? Rho ychydig o dy hanes peldroedio hyd yma hefyd.
Er bod yna rhan o bob dydd yn mynd tuag at ddatblygu’r clwb mewn un ffordd neu’r llall, athro Addysg Gorfforol a Diffoddwr Tân rhan amser, yma ym Mlaenau ydw i’n gwneud am fywoliaeth o ddydd i ddydd. O ran yr ochr pêl-droed, rwyf yn dod o deulu pêl-droedio (Bolton Cafe), a dwi wedi llwyddo i ennill sawl tlws efo’r Amaturiaid fel chwaraewr yn y gorffennol, yn cynnwys curo’r ‘dwbwl’ ddwywaith. Mae cyn glybiau eraill yn cynnwys Wolverhampton Wanderers, Porthmadog, Llanrwst a’r Bermo.



Be ydi’r uchafbwyntiau’r tymor hyd yma; oes yna gêm neu gôl neu ddigwyddiad yn sefyll allan?
Mae hi’n anodd dewis un uchafbwynt neu ddigwyddiad - ond yr un sydd yn sefyll allan yw’r fuddugoliaeth oddi-cartref i dîm Mochdre Sports, nôl ym mis Awst. Roedd y sgôr yn 3-2 i Fochdre gyda munudau yn weddill, ond llwyddodd yr ‘ogia i ddod oddi ar y cae gyda’r tri phwynt. Dwi’n credu bod y fuddugoliaeth honno wedi rhoi hyder i gredu bod hi’n bosib curo unrhyw dîm y tymor hwn.

Ar ôl treulio llawer o’r tymor ar frig adran 2 Cynghrair Undebol y gogledd, sut mae cadw traed pawb ar y ddaear wrth baratoi at weddill y tymor?
Gêm ar y tro!! Dyna’r neges ers y gêm gyntaf un tymor yma! Trin pob gêm fel ffeinal, a chwarae teg i’r hogia’ maen nhw wedi gwneud hynny.

Roedd y record cartra’ wedi bod yn ddi-guro ers Ebrill y llynedd cyn colli adra yn erbyn Bae Cinmel ganol Ionawr, sut oedd yr ysbryd yn y ‘stafall newid wedyn?
Wrth gwrs roedd yr hogia’n siomedig, ond beth sydd yn dda tymor yma ydi pob tro rydym wedi colli gêm yn y gynghrair rydym wedi llwyddo i ymateb yn y ffordd gywir, a choelio yn ein gallu ein hunain pob tro.

Wythnos wedyn –mewn gêm gwpan yn erbyn Llangefni, arweinwyr adran 1-  roedd perfformiad y Blaenau yn arbennig.  Er colli (ar ôl amser ychwanegol a chiciau o’r smotyn),  oeddech chi’n rhannu barn y cefnogwyr  nad oes angen ofni neb yn adran 1 os caiff yr Amaturiaid ddyrchafiad tymor nesa’?
O safbwynt personol, roedd y teimlad o fynd a Llangefni’r holl ffordd i giciau o’r smotyn yn deimlad o falchder enfawr. Canlyniad a pherfformiad sy’n profi pa mor bell rydym wedi dod mewn cyfnod byr. Gallwn nawr 'mond datblygu’n bellach, sydd yn profi fod nad oes angen ofni unrhyw wrthwynebwyr, boed yn y gynghrair yma neu’n uwch!

Mae’r cae yn edrych yn ardderchog ar hyn o bryd, a Cae Clyd ymysg lleoliadau pêl-droed mwyaf trawiadol Cymru efo’r Moelwynion a Manod Bach yn gefndir, pa gaeau eraill ydych chi wrth eich boddau’n ymweld â nhw?
Does dim ond un dyn i ddiolch am safon y cae - a Bynsan ydi hwnnw! Mae’r oriau o lafur, ym mhob tywydd ar fwy neu lai budget o geiniogau yn anhygoel!! Mae o’n un o fil - ac fel clwb byddwn am byth mewn dyled iddo am ei holl lafur a’i garedigrwydd. O safbwynt personol, roeddwn wrth fy modd yn chwarae ar Y Traeth, yn enwedig pan roedd hi’n gêm rhwng yr Amaturiaid a Porthmadog.

Cae Clyd. Llun- Paul W

Mae wedi bod yn bleser gwylio’r gemau ar Gae Clyd, a’r dorf wedi cynyddu wrthi’r tîm fynd o nerth i nerth. Mae Blaenau’n denu mwy o gefnogwyr na phawb arall yn yr adran (a’r rhan fwya’ o’r timau yn adran 1 o ran hynny!) Sut beth ydi cael cefnogaeth dda, a faint o hwb ydi o i berfformiad yr hogia?
Mae’n deimlad braf iawn gweld pobl ‘Stiniog yn disgyn yn ôl mewn cariad gyda phêl-droed lleol. Mae hi wedi bod yn amser hir iawn ers i ni weld cefnogaeth o’r fath yma ym Mlaenau, ac nid yn unig yn ystod gemau cartref ond y nifer sydd yn teithio i gemau oddi-cartref hefyd. Y cefnogwyr yn aml sydd yn rhoi’r hwb sydd ei angen arnom i guro gêm, felly rydym yn werthfawrogol iawn o’ch cefnogaeth!

Dwi’n cofio dilyn tîm llwyddianus y Blaenau yn yr 80au, ond ychydig iawn o’r chwaraewyr oedd yn lleol. Mae gwylio criw o hogia lleol, Cymraeg,  yn brafiach o lawer. Pa mor bwysig ydi datblygu pêl-droed ar bob lefal yn y gymuned?
Mae datblygu a chodi safon pêl-droed yma yn y Blaenau yn holl bwysig i ddyfodol y clwb. Bellach mae yna gyfle i blant o’r oedran 6 oed i fyny at oedolion (ar wahân i grŵp oedran dan 14)  i chwarae a hyfforddi’n wythnosol yma. Rydym yn cael ein adnabod fel ardal sydd yn cynhyrchu pêl-droedwyr o’r safon uchaf yma yn ‘Stiniog, ond y nod nawr yw cadw’r talentau hyn  i gynhyrchiol ein clwb ni, yn hytrach nag arwyddo i glybiau ein cymdogion.

Dwi’n siwr bod timau eraill yn gwylio llond dwrn o chwaraewyr yr Amaturiaid ar hyn o bryd, ac mae’n amhosib gweld bai ar chwaraewyr talentog sydd isio mynd ymlaen i chwarae ar y lefal ucha’ posib,  ond sut mae cadw’r sêr ar y llyfrau?
Mynd yn ôl i’r cwestiwn diwethaf, mae cadw talent leol yn flaenoriaeth bellach. Y gobaith yw cael ddyrchafiad i Adran 1 tymor nesa, felly drwy chwarae ar safon uwch y gobaith yw bod y temtasiwn i chwaraewyr symud i glybiau yn lleihau, ond petai yna gyfle i un ohonynt chwarae ar safon uwch ac i ddatblygu eu gêm, ni fuaswn yn gwrthod y cyfle yna i unrhyw un ohonynt.

Pwy yn y byd pêl-droed –yn chwaraewyr neu’n hyfforddwyr- ydi dy arwyr di?
Alex Ferguson, Gwilym ‘Penial’ (Taid!)  a Ronaldo (Brasil!)

Mae ambell beth fel gwerthu Tocyn Tymor a chael cwmniau lleol a chefnogwyr i noddi chwaraewyr wedi llwyddo i godi pres yn tymhorau diweddar; oes yna gynlluniau eraill ar y gweill? Sut fedr bobl gyfrannu?
Rydym yn werthfawrogol iawn i’r holl bobl, cwmnïau a chefnogwyr sydd wedi cyfrannu hyd yma. Mae rhedeg clwb pêl-droed yn fusnes drud iawn, sydd efallai yn newyddion i rai. Un o flaenoriaethau'r clwb rwan i’r dyfodol agos yw datblygu cyfleusterau Cae Clyd, er mwyn sicrhau ein bod yn cyrraedd y safonau sydd angen i chwarae yn nhrydedd adran pêl-droed Cymru, erbyn diwedd tymor nesa’.  Felly, y cyfraniad orau gallwn ei ofyn amdano gan y cefnogwyr a’r cwmnïau lleol yw i plîs parhau i gefnogi ni a choelio yn ein prosiect yma ym Mlaenau, sef i ddatblygu’r clwb a’i symud ymlaen.

Diolch yn fawr a phob lwc am weddill y tymor. “Rhowch hél iddyn nhw!”
PW
--------------------------

Ymddangosodd fersiwn fyrrach o'r uchod yn rhifyn Chwefror 2012.

Gêm o ddau hanner

Erthygl gan John Humphrey, neu John Wmffre, Y Rhyl.

Wedi darllen allan o gofnodion y diweddar Ernest Jones yn Llafar Bro am hanes y bêl-droed yn y Blaenau daeth a llu o atgofion i minnau, a cheisiaf innau anfon ychydig o atgofion.

Yn fy nyddiau ysgol yr oedd y clybiau yma yn bod: Offeren City - tîm enwog iawn; tîm yn Rhiw; tîm y siopwyr yn chwarae ar ddydd Iau; o Danygrisiau Stradau Celts ac yn Nolrhedyn, Gwynfryn Celts. Robin Owen Jones oedd y capten ac yn chwarae mewn esgidiau hoelion. Yn y gôl yr oedd Jack Roberts, Jack Dolgell fel y gelwid, ac yr oedd nam ar un lygaid iddo, ac os byddai y tîm wedi colli o rhyw dair neu bedair gôl, fe fyddai hogiau y chwarel yn tynnu yn ei goes gan ofyn, “Beth oedd yn mater dydd Sadwrn, Jack?”, a dyma ei atebiad iddynt, “Fe ddarfu mi ddal bob un i mi weld.” Gyda llaw, tad y gôl-geidwad enwog, Orthin Roberts, Notts Forest, oedd y brawd.

Roedd hefyd dîm yn Llan Ffestiniog a Thanygrisiau a’r ddau yn chwarae yng nghynghrair y Cambrian Coast, heb anghofio tîm y Blaenau ei hun.

Yn awr yr ydym yn symud ymlaen i 1935-39. Dyma i chwi amddiffyn: Dei Bach Rhiw yn gôl; Jack Crimea fel craig a Ieu Tŷ’n Ddôl yn gadarn, Gwilym Peniel, Bob Davies a Calc. Hogiau wedi eu dwyn i fyny yn y Blaenau, ac yn teimlo yn fraint o chwarae dros eu hardal, a hynny heb dderbyn dimai goch, y cewri ymysg cewri oedd y bechgyn yma i ni y plant.

Yn awr dyma ni wedi cyrraedd 1939 a dechrau 1940, a daeth terfyn ar y ‘Welsh League Div’ oherwydd bod y bechgyn yn cael eu galw i fyny i bob rhan o’r byd. Yna, yn 1946 wedi i’r rhyfel orffen ail-ddechreuwyd y ‘Welsh League’, gyda hogiau lleol.

Dipyn o anrhefn oedd hi ar y dechrau, rwy’n cofio mynd i’r Port i chwarae: Dick Jones oedd yn gofalu amdanom, ac yn y bws wrth fynd rhaid oedd rhoddi y tîm. Yr oedd yna 15 hefo cardiau yn dweud eu bod wedi cael eu dewis (selection card). Wel mi roedd yr hen Dick mewn penbleth yn awr hefo pwy i’w ddewis a phwy i’w adael allan, a dyma sut y daeth allan ohoni - gan mai fi oedd yr unig gôli yr oeddwn i yn mynd i’r gôl a’r 14 enw arall yn mynd i’r het a dewis  allan ohoni!

Rhyw dro arall yn chwarae yn y ‘Welsh Cup’ ym Mae Colwyn, bws John Williams, Porthmadog oedd gennym, ond wnai y gyrrwr ddim cychwyn heb gael pres i dalu am y bws i ddechrau - dim pres ar gael, a rhai o bwyllgor y clwb yn mynd i geisio cael benthyg pres gan rai o’r siopau; llwyddo, ac i ffwrdd a ni, pawb yn y tîm yn cydweld ein bod yn aros yn Llandudno ar ôl y gêm. Buom yn llwyddiannus i ennill, ac wedi plesio Mr Skillen yn arw, fo oedd yn galw amdanom (Sais) a dyna fo yn dweud am ein bod wedi chwarae mor dda ei fod o wedi trefnu i ni fynd i Gonwy i gael bwyd.

Dywedsom ninnau ein bod yn mynd i Landudno, ond i Gonwy yr aethom i gael te a Skillen yn codi ar ei draed a dweud, “Pick whatever you want from the menu, I’m in charge" ac felly y bu. Wedi i ni orffen bwyta cododd y dyn ar ei draed eto a gofyn, “Did you enjoy the meal?”... “Yes” meddai pawb. “I’m glad to hear, because you’ve got to pay for it - I have no money!”

Yn byw yn stryd West End yn Nolrhedyn yr oedd gennyf gyfaill oedd yn 10 mlynedd yn iau na mi, sef Tomi Richard. Yr oeddwn i yn gweithio yn Llechwedd wedi dod adref o’r rhyfel. Byddai Tomi yn rhoi amser i mi gael fy nhe, ac yna yn dod a chnocio y drws, mam yn agor y drws a fy ffrind yn gofyn, “Ydi John yn dod allan i chwarae,” a’r bêl o dan ei gesail. Byddai  hefyd yn cario fy ‘sgidiau ffwtbol pan oeddwn yn chwarae yn y Blaenau, a phob amser yn pwyso ar y postyn gôl, ie, dros y weiar a phwyso ar y postyn.  Wel, be wnelo hyn â ffwtbol? Wel dyma fo i chwi. 

Yr oedd tîm y Blaenau yn chwarae R.A.F Llanbedr, ger Harlech, mewn cwpan arbennig pan ddarfu eu ‘outside left’ roi cic galed ar hyd y llawr a’r bêl yn mynd i mewn yn nhroed y postyn, ac allan wedyn fel ergyd o wn. Beth ddigwyddodd tybed? Wel Tomi ddarfu roi ergyd iddi o’r tu arall i’r rhwyd! R.A.F. a’u dwylo i fyny yn gweiddi a’r reff yn dweud “No goal, hit the post and out” ac felly yr enillwyd y gêm gan Tomi! Wel pwy oedd y Tomi yma? Neb llai na’r bardd, emynydd, gweinidog parchus a phregethwr penigamp a grymus, sef y Parch. T.R. Jones, Crymych!
---------------------------------

Ymddangosodd yn wreiddiol yn rhifyn Gorffennaf 2004, fel ymateb i gyfres 'Hanes y Bêl-droed yn y Blaenau'.

Hanes y Bêl-droed yn y Blaenau

Pennod ola'r gyfres, yng ngofal Vivian Parry Williams (allan o gofnodion y diweddar Ernest Jones).

Dyma gyrraedd pen y daith ar atgofion Ernest am hynt a helynt y bêl-droed yn y dref gyda chrynodeb o gopi o'i ysgrif ar un o'r chwaraewyr enwocaf a ddaeth o'r Blaenau, Bob Davies, dan y pennawd 'O Offeren City i Brif Dîm Cymru'. Ysgrifenwyd yr erthygl tua'r 1950-60au cynnar, rwy'n credu.

Fe wyddoch gystal a minnau fod pethau bach, syml a chyffredin weithiau yn rhagflaenu pethau mawr.  Dyna ichi baned o de er enghraifft.  Mae'n rhyfedd fel y gall peth mor ddi-sylw a phaned o de newid cwrs bywyd rhywun weithiau. Mae'n siwr eich bod wedi mynd am baned o de rywdro neu'i gilydd i aros amser bws neu drên, ac y mae'n eitha tebyg na ddigwyddodd dim mawr am eich bod wedi mynd am baned o de.  Ond y mae gennyf hanesyn bach am baned o de a gododd un o hogiau Stiniog i fod yn un o brif sêr peldroed Prydain Fawr, a'r bachgen hwnnw yw Bob Davies.

'Roedd Bob yn yr ysgol ar unwaith â fi, a'r adeg hynny roeddem yn ei adnabod fel Bob Davies, mab John Davies y Barbar.  Erbyn hyn mae John Davies yn cael ei adnabod gan lawer fel John, tad Bob Davies, Notts Forest.  Ond 'rhoswch, beth am y baned te honno…

Wel, roedd yna un o swyddogion clwb peldroed Notts Forest yn Stiniog ar ryw dydd Sadwrn gwlyb yn 1936.  'Roedd wedi mynd am baned o de i aros y trên.  Peidiwch a gofyn beth oedd y brawd yn ei wneud yn Stiniog, oherwydd dydwi ddim yn gwybod.  Y peth mawr yw ei fod wedi mynd am baned.

Mewn sgwrs uwchben y baned te fe gafodd y swyddog wybod fod yna gêm yn mynd ymlaen yng Nghae Haygarth, a dyna fo'n penderfynu mynd yno i gael spec.  'Roedd hi'n ddychrynllyd o oer yng nghae di-loches Haygarth, a 'doedd y gŵr boneddig o Nottingham yn malio dim botwm corn pwy oedd yn curo nac yn colli. Ond fe welodd y swyddog rywbeth ar y cae a wnaeth iddo gynhesu drwyddo, a'r rhywbeth hwnnw oedd chwarae Bob Davies.

Llun- Parc Heygarth, oddi ar wefan stiniog.com

Barbar gyda'i dad oedd Bob yr adeg hynny, ond fe benderfynodd y swyddog o Loegr na ellid cyfyngu'r dalent a welai ar y cae rhwng y Manod a'r Moelwyn.  Roedd Bob Davies yn plesio'r swyddog ymhob peth.  'Roedd o'n dal, yn gryf, yn gyflym.  'Roedd o'n gallu defnyddio'i ben i'r pwrpas gorau o hyd.  'Roedd o'n meddu'r ddawn i weld symudiadau ei wrthwynebwyr ymlaen llaw, ac yr oedd yn gwybod hefyd beth yr oedd ef ei hun am wneud yn iawn.  Mewn gair, dyma chwaraewr i Nottingham.

Fe ddywedodd y swyddog wrth Mr Harold Wightman y dylai ddod i weld y bachgen hwn o Stiniog, ac fe daeth hwnnw.  Y canlyniad fu i Bob Davies fynd i Nottingham Forest.

Fel cysur i Stiniog ar ôl colli un o'i goreuon, cynigiodd ddod â thîm i chwarae gêm er budd clwb y Blaenau.  'Roedd Glyn Bryfdir Jones yn dal i chwarae i Stiniog yr adeg hynny, a Dugdale oedd y ceidwad, ond fe gafwyd y swm sylweddol o £55 wrth y dorau.

Ymhen ychydig ddyddiau ar ôl hynny yr oedd Bob Davies yn chwarae gydag ail dîm Notts Forest.  Chwaraeodd gyda'r prif dîm am y tro cyntaf yn erbyn Newcastle. Pan gyrhaeddodd Bob yr ystafell newid y diwrnod hwnnw yr oedd yno lu o delegramau yn ei ddisgwyl, yn cynnwys rhai oddi wrth Richard Morris, Glyn Bryfdir a Dwyryd.

Cynhyddodd Bob yn gyson, ac erbyn Ionawr 1938 wedi ennill sylw prif feirniaid oherwydd ei feistriolaeth ar Jack Dodds - a oedd yn ei fri yr adeg hynny.  Roedd Tommy Griffiths, canolwr tîm Cymru, yn ymddeol, a rhai oedd wrth olynydd iddo.  Daeth y dydd mawr i Bob Davies chwarae dros Gymru - ac yn erbyn Lloegr, o bawb.  Tîm Cymru y dydd hwnnw oedd: Sidlow, Turner, Williams, Green, Davies, Witcombe, Hopkins, Dearson, Astley, Bryn Jones a Leslie Jones.  Wedi gornest fawr curodd Cymru 1-0, a sgoriwyd y gôl gan Bryn Jones.  Ond er mai ef a roddodd y bêl yn y rhwyd, arwr y dydd oedd Bob Davies, y bachgen o Stiniog, a ddechreuodd chwarae gyda'r 'Thursdays' ac 'Offeren City'.
----------------------------------------------   

Ymddangosodd yn wreiddiol yn rhifyn Hydref 2007. (Ymddiheuriadau bod y bennod olaf yma wedi bod mor hir yn ymddangos ar ôl y bennod ddwytha!). Dilynwch y gyfres efo'r ddolen isod, neu yn y Cwmwl Geiriau ar y dde (rhaid dewis 'web view' os yn darllen ar ffôn).

Peldroed. 1984 - 1986

Ychydig o hanes y bêl-droed yn y Blaenau. 
Parhau'r gyfres, yng ngofal Vivian Parry Williams (allan o gofnodion y diweddar Ernest Jones).
1984-85
Ymunodd clybiau Bethesda, Llanrwst, Porthmadog, Llanfairpwll a'r Felinheli â'r Gynghrair yn 1984-85, ac fe ataliwyd y Gynghrair Atodol amhoblogaidd rhag blaen.  Ni fu'n dymor gwael iawn i'r Blaenau, ond roedd canlyniadau'r gemau'n anodd eu deall ar brydiau.

Collwyd 3-10 ym Mangor a 2-8 yng Nghonwy - y ddwy gurfa fwyaf a gfodd Stiniog mewn blynyddoedd diweddar.  Wedyn meddylier am y Blaenau'n colli 1-6 adref i'r Felinheli.  Annerbyniol dros ben i'r cefnogwyr oedd colli i Dywyn yng Nghwpan Cymru - a cholli'n drwm ar ben hynny..

Cyrhaeddwyd gêm gyn-derfynol Cwpan Cookson.  Chwaraewyd 28 gêm gynghrair, gan ennill 11 a cholli 12.  Deuddeg gêm fu ganddynt yn y cwpannau, ac ennill pedair ohonynt.  Tynnwyd y chwaraewyr o Arfon yn bennaf, ac yr oeddynt yn cynnwys Terry Smith, Haydn Jones, Chris Rowley, Peter Roberts a Derek Groves.

Y prif sgorwyr oedd Terry Smith (16 gôl) Percy Allen, Huw Jones a Clive Jones.

1985-86
Daw hyn â ni at dymor olaf 'Stiniog.  Roedd y gefnogaeth yn y gemau wedi gostwng yn ofnadwy.  Fel bob amser, ychydig oedd nifer y rhai a weithiai yn ymarferol.

Y patrwm ers blynyddoedd oedd bod pwyllgor niferus yn cael ei ddewis ymhob cyfarfod blynyddol ond llai na hanner rheiny oedd yn gweithredu.  Nid oedd aelodau selog y pwyllgor a'r swyddogion yn gwarafun gweithredu fel lleiafrif bach iawn, ond pan aeth nifer o gefnogwyr a fynychai'r gemau i lawr yn ddifrifol o isel gwelwyd nad oedd pwrpas mewn dal ymlaen ac fe benderfynwyd ymddiswyddo o'r gynghrair a'r cwpannau am dymor, gyda golwg ar weld beth fyddai ymateb y cyhoedd.

Y diwedd a fu oedd i ddatgorffori'r clwb trwy bleidlais yn ffurfiol.  Yn union fel pe byddai rhyw rymusterau ar waith i sicrhau bod rhyw arbenigedd yn nhymor olaf Clwb Pêl-droed Blaenau Ffestiniog bu hynodrwydd ynglŷn ag ystadegau y gemau.

Cyflawnodd y clwb raglen o 30 gêm gynghrair:  enillasant ddeg gêm, collasant ddeg gêm a bu canlyniad cyfartal i'r deg gêm arall.

Yn y Gynghrair gyda hwy y tymor olaf hwnnw oedd Bethesda, Llanrwst, Pwllheli, Caernarfon, Rhyl, Bae Colwyn. Porthmadog, Llandudno, Cargybi, Bangor, Conwy, Mochdre, Felinheli, Rhos a Llanfairpwll.

Yr un nifer o bwyntiau a enillwyd gartref ac oddi cartref.  Yng nghystadleuaeth Cwpan Cymru collodd Stiniog gartref yn erbyn Llanfairpwll wedi curo Llandudno yn y rownd gyntaf.

Cyrhaeddwyd ffeinal Cwpan Cookson ac enillwyd Cwpan Alves.  Gwyn Hughes oedd y rheolwr.  O gylch Caernarfon y deuai y rhan fwyaf o'r tîm, a'r mwyaf adnabyddus yn eu mysg oedd Ernie Talbot, John Hayes, Joe Smith, Iwan Jones, Paul Roberts, Clive Jones, Steve Owen, Glyn Jones, gyda Glyn Jones a John McLennon o Landudno.

Chwaraewr lleol yn y tîm oedd Paul Crooks.  Y prif sgorwyr oedd John Hughes, Paul Crooks, Iwan Jones a Clive Jones.
------------------------------------------

Nid dyna ddiwedd pêl-droed yn Stiniog wrth gwrs: roedd clwb yr Amaturiaid wedi ei sefydlu ers 1980, er mwyn rhoi mwy o gyfle i hogia lleol gael chwarae.
Hir oes i'r Amaturiaid!
PW

Ymddangosodd yr erthygl yn wreiddiol yn rhifyn Gorffennaf 2007.

Y tro nesa': pennod olaf atgofion Ernest am hynt a helynt y bêl-droed yn y dref gydag ysgrif ar un o'r chwaraewyr enwocaf a ddaeth o'r Blaenau...
 

Breuddwyd Bordeaux -ar ôl y gêm

Pennod olaf hanes Dewi Prysor yn Ffrainc. 
Ar ôl llwyddiant y gêm gyntaf, daeth y dathlu a'r gofoleddu.
Rhan o gyfres o erthyglau gan awduron gwadd ar thema Ewropeaidd. 

PÊL-DROED, CYMRU A’R GYMRAEG: BYW BREUDDWYD YN BORDEAUX
Wna i fyth anghofio’r rhaeadr o grysau cochion yn llifo i lawr y grisiau o’r stadiwm ar ôl y gêm – er gwaetha’r ffaith mai ‘Don’t Take Me Home’ oedd y diwn gron oedd pawb yn ganu ar y pryd! Bydd yr olygfa honno yn aros efo fi am byth. Bythgofiadwy, hefyd, oedd gweld y rhesi o Slofaciaid ddaeth i glapio dwylo wrth i ni adael. 

Y rhaeadr goch.

Rhaid oedd wynebu’r ciw ar gyfer y trams, wedyn, ac wir i chi, tydw i ddim yn gor-ddweud – roedd o’n tua milltir o hyd. Felly wedi dal i fyny efo criw Blaenau a ffrindia erill, doedd dim amdani ond cerdded y pum milltir i ganol y ddinas, gan ddilyn tracs y tramiau i’n cadw ni ar y ffordd iawn, a pasio llwyth o lafnau ifanc ar feics padlo a mopeds yn trio gwerthu ‘gwair’ i bawb, efo’r ‘tagline’ hynod, “Gareth Bale smokes weed!”

Ar ôl tair milltir o gerdded, ges i lond bol. Ro’n i’n fflagio, ac heb gael peint ers dros tair awr. Felly pan stopiodd tram gorlawn yn un stop fel ro’n i’n digwydd pasio, mi welis i fy nghyfla a stwffio i mewn i ganol y sardîns coch. Ac i ganol pwy nes i stwffio? Criw o hogia Bethesda – un yr o’n i’n ei nabod drwy bêl-droed lleol (mae’ o’n gwneud efo clwb Mynydd Llandygai), ac un arall yn byw dros ffordd i fy chwaer fach yn Llanllechid! Ia, byd bach fel’na oedd Bordeaux – a gweddill y daith drwy Ffrainc. Roedd pawb yno. Pawb!

Wedi yfad gormod i gofio pob manylyn, neu beidio, mi fydd y dathlu a’r golygfeydd rownd strydoedd Bordeaux y noson honno wedi eu serio ar fy nghôf am weddill fy nyddia. Y tafarnau gorlawn – sawl un wedi rhedeg yn sych o gwrw – a’r strydoedd tu allan yn fyw o grysau coch a baneri Cymru yn canu a dawnsio’n wyllt ac afreolus o hapus. A’r Gymraeg yn atsain rhwng muriau uchel y strydoedd cul, croesawus. Pob ‘chant’ a chân bêl-droed Cymreig, a phob cân werin Gymraeg y gellid ei chofio, yn morio ar awelon y nos.

‘Hen Wlad Fy Nhadau’ rhwng pob tair cân, y Ffrancwyr yn dathlu i’r eithafion efo ni (a’r Slofaciaid hefyd, er eu bod wedi colli!). Y Bordolais yn ein mysg, yn dawnsio a canu efo ni, yn cymeradwyo a bloeddio’u gwerthfawrogiad o’n hanthem. Ninnau yn ymuno yn eu hanthem hwythau, y ‘Marseillaise’ (sy’n gorfod bod yr ail anthem orau yn y byd). Pawb yn ein ffilmio ni ac yn cael lluniau efo ni. Staff y bariau yn canu a dawnsio efo ni, tafarnwyr gwên-o-glust-i-glust yn sefyll ar eu balconiau uwchlaw, yn ffilmio’r dorf goch fyrlymus, swnllyd islaw ar eu ffônau symudol...

Ia wir, profiad bendigedig oedd y gêm gyntaf, hanesyddol hon, yn Bordeaux. A dim ond dechrau’r antur oedd hi. Aeth pethau o anhygoel i well, o fythgofiadwy i anghredadwy, o hynny ’mlaen. Yn rhywle arall mae rhannu manylion gweddill fy nhaith mis crwn a bron i 6,000 milltir, trwy Ffrainc. Am y tro, mi’ch gadewaf efo’r blas uchod o’r profiad o ddechrau’r daith, a sut beth oedd bod yn gefnogwr pêl-droed Cymru oedd yn byw y freuddwyd o’r diwedd.

Ond mi oedd o’n llawer mwy na hynny. Roedd rhywun yn byw y freuddwyd fel Cymro hefyd. Dyma fy ngwlad a fy nghenedl ar eu gorau ar y llwyfan mwyaf posib, ac yno yn gyfartal â gwledydd a chenhedloedd eraill Ewrop. Ac i Gymro Cymraeg roedd o’n hyd yn oed yn fwy na hynny. Achos, trwy amlygrwydd y Gymraeg ymysg y cefnogwyr mi ddaeth y byd yn ymwybodol o’n gwir genedligrwydd. Oherwydd i filoedd o Gymry Cymraeg heidio i Ffrainc roedd pawb yn clywed ein iaith ar waith.

Yr un effaith gafodd polisi Cymdeithas Bêl-droed Cymru o roi rôl flaenllaw i’r Gymraeg yn holl ‘set-yp’ y garfan – o’u canolfan yn Dinard, Llydaw, i’r wê a’r teledu byd-eang. Felly hefyd gweledigaeth Osian Roberts ac Ian Gwyn Hughes wrth ddefnyddio’r iaith mewn cynhadleddau i’r wasg, a’r chwaraewyr yn defnyddio’r Gymraeg mewn fideos cyhoeddusrwydd – nid jesd Allen, Ramsey a Ben Davies, sy’n siarad Cymraeg, ond Gareth Bale a Chris Gunter a’r Cymry di-Gymraeg eraill yn y garfan hefyd. Y nhw oedd fwyaf brwd am y syniad, ac a fynnodd eu bod yn cael dweud brawddeg yn Gymraeg. A diolch i ymdrech y garfan i gyd (rhai gwell na’i gilydd!) i ganu’r anthem. Roedd miliynnau o bobl ar draws y byd wedi gweld Gareth Bale – y Galactico a chwaraewr drytaf y byd (tan yn ddiweddar iawn) – yn canu yn Gymraeg. Oes angen deud mwy?

Lle bynnag yr oeddan ni’n mynd yn Ffrainc, yr un oedd y stori. Doedd pobl erioed wedi meddwl am Gymru fel cenedl wahanol tan iddyn nhw ddeall fod ganddom ein iaith ein hunain. Tan hynny roeddan nhw wastad wedi meddwl mai rhyw fersiwn o Saeson oeddan ni – rhyw fath o West Britons, math o beth. Ond roedd yr iaith ar waith yn yr Ewros wedi newid popeth. Roeddan nhw bellach yn dallt!

Ac yn bwysicach fyth na bod cenhedloedd eraill yn dallt, roedd Cymry di-Gymraeg yn dallt pwysigrwydd yr iaith hefyd. Mae hi’n perthyn i bob Cymro a Chymraes, wedi’r cwbl. Mae ffans pêl-droed Cymru wastad wedi gwerthfawrogi hynny, am eu bod wedi arfer ei chlywed mewn gemau pêl-droed. Ond y gwahaniaeth y tro yma oedd fod miloedd yn fwy o Gymry (di-Gymraeg a Chymraeg) wedi glanio yn Ffrainc. Mwya sydyn roedd miloedd o Gymry’r ardaloedd di-Gymraeg yn clywed yr iaith fel iaith fyw o’u cwmpas – o bosib am y tro cyntaf yn eu bywydau – ac yn sylweddoli ei bod yn rhan naturiol o Gymreictod, yn gwerthfawrogi ei rhan bwysig yng ngwead eu hunaniaeth genedlaethol, a’i gwerth fel ased i ddatgan y Cymreictod hwnnw i’r byd.

Be darrodd fi yn Bordeaux – a gweddill Ffrainc – yn ystod y mis Mehefin hudol hwnnw, oedd bod y Cymry yn rhydd o’r caethiwed meddyliol, post-colonial yr ydym yn byw efo fo adra yng Nghymru. Yn Bordeaux mi dorrodd y Cymry yn rhydd o’r meddylfryd israddol sy’n ein cyflyrru i ystyried y Saesneg fel yr unig iaith i symud ymlaen yn y byd. I’r miloedd a brofodd y rhyddid hwn yn Ffrainc, agorwyd eu meddyliau i sylweddoli cymaint o ased ydi’r Gymraeg. Ased y dylid ei defnyddio’n ganolog wrth hyrwyddo’n diwylliant a’n hunaniaeth, ac i hybu’r economi mewn meysydd fel twristiaeth. Mae gormod o fusnesau yn dewis enw Saesneg, a defnyddio Saesneg yn unig i hysbysebu, heb sylweddoli y byddai defnyddio’r Gymraeg yn rhoi stamp a chymeriad unigryw ac atyniadol i’r busnes ac i’r fro.

Tydi pobl ddim yn dod ar eu gwyliau i ‘West Britain.’ Dod i Gymru maen nhw. Nid fersiwn Gymreig o Blackpool neu Windermere mae nhw isio, ond profiad o fod mewn gwlad arall (ac, i ymwelwyr o weddill Prydain, y profiad o fynd i wlad arall heb orfod teithio dramor!). Byddai gweld yr iaith ar waith trwy Gymru gyfan yn atgyfnerthu’r teimlad o fod mewn gwlad wahanol efo’i iaith a chymeriad – a hunaniaeth – ei hun. Mae gwyliau yng Nghymru’n syniad llawar mwy cyffrous na gwyliau yn West Britain.

Gofynnwch i bobl Bordeaux, Toulouse, Lille neu Lyon be oeddan nhw’n licio am y Cymry. Falla y cewch gyfla i’w holi yr haf nesaf, pan fyddan nhw’n heidio yma ar eu gwyliau!
---------------------------------------



Ymddangosodd yn wreiddiol yn rhifyn Tachwedd 2016.
Darllenwch y gyfres efo'r ddolen isod.
-------------

Mae llyfr newydd Dewi -Ibuprofen S'il Vous Plait- sy'n rhoi mwy o hanes ei deithiau yn dilyn Cymru,  ar werth rwan.

Breuddwyd Bordeaux -y Gêm

Ail bennod hanes Dewi Prysor yn Ffrainc. Rhan o gyfres o erthyglau gan awduron gwadd ar thema Ewropeaidd.
Ar ôl y teithio a chael noson o gyfarfod hen ffrindiau a wynebau newydd ymysg cefnogwyr Cymru yn Bordeaux, daeth diwrnod y gêm.

PÊL-DROED, CYMRU A’R GYMRAEG: BYW BREUDDWYD YN BORDEAUX 
 
Do, mi wawriodd fore’r gêm yn Bordeaux. Y bore ar ôl fy noson gynta yn y ddinas. Cymru v Slofacia. Dydd Sadwrn yr 11ed o Fehefin. Cofiwch y dyddiad. Cofiwch o am byth!

Mi ddois o hyd i griw Blaena mewn tafarn efo criw o Penrhyn. Wrth fwcio’r ticedi i’r gemau roeddan ni wedi rhannu’r un côd er mwyn cael seti yn ymyl ein gilydd, felly er fod gan bawb eu trefniadau teithio ac aros gwahanol, roeddan ni i gyd wastad yn ffendio’n gilydd ar ddiwrnod gêm – ac os nad, mi oeddan ni’n garantîd o ddal i fyny efo’n gilydd wrth gyrraedd ein seti yn y stadiwm.

Doedd y gêm ddim yn dechrau tan 6 o’r gloch y nos, amsar Ffrainc, felly mi oedd yna ddigon o amsar i brofi’r awyrgylch cyn hynny. Ac yn haul poeth de-orllewin Ffrainc, mi drodd Bordeaux yn goch.

Dyma ni, hogia! Dyma ni! Roedd yr amser wedi dod. Hon oedd hi. Ar ôl blynyddoedd o ddilyn Cymru a’u gweld yn colli ym mhellafion Ewrop, ar ôl yr holl dorcalon o foddi yn ymyl y lan sawl gwaith, wedi methu eropêns, colli walat, colli baneri, colli pasport a cholli’n nannadd (a mwynhau pob munud – heblaw’r dannadd), mi gyrhaeddodd y dydd.

Wedi’r llawenydd yn Zenica a’r dathliadau gwallgo yn serenêd Sarajevo, wedi’r pacio a’r celcio, y trefniadau lojistics ‘militari presíshyn’ (er na weithiodd hynny bob tro – yn enwedig i’r criw oedd yn methu darllan arwyddion ‘Pont Faible’, sef ‘pont isel’!) roedd yr awr fawr ar ein gwarthaf. Dyma hi, hogia! Dydd y farn...

Ennill y gêm gynta – hollbwysig! Ffaith! O’r garfan i’r Gymdeithas, o’r pyndits i’r cefnogwyr, roedd y farn yn unfrydol. Doedd neb isio bod dan bwysa wrth wynebu’r Saeson yn yr ail gêm. Felly, er y ffydd tawel a’r gobaith dirdynnol, roedd nerfusrwydd yn mudferwi. A phawb yn cuddio’r nerfau wrth nodio eu cytundeb mai cyrraedd y ffeinals oedd y peth pwysig, ein bod yma ar y llwyfan mawr rhyngwladol o’r diwedd, ac mai bonws fyddai unrhyw beth arall. Ond, os oeddan ni am fynd ymhellach, roedd ennill y gêm gyntaf yn mynd i fod mor bwysig!

Ymhob man yr oedd rhywun yn troi ar strydoedd cul Bordeaux – o’r sgwâr i’r ffrynt ar lannau’r Garonne – roedd afonydd o goch yn llifo i fôr coch, a phawb yn canu’n ddi-stop. Roedd ‘Don’t Take Me Home’ fel tiwn gron, a phawb wedi cael llond bol ohoni yn barod (er yn dal i’w chanu nes bod ein lleisiau’n groch!). Ond o leia doedd y caneuon a ‘chants’ eraill ddim yn cael eu anghofio: ‘Hal Robson Kanu,’ ‘Coleman Had a Dream,’ ‘Viva Gareth Bale,’ ‘Ain’t Nobody Like Joe Ledley,’ ‘Give Me Hope Joe Allen,’ ‘Calon Lân’ a ‘Hymns and Arias,’ yn ogystal â’r chants gwrth-Lloegr arferol, ac wrth gwrs, ‘Hen Wlad Fy Nhadau’ yn morio o bob man drwy’r dydd. A’r holl ganu yn hudo’r Bordolais (brodorion Bordeaux), a nhwytha’n gwirioni efo ni, yn ymuno yn yr hwyl, yn tynnu lluniau ac yn ffilmio.

Roedd stadiwm y Nouveau Stade de Bordeaux rai milltiroedd o ganol y ddinas, a’r ffordd fwya hwylus o’i gyrraedd oedd ar y trams. Dyna brofiad bythgofiadwy arall – cannoedd o Gymry mewn crysau coch, a baneri wedi’u lapio amdanynt, ‘hetiau bwced’ coch, gwyn a gwyrdd, neu goch, gwyrdd a melyn ar eu pennau, i gyd wedi gwasgu fel sardîns, ac i gyd yn bloeddio canu ‘Hen Wlad fy Nhadau’. Prin oedd y drysau sleidio yn gallu cau, a phrin oedd y tramiau’n gallu symud dan y pwysau. A phan oeddan nhw’n stopio yn y stop nesaf, bob tro, roedd yna fôr arall o grysau cochion a dreigia a hetia yn aros i stwffio i mewn. Bu rhaid i’r mwya cyfrifol yn ein mysg ddechrau rhwystro pobl rhag trio dod i mewn – mi oedd petha mor ddrwg â hynny! Ond mi oedd o’n beth da, hefyd...

Wedi bron i hannar awr o fod yn sefyll ar bedair troed (fy nwy fi a dwy rhywun arall), fy nghorff wedi ei wejo mewn siâp y llythyren ‘s’ ac yn lled-orwedd yn erbyn rhyw Slofac mawr a’i gariad, gan ddal fy ngafael chwyslyd yn dynn ar un o’r bariau ar y to, tra’n canu ar dop fy llais, mi gyrhaeddon ni du allan y stadiwm lle’r oedd môr arall eto fyth o grysau cochion a hetiau yn minglo fel morgrug o gwmpas y lle.

Yma roedd baneri Cymru ymhob man (ac un neu ddwy baner Llydaw, hefyd), a mwy o ganu eto.

Mi ddois o hyd i lwyth o griwiau o ffrindia dwi’n eu nabod o’r tripia tramor, yn ogystal a’r gwahanol griwiau dwi’n teithio efo nhw i’r gemau hynny. Blaenau, Llan, Traws, Port, Penrhyn, Caernarfon, Pwllheli, Bala, Drenewydd, Wrecsam – roedd pawb yno, yn symud yn dow-dow tuag at y gatiau allanol, yn gwenu’n braf yn haul fin nos bendigedig Bordeaux. Roeddan ni wedi cyrraedd mewn da bryd, a digon o amsar cyn cic-off, felly roedd ganddon ni ddigon o amsar i gymysgu a thynnu lluniau, a phrofi’r awyrgylch, cyn meddwl am fynd i mewn trwy’r gatiau. 

Wna i fyth, byth anghofio’r awyrgylch cyn ac yn ystod y gêm. Môr o goch wedi meddianu tri chwarter y stadiwm, a channoedd o faneri o bob cwr o Gymru yn hongian dros y balconis a’r hordings. Y canu croch, di-stop, y tîm yn rhedeg allan i’r cae, ac yna’r anthem. Bydd y teimlad wrth ganu Hen Wlad fy Nhadau y noson honno yn aros efo fi am byth. Yr achlysur o fod yn ei chanu yn y gêm gyntaf yn y ffeinals rhyngwladol cyntaf yn fy mywyd, a’r cyntaf i Gymru ers 1958. Yr angerdd a’r gwladgarwch, a’r sŵn – yn fyddarol, fel tasa miliwn ohonom yn canu.

Methodd rhai â chanu o gwbl, oherwydd yr emosiwn. Mi dorrodd fy llais innau ar y “Gwlad, gwlad...” a methais a chanu’r linell nesa wrth i’r lwmp feddiannu fy ngwddw. Llifodd y dagrau, ac wedi ailddarganfod fy llais crynedig erbyn “i’r bur hoff bau,” edrychais o nghwmpas a gweld nad oedd pâr o lygaid sych yn nunlla! Waw! Dwi’n dal i gael lwmp wrth gofio’r peth, ac iâs oer drostaf i gyd. Mae fy mlew yn codi wrth imi deipio’r geiria hyn rŵan, a dagrau’n cronni...

Ac mi ganom ni drwy’r gêm i gyd. Ac mi glywodd y byd ni. Mi glywodd y byd yr iaith Gymraeg yn cael ei chanu drosodd a throsodd yn ystod y gêm, wrth i’r anthem, a ‘Calon Lân,’ lifo dros y cae drosodd a throsodd! Ac mi welodd y byd yr angerdd a’r gwladgarwch hwnnw, a’r undod rhyngom ni’r cefnogwyr a’r chwaraewyr, y garfan a staff y tîm cenedlaethol. Ers tro byd, mae’r chwaraewyr wedi bod yn dod i sefyll o flaen y ffans ar ddiwedd pob un gêm, i ddathlu efo ni ac i ddiolch am y gefnogaeth frwd. Mae’r undod hwn wedi creu perthynas sbesial iawn dros y ddwy flynadd ddwytha, ond yn Bordeaux – ar ôl CURO’R GÊM GYNTAF honno – roedd o’n, wel, yn hollol, hollol ddirdynnol.
*  *  *  *  *

Mae rhan olaf cyfres Prysor yn rhifyn Tachwedd: y dathlu a'r gorfoledd, ymateb y Ffrancwyr, ac effaith dwyieithrwydd naturiol y Gymdeithas bêl-droed.
--------------------------------------------------


Ymddangosodd yn wreiddiol yn rhifyn Hydref 2016, fel rhan o. Dilynwch y gyfres efo'r ddolen isod. Gallwch ddilyn y gyfres Ewropeaidd efo'r ddolen 'Ewrop' isod hefyd, neu yn y Cwmwl Geiriau ar y dde.



Bydd llyfr newydd Dewi allan cyn y Dolig.   > > > >






(Lluniau'r baneri -Paul W)

Peldroed. 1982 - 1984

Ychydig o hanes y Bêl-droed yn y Blaenau.
Parhau'r gyfres, yng ngofal Vivian Parry Williams (allan o gofnodion y diweddar Ernest Jones).

1982-83

Norman Bennett oedd yn gofalu am y chwaraewyr ym 1982-84, a rhai o ogledd Clwyd a chyffiniau Caer oeddynt gan mwyaf. 

Y rhai a gafodd y mwyaf o gemau oedd Garry Poole, Stuart Plunkett, Neil Fraser, Keith Gordon a Geoff Butt, a'r ddau a sgoriodd fwyaf oedd Fraser (16) a Poole (13). 

Tymor coch iawn oedd hwn i Stiniog, ond nid oedd y gwaethaf oll.  Roedd absenoldeb Porthmadog o'r Gynghrair yn peri fod peth lliw yn mynd o'r tymor. 

Arddangosfa Cymdeithas Hanes Bro Ffestiniog

1983-84

Dychwelodd y Gynghrair Atodol ym 1983-84, gan fod y Fflint a Greenfield wedi gadael.  Roedd deg o glybiau'n cymryd rhan ac yr oedd y Blaenau'n  chwarae Caernarfon, Pwllheli, Bangor a Choleg y Brifysgol, Bangor bedair gwaith yn ystod y tymor.  Cynllun diflas ydoedd wedi ei orfodi ar y gweinyddwyr gan brinder clybiau. 

Wyth gêm gwpan a fu gan y Blaenau a'r gorau a lwyddwyd i'w wneud oedd cyrraedd gêm gyn-derfynol Cwpan Cookson. 

Drwy'r tymor chwaraewyd 35 o gemau, ennill wyth, coli 19. Pedair ar ddeg gôl a gafodd y sgoriwr uchaf, Iwan Jones.

Deuai y mwyafrif o'r chwaraewyr o gylch Caernarfon a Llanrwst.  Ar ddiwedd y tymor bu'n ofynnol i Stiniog ofyn am gael ail-fynediad i'r Gynghrair at y tymor wedyn - sefyllfa wrthun yn cael ei chreu gan reol sefydlog oherwydd roedd ail-fynediad yn sicr gyda chyn lleied o glybiau yn cymryd rhan.  Roedd Porthmadog yn absennol am yr ail flwyddyn yn olynol.
-------------------------

Ymddangosodd yn wreiddiol yn rhifyn Mai 2007.
Dilynwch y gyfres efo'r ddolen isod, neu yn y Cwmwl Geiriau ar y dde.

Haf yr Ewros

Ifor Glyn yn cymharu dau ddigwyddiad gwahanol iawn dros yr haf.
Rhan o gyfres o erthyglau gan awduron gwadd, ar thema Ewropeaidd.

Pan fyddaf yn meddwl am yr haf, mae nifer o ddigwyddiadau yn dod i’r cof bob blwyddyn. Ar ddiwedd Mai bydd Eisteddfod yr Urdd yn cyhoeddi bod yr haf wedi cyrraedd ac yna yn cael ei dilyn gan sawl digwyddiad blynyddol sy’n siapio’r haf yng Nghymru … Steddfod Llangollen (er i mi ‘rioed fod yno); Sioe Fawr Llanelwedd; Glastonbury ar y teledu (rhy hen bellach i gael mynd); yr Eisteddfod Genedlaethol; ac yn fwy diweddar Gwyl Rhif 6 Portmeirion. Yna diwedd yr haf yn cael ei gyhoeddi gyda’r ysgolion yn ail ddechra.

Bob blwyddyn byddwn yn trafod yr un pethau… mae hi’n rhy boeth, yn rhy wlyb, gormod o ymwelwyr ar y ffyrdd, dim byd o werth ar y teledu -ac fel ‘leni trafod canlyniadau band neu gôr o Blaenau yn yr Eisteddfod. I fod yn onest does gen i ddim diddordeb mewn canu corawl na band pres – ond dros fy nigon clywed am lwyddiant unrhywun o Blaenau. Da iawn.

Tymor yr haf ydi fy ffefryn heb ddwywaith – crys t a shorts, hufen iâ, ffenestri ar agor, lan môr, barbiciw ac yn y blaen. Mae na batrwm reit gyfforddus i’r haf pob blwyddyn. Ond chydig iawn a glywais o drafod y rhain flwyddyn yma.

Dwi’n ystyried fy hun yn berson eitha positif, yn berson gobeithiol ac yn berson sy’n gweld ei wydr yn hanner llawn nid hanner gwag - ond leni ‘dwi wedi gweld y gwydriad yn hollol sych, ac yn gorlifo mewn mater o ychydig wythnosau.

Sioc fyddai’r gair cynta i ddisgrifio sut oeddwyn yn teimlo ar fore Mehefin 24ain o glywed canlyniad refferendwm Ewrop – ac yn bendant doeddwn i ddim ar fy mhen fy hun. Roeddwn wedi mynd i fy ngwely y noson gynt wedi i raglen newyddion gyhoeddi bydd y bleidlais i aros yn trechu – er yn agos.

Clywad manylion drannoeth am y llanast ar y radio ar y ffordd i’r gwaith; gallwn deimlo’n stumog (ac mae gen i stumog fawr!) yn suddo i fy sgidia ac anobaith yn llenwi’r car. Roedd gen i ffasiwn gywilydd bod Cymru wedi pleidleisio i adael, i ymbellhau ein hunain o wledydd eraill Ewrop; i wirioneddol neilltuo ein hunain …… ynysu go iawn.

Mae Cymru wedi bod yn un o’r gwledydd sydd wedi elwa fwya drwy Ewrop (a hynny’n haeddianol) a does ond rhaid i chi deithio o amgylch gorllewin Cymru a chymoedd y de i weld y fflagiau a’r placardiau sy’n dynodi cynlluniau wedi eu hariannu gan Ewrop. Bois bach, dwi’n gobeithio’n fawr nad ydi pobl yn credu bydd llywodraeth Llundain yn parhau hefo’r un lefel o fuddsoddi yn yr ardaloedd yma. Maent yn barod wedi tynnu ‘nôl addewidion yng nghylch y gwasanaeth iechyd a gwneith wynab newydd prif wenidog Llundain ddim gwahaniaeth.

Mi roedd hi’n ymgyrch fudur filain ac yn un a ganolbwyntiodd ar ofnau pobl, efo cam-arwain a ‘ffeithiau’ celwyddog ac yn anffodus dewis credu hynny wnaeth yr etholwyr. Ymgyrch eitha fflat gafwyd gan y rhai oedd am aros i mewn, ac er y diffyg arweiniad mae rhaid i ni gyd ofyn faint o ymdrech wnaethom NI i gymryd rhan. Mae gen i gywilydd mai poster yn y ffenast a thrafod ar Facebook oedd maint fy nghyfraniad i.  Gwers i’w dysgu.

Wel dyna’r gwydriad gwag i chi ond diolch i’r drefn bu’r gwydriad yn gorlifo heb fod yn rhy hir wedi’r refferendwm.   O un Euros i Euros arall oedd yn llawer mwy ysbroledig a wir anhygoel.

Pwy fydda’n credu y byddai tîm cenedlaethol pêl droed Cymru wedi creu y fath storm yn Ewro 2016, gyda’u sgiliau anisgwyl; chwaraewyr gyda chymeriad; chwaraewyr yn chwara fel un tîm; tîm hyfforddi prowd a brwdfrydig, ac yn bwysicach na dim i mi –eu balchder o chwarae a chynrychioli Cymru. Mi roedd yn brofiad emosiynol iawn, yn brofiad anhygoel cael teimo’n rhan o’r holl ŵyl o adra, yn arbennig o gael gweld cymaint o deulu a chefnogwyr o Blaenau allan yna yn mwynhau ac yn lysgenhadon bendigedig i’w bro. Cofio gweiddi gweld fy nai ar Match of the Day.

Mi gododd Euro 2016 galon Cymru gan greu cynhwrf a brwdfrydedd o'r de i’r gogledd a dangos ein balchder fel cenedl. Tra fod y chwarae wedi bod yn anhygoel ac yn llawer mwy na fydda r’un ohonom wedi ei obeithio amdano;  yn bwysicach mae wedi creu diddordeb yn y gêm, yn ein tîm cenedlaethol ac wedi creu balchder.

Do fe gafodd y chwaraewyr a’r tim hyfforddi groeso haeddianol ac arbenning yn ôl yng Nghaerdydd – a phetai i fyny i fi, mi fyddwn wedi rhoi y gadair, y goron a’r fedal lenyddiaeth iddynt yn y ‘steddfod hefyd!

‘Mlaen i gwpan y byd rwan.
---------------------------------------------

Ymddangososdd yn wreiddiol yn rhifyn Medi 2016.
Dilynwch gyfres Ewrop efo'r ddolen isod, neu yn y Cwmwl Geiriau ar y dde.

Breuddwyd Bordeaux -cyn y gêm

Y cyntaf o dri darn gan Dewi Prysor am ddyddiau cyntaf antur fawr Ewro 2016, ac effaith amlygrwydd y Gymraeg ar sut mae’r byd, a ninnau, yn gweld Cymru a Chymreictod. 
Rhan o gyfres o erthyglau gan awduron gwadd ar thema Ewropeaidd.

Pêl-droed, Cymru a'r Gymraeg
Byw Breuddwyd yn Bordeaux.

Wedi aros dwy noson yn Nantes mi gafodd fy nhrên i Bordeaux ei ganslo oherwydd streic, ond mi gês i drên arall awr a hannar yn hwyrach, oedd yn cyrraedd Bordeaux am tua hannar awr wedi saith ar fin nos. Erbyn i mi gael goriada’r apartment, setlo i mewn, piciad i’r siop i stocio fyny ar ‘hanfodions,’ a disgyn i gysgu wrth watsiad Ffrainc v Rwmania ar y bocs, doedd hi’m yn bell o hannar nos (amsar nhw) erbyn i fi’i throi hi am allan.

Mi oedd y dafarn gynta gyrhaeddis i reit dros ffordd i’r Fan Zone (yr agosa fuas i unrhyw un o’r rheiny), ac yn llawn o grysau cochion oedd yn gorlifo i’r stryd tu allan, lle’r oedd bar bach ar olwynion yn gwerthu peintia Heineken ar y pafin. Wedi codi peint, mi darrais fewn i ffrind o ochrau Port. Roedd yna hogia o Gaerdydd efo fo, ac un ohonyn nhw bellach wedi byw yn Denmarc ers blynyddoedd lawer. Mi oedd hwnnw dan deimlad oherwydd yr achlysur (a’r cwrw), ac yn emosiynol iawn. Mi fyddai ’na gryn dipyn o gefnogwyr selog Cymru’n cael un o’r munudau hynny dros y dyddiau nesaf, ond roedd mwy na’r achlysur wedi cyffwrdd y cyfaill o Ddenmarc.

Dewi a rhai o griw Stiniog yn mwynhau'r 'ambience' Ffrengig

Yn Gymro balch a gwladgarol (fel mae dilynwyr tîm pêl-droed Cymru), roedd o’n torri ei galon wrth egluro i mi fod ei blant, oedd wedi eu magu yn Denmarc, yn ddwyieithog – ond nad oedd y Gymraeg yn un o’r ddwy iaith. Roedd o’n teimlo i’r byw ynghylch hynny, ac roedd ganddo gywilydd nad oedd o’n gallu siarad Cymraeg ei hun, ac o’r herwydd, heb allu pasio’r iaith ymlaen i’w blant. Doedd o ddim y dyn dros ei chwe troedfadd o hyd a lled cynta imi’i weld yn crio i mewn i’w beint, a fyddai o mo’r Cymro olaf i mi ei weld yn crio dagrau o falchder dros yr wythnosau nesaf. A fyddai o ddim yr unig Gymro di-Gymraeg fyddai’n chwalu i ddagrau wrth fynegi ei falchder yn yr iaith, a’r sylweddoliad o ba mor amlwg ydi ei lle yn ein hunaniaeth genedlaethol.

Cymeriad arall fuas i’n siarad efo tu allan y bar cynta hwn oedd yr hen gradur ’na fuodd ar y newyddion adra (ac yn Ffrainc, am wn i) – y boi oedd yn dilyn tîm Cymru ar draws Ffrainc dan gysgu’n ryff mewn parciau ac ar strydoedd. Dwi’n meddwl mai Cymraeg oedd o’n siarad efo fi, ond fedra i ddim bod gant y cant yn siwr, achos ro’n i’n cael traffarth ei ddallt o. Roedd o wedi cael un neu ddau yn ormod, ac oni bai am y ‘wheelie bin’ yr oedd o’n bwyso arno fo wrth siarad efo fi, fysa fo wedi disgyn. Roedd o’n gwisgo jaced a trwsus oedd yn batrwm o faneri draig coch, a het ddraig goch, steil cap stabal, ar ei ben. Roedd ganddo wallt gwyllt a locsan lwyd, flêr, a sbectol (os dwi’n cofio’n iawn), ac roedd hoel haul ac awyr iach yn dew ar groen ei wyneb. Dyn difyr iawn i weld, er na ches i fawr o synnwyr ganddo, ac er ei fod o’n trio’i orau i fod yn synhwyrol. Ar y pryd, doedd genai’m syniad ei fod o’n cysgu’n ryff ar ei daith. Mi welis i o lawar gwaith yn y gemau, ac yn stesion drên Lille un diwrnod, hefyd, ond ges i mo’r cyfla i gael sgwrs iawn efo fo. Biti.

Tu allan y bar yma, hefyd, welis i’r faner ‘Many Tribes One Nation’ am y tro cyntaf. Baner Cymru anferth oedd hi, wedi ei gosod ar ddarn o darpŵli gwyn. Ar y tarpŵli, uwchben y faner, roedd y geiriau ‘Together Stronger’ ac o dan y faner, ‘Many Tribes, One Nation’. Arni, hefyd, oedd bathodynau’r pedwar prif dîm pêl-droed yng Nghymru – Abertawe, Caerdydd, Wrecsam a Casnewydd. Y syniad oedd atgyfnerthu’r teimlad diweddar o undod rhwng cefnogwyr y pedwar tîm – a phob tîm arall yng Nghymru – ac anghofio am yr hen elyniaethau unwaith ac am byth. Roedd gan berchenog y faner feiro a ffelt pen i bobl arwyddo’r faner i fynegi’u cefnogaeth – ond erbyn i fi fynd i roi fy enw arni, roedd o wedi colli’r feiro a’r ffelt pen. Mi welis i’r faner eto yn Bordeaux, ond ches i’m cyfle i’w harwyddo tan gêm Toulouse. Erbyn hynny mi oedd ’na gannoedd o enwau arni.

Mae gen i lawar o atgofion hynod – rhai melys a rhai gwallgo a swreal – o’r pum noson yr arhosis i yn Bordeaux. Ond mi wna i ganolbwyntio ar y pêl-droed a phrydferthwch perffaith yr achlysur arbennig hwn – dyddiau cyntaf yr antur fawr, pan hudodd ffans Cymru Ffrainc gyfan, ac y disgynnodd yr holl wlad mewn cariad efo ni, ac efo Cymru. Dyma pryd y gwthiwyd ein gwlad fach, ei hiaith a’i chefnogwyr hwyliog, meddw, gwallgo a chyfeillgar i amlygrwydd rhyngwladol. Y dyddiau a nosweithiau pan gofleidiodd y Ffrancwyr ni a’n cymryd i’w calonnau – a ninnau hwythau hefyd. Dyma pryd oedd y Cymry ar y newyddion (am y rhesymau iawn) bob nos, y tafarnwyr yn ein canmol i’r cymylau, a hyd yn oed yr heddlu yn mynd ar y teledu yn un swydd i ddatgan pa mor “ffantastig” oeddan ni!

Roedd hyn i gyd yn wrthgyferbyniad llwyr i’r clipiau newyddion o Marseille, lle’r oedd elfennau mwyaf afiach cefnogwyr Lloegr yn rhedeg reiat ac yn cwffio efo’r trigolion lleol (cyn cael chwip dîn iawn gan y Rwsiaid!). Yn syth, mi welodd Ffrainc a’r byd pa mor wahanol oeddan ni i’r Saeson. Ac wedi i ni guro Slofacia, pryd y gwyliodd miliynau o bobl y môr o gefnogwyr a’u cannoedd o faneri, yn bloeddio canu Hen Wlad fy Nhadau ar y teledu, roedd lle anrhydeddus Cymru (a ninnau’r cefnogwyr) yn Neuadd Fawr chwedloniaeth pêl-droed rhyngwladol wedi ei gadw hyd dragwyddoldeb.

Mwya sydyn, Cymru oedd tîm y niwtrals, ac ail dîm pawb, bron – yn enwedig y Ffrancwyr, oedd wir isio i ni gyrraedd y ffeinal i chwarae yn eu herbyn. Roedd baneri Cymru yn ymddangos yn ffenest siopau, bariau a tecawês kebabs ar draws pob dinas lle’r oeddan ni’n chwarae gêm. Roedd unrhyw un mewn crys coch Cymru yn cael croeso wrth gerdded ar fws, neu mewn i unrhyw far neu gaffi.
Goleuwyd Tŵr Eiffel yn lliwiau Cymru am y tro cyntaf wedi’r fuddugoliaeth hon yn Bordeaux, ac o fewn wythnos neu ddwy roedd hi’n bosib gweld plant bach Ffrengig yn gwisgo crysau Cymru ag enw Gareth Bale ar y cefn.
 *  *  *   *

Mae ail bennod hanesion Prysor yn rhifyn Hydref: “...mi wawriodd bore’r gêm yn Bordeaux. Cymru v Slofacia...Cofiwch y dyddiad am byth!”
-----------------------------

Ymddangosodd yn wreiddiol yn rhifyn Medi 2016. Dilynwch y gyfres Ewropeaidd efo'r ddolen 'Ewrop' isod, neu yn y Cwmwl Geiriau ar y dde.

Mae Dewi wrthi’n gweithio ar lyfr newydd fydd yn rhoi mwy o hanes ei deithiau yn dilyn Cymru. Cyrhaeddodd ei nofel ddiweddaraf Rifiera Reu (Y Lolfa, £9.99), restr fer Llyfr y Flwyddyn eleni, ac mae dal ar werth.

Peldroed. 1980 i 1982

Ychydig o hanes y Bêl-droed yn y Blaenau.
Parhau'r gyfres, yng ngofal Vivian Parry Williams (allan o gofnodion y diweddar Ernest Jones).

1980-81

Graham Jones oedd yng ngofal y tîm ym 1980-81 ac fe gyrhaeddwyd ffeinal Cwpan Cookson a rownd derfynol Cwpan Gogledd Cymru, yngyd ag ennill Cwpan Barritt.  Atgyfnerthwyd rhywfaint ar y Gynghrair drwy ymdangosiad Porthaethwy, Fflint a Chaergybi er bod Dyffryn Nantlle wedi ymadael.

Daliai Porthmadog yn fwgan i Stiniog;  methwyd â'u curo yng ngemau'r Gynghrair.  Cysur cefnogwyr y Blaenau, fodd bynnag, oedd i'w tîm orchfygu Port yn mhob un o'r dair gêm cwpan rhwng y clybiau.

Yn y cwpannau mewn gwirionedd y mae edrych am gryfder y Blaenau yn ystadegau 1980-81.  Buont o fewn dwy gêm i chwarae cymaint o gemau cwpan ag a fuont yn chwarae o gemau Cynghrair.  Bae Colwyn â'u curodd yng Nghwpan Cookson, ac i Gei Connah yr aethant allan o Gwpan Cymru.  Yn y gemau Cynghrair collodd y Blaenau ormod o gemau cartref iddynt fod â gobaith am y bencampwriaeth.

Y prif sgoriwr oedd John Griffiths (26 gôl). Bu tri yn chwarae yn y gôl, sef Steve Moss, Mike Keen a Butler.  Record yn hanes y clwb yn 1980-81 oedd bod y tîm wedi chwarae naw gêm cwpan yn olynol drwy Chwefror a Mawrth.  Yn wir, ni bu dim gemau eraill rhwng Ionawr 24 ac Ebrill.

1981-82

O'r diwedd cafodd Stiniog dymor i'w gofio, pryd yr enillwyd y bencampwriaeth unwaith eto.  Roedd eu gorchestion oddi cartref cystal â dim yn hanes y clwb - colli un gêm, a honno ym Mhorthaethwy wedi ennill mewn lleoedd fel Porthmadog, Conwy, Pwllheli, Caernarfon, Caergybi, Rhyl a Bae Colwyn.  Y Fflint a Llandudno oedd y clybiau i ennill ar Gae Clyd.  Hyn oll, wrth gwrs, mewn gemau Cynghrair.

Roedd hi'n Ebrill 12 fed 1982 arnynt yn cael cweir am y tro cyntaf  y tymor hwnnw.  Ffaith nodedig yn eu hanes ym 1981-82 oedd iddynt chwarae gêm ar y Sul.  Rhoisant i mewn am yr un gêm hon yn Llandudno, ond ni fyddent ar unrhyw gyfrif yn caniatau gemau ar y Sul yn y Blaenau.  Gwnaed safiad ar hyn ar hyd y blynyddoedd gan Harry C.Wiliams, Glyn Roberts, Harry Parry a Lewis LL.Jones.  Ar yr un egwyddor gwrthwynebwyd pob ymgais a fu i'r clwb sefydlu clwb trwyddedig.

Cafodd Stiniog yrfa bur ddiddorol yn y cwpannau hefyd.  Mike McBurney (23) Alan William (23) Nick Hencher (16) Chris Marsden (13) oedd y prif sgorwyr, ac fe gafwyd dros gant o goliau am y tro cyntaf ers rhai blynyddoedd.  Chwaraeodd Tony Nantcurvis 40 o weithiau.
------------------------------------------------------------

Ymddangosodd yn wreiddiol yn rhifyn Ebrill 2007,
Gallwch ddilyn y gyfres efo'r ddolen isod, neu yn y Cwmwl Geiriau ar y dde.
-----------------------------------

1980 oedd y flwyddyn y sefydlwyd clwb newydd yn y dref. Oherwydd polisi CPD Blaenau Ffestiniog o gyflogi chwaraewyr o ochrau Wrecsam a Lerpwl, creuwyd clwb Amaturiaid y Blaenau, i roi cyfle i hogia' lleol, gan chwarae ar gae Dolawel. 
Parhaodd Ernest Jones i ganolbwyntio'i sylw ar glwb Cae Clyd.
PW