Showing posts with label y golofn werdd. Show all posts
Showing posts with label y golofn werdd. Show all posts

5.2.16

Y Golofn Werdd -datblygu mannau gwyrdd

Newyddion cynllun Y Dref Werdd

Y mis yma hoffwn dynnu eich sylw at brosiect arall mae’r staff yn gweithio arno, sef datblygu mannau gwyrdd yn y gymuned.

Wrth fynd ati i dacluso afon Barlwyd ac ardal Tanygrisiau ychydig wythnosau yn ôl, daeth darn o dir yn stâd tai Hafan Deg i'n sylw. Tir efo sbwriel lle'r oedd cŵn yn mynd i wneud eu busnes. Wrth drafod gyda rhai o’r trigolion, daeth yn glir nad oedd y safle yn cael ei ddefnyddio i fawr o ddim ac roedd y rhan fwyaf yn teimlo ei fod yn wastraff gofod o fewn y gymuned.


Fel rhan o’r prosiect Datblygu Tref Werdd Ddyfeisgar gyda’r Dref Werdd, sydd wedi’i ariannu gan y Loteri Fawr, rydym yn edrych ar ddatblygu mannau gwyrdd cymunedol mewn gwahanol safleoedd ym Mro Ffestiniog, felly yn dilyn y diwrnod yn Hafan Deg, penderfynwyd gwneud rhywbeth ynghylch â’r safle.

Unwaith roedd perchennog cywir y tir wedi’i ffeindio, roedd hyn yn gyfle i ddatblygu cynllun er mwyn ei ddatblygu a cheisio edrych am ffynonellau ariannol addas i wneud ceisiadau i wireddu’r gwaith, ond, cyn hynny, roedd angen arnom i fynd ati i siarad gyda’r bobl sydd yn byw yno i weld beth oedd eu teimladau nhw am droi'r safle yn fan gwyrdd i’r gymuned.

Ar brynhawn digon gwlyb, aethom i sgwrsio gyda’r holl denantiaid a oedd yn digwydd bod adref ar y pryd, ac wrth i ni fynd o dŷ i dŷ yn amlinellu ein syniadau, roedd yn amlwg iawn bod cefnogaeth yn y gymuned.

Rydym bellach yn brysur yn mynd ati i lunio cynllun mwy manwl i’w ddatblygu. Mae’r ffens sydd yno ar hyn o bryd angen ei thynnu gan ei bod yn llawn tyllau ac yn denu cŵn yno i faeddu, ac rydym yn trafod gyda chwmnïau lleol am brisiau i dynnu’r hen ffens hyll, lefelu’r tir a gosod ffens fwy deniadol yno fel man cychwyn.

Rhai o’r dymuniadau a syniadau eraill daeth allan o’r ymgynghori oedd i osod ‘raised beds’ yn y safle i dyfu llysiau a pherlysiau, plannu perllan o goed ffrwythau, gosod meinciau ac ambell beth i blant allu chwarae.

Y bwriad yw gwneud y safle yn ddigon syml fel nad oes gormod o waith cynnal a chadw, a hefyd fod grŵp bychan o drigolion yn cadw ar ben y gwaith o’i gadw yn lân a thaclus, sydd wedyn yn dod a balchder am eu cymuned.

Mae grwpiau, ysgolion a mudiadau eraill wedi cysylltu gyda ni yn y misoedd diweddar i ddatblygu safleoedd gwahanol. Gobeithiwn roi cymorth i ddatblygu mannau gwyrdd eraill yn y Fro, felly gwyliwch y gofod am newyddion.

Os ydych yn meddwl bod yna safle yn eich cymuned chi all fod yn fan gwyrdd i bawb fwynhau, ac eisiau ychydig o gymorth, neu os hoffech fod yn rhan o’r datblygiadau yn Hafan Deg, cysylltwch â’r Dref Werdd ar 01766 830 082 neu ymholiadau[AT]drefwerdd.cymru
------------------------


Wedi'i addasu o erthygl a ymddangosodd yn rhifyn Rhagfyr 2015.
Dilynwch gyfres Y Golofn Werdd efo'r dolenni isod, neu yn y Cwmwl Geiriau ar y dde.

27.12.15

Y Golofn Werdd -lladd chwyn a lladd gwair

Newyddion cynllun Y Dref Werdd

Mae afonydd Bro Ffestiniog eich angen chi!
Y mis yma, hoffwn dynnu eich sylw at Ymddiriedolaeth Afonydd Bro Ffestiniog.
Mae afonydd y Fro wedi bod yn destun gyda’r Dref Werdd ers cychwyn y prosiect pan gychwynwyd Partneriaeth Afon Barlwyd. Bwriad y bartneriaeth oedd codi ymwybyddiaeth o’r pwysigrwydd o gael afon iach yn yr ardal ac i weithredu i godi safon ecolegol yr afon. Cafwyd nifer o ddyddiau yn glanhau’r afon yn ogystal â sesiynau addysg gydag Ysgol y Moelwyn a Thanygrisiau.

Penderfynwyd yn 2013 i newid y bartneriaeth i Ymddiriedolaeth Afonydd Bro Ffestiniog fel bod pob afon yn yr ardal yn cael eu goruchwylio, a nawr mae’r Dref Werdd yn ôl i hwyluso gwaith yr ymddiriedolaeth, ac mae nifer o brosiectau ar y gweill.

Wrth gerdded glannau rhai o’r afonydd, mae’n glir fod angen ychydig o waith arnynt gyda rhai yn dioddef o sbwriel ac y rhan fwyaf yn dioddef o broblem ychydig mwy hir dymor, sef llysiau’r dial neu canclwm Siapan (Japanese knotweed). Mae’n debyg fod nifer ohonoch wedi gweld y planhigyn yma ar lannau afonydd Bowydd a Barlwyd, neu efallai mewn ardaloedd eraill yn y dref. Mae’r Dref Werdd a’r Ymddiriedolaeth yn bwriadu mynd i'r afael â’r broblem hon dros y blynyddoedd nesaf gan ei fod yn blanhigyn, fel y Rhododendron ponticum, sydd ddim i fod yn tyfu ym Mro Ffestiniog.

Mae’r planhigyn yn gallu tyfu drwy waliau cerrig, tarmac a choncrid ac yn ystod yr haf, mae’n gallu tyfu hyd at 10cm y diwrnod. Mae'r rhywogaeth ymledol yma yn gallu lleihau gwerth tai hefyd, felly os ydych chi’n bwriadu gwerthu tŷ gyda’r gwalch yma yn tyfu yn yr ardd, bydd o’n ddoeth o beth i chi geisio ei drin er mwyn cael gwared ohono. Cysylltwch i gael ychydig o gymorth am sut i wneud hynny.

Yn ogystal â thaclo sbwriel a llysiau’r dial, byddwn yn cyd-weithio gyda phump o ysgolion y Fro i gynnal sesiynau addysg am yr afonydd hefyd. Mewn cydweithrediad â Phrifysgol Cymru a Chadw Cymru’n Daclus bydd disgyblion yr ysgolion yn edrych ar fannau o ddiddordeb ar y gwahanol afonydd fel y Pwerdy yn Nhanygrisiau, gorsaf hydro Llechwedd ym Mhant yr Afon, edrych ar y mathau o fywyd gwyllt sydd yn byw yn yr afonydd, a chodi ymwybyddiaeth o’r effaith mae sbwriel, tipio slei bach a'r rhywogaethau ymledol yn cael ar ein hafonydd.

Fel rhan o’r ymddiriedolaeth, mae nifer o bartneriaid lleol a chenedlaethol yn rhan ohono mewn rôl gynghorol, ond beth mae’r ymddiriedolaeth angen i wthio’r gwaith ymlaen ac i’w gryfhau, yw ymrwymiad trigolion Bro Ffestiniog.

Felly os ydych chi'n bysgotwr, yn naturiaethwr neu gyda diddordeb yn yr amgylchedd lleol, neu dim ond eisiau cyfle i ddweud eich barn, mae croeso mawr i chi ddod yn rhan o’r ymddiriedolaeth. Gallwch un ai fynychu’r cyfarfodydd os hoffech gael fod yn rhan o lunio’r gwaith i’r dyfodol, neu os nad ydi mynd i gyfarfodydd yn rhywbeth i chi, gallwch dderbyn holl gofnodion y cyfarfodydd ac wrth gwrs cymryd rhan mewn unrhyw gyfleoedd gwirfoddoli fydd yn digwydd dros y blynyddoedd nesaf. Dewch i fod yn rhan o’r gwaith pwysig yma: mae afonydd Bro Ffestiniog angen chi!!

Os hoffech ddod yn rhan o’r ymddiriedolaeth neu eisiau mwy o wybodaeth, cysylltwch gyda’r Dref Werdd ar 01766 830 082, gyrrwch e-bost i ymholiadau[AT]drefwerdd.cymru  neu galwch draw am banad unrhyw dro i’r swyddfa, sydd uwchben Siambr y Cyngor Tref.

Dyma wirfoddolwr yn cymryd rhan mewn gwaith rheoli llysiau'r dial trwy chwistrellu chwyn-laddwr.


Creu Dôl Flodau Gwyllt
Bu cynnydd yn y gwaith o greu dôl flodau gwyllt yng Nghae Bryn Coed, Llan yn ddiweddar. Bu tîm o wirfoddolwyr yno ar fore braf yn pladuro a chlirio darn trionglog o dir yn barod i blannu hadau blodau gwyllt yn y gwanwyn. Dangosodd Lee Oliver o Cadw Cymru’n Daclus sut i ddefnyddio’r bladur a chafodd y gwirfoddolwyr hwyl fawr yn cael tro gyda’r teclyn!

Dywedodd un o’r gwirfoddolwyr a phreswylydd hir dymor Bryn Coed, Romee Heal: ‘Cafwyd diwrnod llwyddiannus iawn ar y cae gyda nifer o bobl yn helpu. Dwi’n edrych ymlaen i weld y ddôl wedi blodeuo a gobeithio bydd y plant ysgol yn mwynhau gweld y bywyd gwyllt yno. Mae’r cae yn fudd mawr i’r gymuned’.


Bydd diwrnodau gweithredu ar y cae yn cael eu cynnal yn rheolaidd yn y flwyddyn newydd.
Trefnwyd y diwrnod gan y Dref Werdd a Chymdeithas Gwelliannau Ffestiniog. Mae’r ddôl yn rhan o fenter y Dref Werdd i greu mannau gwyrdd yn y gymuned yn ogystal â chreu cyfleoedd hyfforddiant mewn sgiliau cadwraeth a chefn gwlad fel pladurio, torri llwyn a walio cerrig sych.

Cysylltwch os hoffech gymryd rhan yng ngweithgareddau Cae Bryn Coed neu os hoffech wybod mwy am brosiectau amrywiol y Dref Werdd.

Tacluso Tanygrisiau
Daeth grŵp o wirfoddolwyr brwdfrydig at ei gilydd hefyd yn Nhanygrisiau ar gyfer y digwyddiad 'Tacluso Tangrish'. Trefnwyd y diwrnod ar y cyd gan Y Dref Werdd a Cadwch Gymru'n Daclus, er mwyn i drigolion lleol gael y cyfle i lanhau’r gymuned a’r Afon Barlwyd.

Bu gwirfoddolwyr allan yn casglu ac ailgylchu sbwriel a mentrodd rhai unigolion dewr i mewn i'r Afon Barlwyd a cherdded ei hyd o Ffatri Metcalfe tuag at stad dai Hafan Deg. Casglwyd tua 5 bag o sbwriel a 5 bag o ddeunydd ailgylchadwy. Rhoddwyd y bagiau cadarn gan gwmni Huws Gray. Llenwyd llond trelar mawr gyda thameidiau mawr o bren, metel a nwyddau cartref diangen o'r afon.

Darparodd dwy o'r cymdeithasau tai lleol sef Grŵp Cynefin a Cartrefi Cymunedol Gwynedd ddwy sgip ar stad Hafan Deg i drigolion gael gwared ar eu heitemau diangen o’u cartref a gardd. Roedd cymorth gan dîm ailgylchu Cyngor Gwynedd er mwyn casglu a gwaredu’r gwastraff a deunyddiau ailgylchu wedi’r digwyddiad.

Fel diolch bach ar ddiwedd yr holl waith caled aeth y criw gweithgar i Gaffi Mari i gael paned a chacen. Dywed Manon Evans, un o drigolion Hafan Deg ers blynyddoedd:  'Dwi'n meddwl bod diwrnodau glanhau fel hyn yn wych ac roedd yn hwyl i gymryd rhan'. Fe welir rhai o’r criw ddaeth i helpu yn y llun.


Os hoffech chi ddechrau grŵp cymunedol eich hunain yn ardal Bro Ffestiniog, cysylltwch â n.
------------------------


Wedi'i addasu o erthyglau a ymddangosodd yn rhifynnau Hydref a Thachwedd 2015.
Dilynwch gyfres Y Golofn Werdd efo'r dolenni isod, neu yn y Cwmwl Geiriau ar y dde.

9.2.15

Swyddi newydd efo'r Dref Werdd

Ydych chi eisiau cyfrannu at wneud amgylchedd Blaenau Ffestiniog a bywyd ei thrigolion yn well?

Mae Cwmni Y Dref Werdd wedi llwyddo i sicrhau cyllid oddiwrth Cronfa'r Loteri Fawr i weithredu rhaglen  o weithgareddau amrywiol fydd yn helpu i wella amgylchedd yr ardal,  datblygu sgiliau rhai o’i thrigolion a chynnig cymorth ymarferol i nifer sylweddol o’i phobl i leihau eu costau ynni a gwastraffu llai o fwyd.

‘Rydym yn chwilio am unigolion fyddai a diddordeb yn y swyddi iso:

Rheolydd Prosiect, cyflog £26,000 + cyfraniad pensiwn cyflogwr. Wythnos waith 37 awr. Y person hwn fydd yn gyfrifol am redeg y cynllun o ddydd i ddydd ac yn atebol i fwrdd y cwmni. Cynigir cytundeb  3 blynedd.

2 x Swyddog Prosiect, cyflog £20,000 y flwyddyn +cyfraniad pensiwn cyflogwr. Wythnos waith 37 awr. Bydd y ddau berson yma yn gyfrifol am brosiectau penodol o fewn y cynllun ac yn atebol i’r Rheolydd Prosiect. Cynigir cytundeb  3 blynedd.

Swyddog Cyswllt a Gweinyddol (rhan amser) cyflog £8,900 +cyfraniad pensiwn am wythnos waith 23 awr. Bydd y person hwn yn gyfrifol am y gweinyddiaeth a chadw cyswllt gyda’r gymuned trwy ddulliau y cyfryngau newydd a rhai mwy traddodiadol.

Lleolir y swyddi ym Mlaenau Ffestiniog. Disgwylir derbyn copi o CV yr ymgeisydd ynghŷd â llythyr yn esbonio pam mae diddordeb yn y swydd.

Am fwy o fanylion a swydd ddisgrifiad llawn cysylltwch â – Dafydd Wyn Jones,
dafyddwynjones [at] hotmail.co.uk

Dyddiad Cau ar gyfer ymgeisio Gwener 27 o Chwefror 5pm Cyfweliadau i’w cynnal Gwener 6 o Fawrth.
Plannu yn y parc, Mehefin 2010. Llun Gwydion ap Wynn
Fe fu prosiect y Dref Werdd yn rhedeg yn llwyddiannus yn y Blaenau rhwng 2007 a 2013.

Yn ystod y cyfnod hwn, rhoddwyd cymorth i lawer o deuluoedd i leihau eu biliau tanwydd trwy ddefnyddio ynni’n fwy effeithlon. Bu'n gweithio gyda'r clwb rygbi hefyd i sicrhau arbedion sylweddol ar ei ddefnydd o ynni. Hefyd, fe wnaeth y prosiect  helpu i ddarparu 22 o randiroedd i bobl leol gael tyfu eu llysiau eu hunain, yn ogystal â chydlynu ymdrechion i wella ansawdd afonydd lleol, ac i reoli lledaeniad y llwyn ymledol Rhododendron ponticum. A llawer mwy, fel gwella'r parc lleol, rhedeg clwb natur, a gofalu am golofn fisol ar faterion amgylcheddol yn LLAFAR BRO.

Rhandiroedd Bro Ffestiniog. Llun PW
Mae cynlluniau i ddatblygu'r prosiect ymhellach yn canolbwyntio ar helpu pobl leol i ddefnyddio ynni yn fwy effeithlon yn eu tai, a lleihau gwastraff bwyd hefyd, gan dorri biliau. Yn ei gyfnod blaenorol fe helpodd prosiect y Dref Werdd helpu nifer o bobl yn gwneud hyn trwy ddarparu cyngor a chefnogaeth ar sut i ddefnyddio eu system wresogi bresennol yn fwy effeithlon, a lle bo'n bosibl, i gynorthwyo gyda pobl i hawlio grantiau i osod technoleg fwy modern.

Mae llawer o bobl yn Ffestiniog yn wynebu ergyd ddwbl o ran biliau gwresogi, gan fod llawer o'r tai wedi'u hadeiladu o gerrig ac felly nid oes cavity yn y waliau y gellir ei inswleiddio. Mewn rhai ardaloedd, fel Tanygrisiau, nid oes modd cyflenwad nwy trwy bibelli, felly rhaid dibynnu ar ddulliau gwresogi drutach.

Cadeirydd y prosiect yw Rory Francis. Mae’n dweud: "Rydym yn ddiolchgar iawn i'r Gronfa Loteri Fawr am eu cefnogaeth. Mi hoffwn i hefyd ddiolch i holl aelodau ein bwrdd prosiect a chyn-staff y prosiect, sydd wedi gweithio'n galed iawn i lunio cais mor gryf, ac yn enwedig i’n hysgrifennydd cwmni Dafydd Wyn Jones. Rydym wedi siarad â gwahanol grwpiau o fewn y dref a’r tu hwnt ac wedi casglu ugeiniau o enwau pobl sy'n awyddus i gael cymorth i leihau eu biliau ynni er mwyn dangos yr angen ar gyfer y prosiect.

"Erbyn hyn mae gennym dair blynedd prysur o'n blaenau a fe fydd yna gyfle mawr i wirfoddolwyr gymryd rhan yn ogystal â staff cyflogedig. Os hoffech chi gymryd rhan y prosiect, rhowch ganiad i fi ar 01766 830328."

3.9.12

Tynnu dwr i'r dannedd

Catrin Roberts gyfrannodd hwn i'r Y Golofn Werdd nol yn y gwanwyn, i gyd-fynd ag ymgyrch CEGIN BRO FFESTINIOG y Dref Werdd, i'n hannog i hel, tyfu a chreu ein bwydydd ein hunain yn lleol.



                                                             (Llun gan Duncan Brown. Lle^n y Llysiau)


Tydi chwyn ddim yn chwyn os yr edrychwch arnynt mewn ffordd wahanol medd rhai!
Wel oddeutu 4 mis yn ôl gyda'r caeau a’r lonydd yn euraidd gyda dant y llew cefais inna newydd wedd ar y blodyn hardd hwn... Nid chwyn mohono i mi bellach ond blodyn gwerthfawr. Dechreuodd hyn i gyd wrth i ddwy ohonym drafod rhaglen a welsom ar y teledu lle’r oedden nhw’n gwneud marmalêd dant y llew ..... pwy glywodd am ffashiwn beth wir! Beth am rhoi cynnig arni ein hunain a chynnig i bwy bynnag sydd am ymuno yn y hwyl ddod hefo ni.
Doedd gennym ni ddim clem beth oedd o'n blaenau, ac wedi denu un mentrus arall i ymuno â ni a chael cynnig defnyddio ei chegin, dyma drefnu cwrdd a bwrw ati y penwythnos hwnnw. 
Wel am ddiwrnod gwerth chweil, a hollol annisgwyl....

Tra'n hel y blodau o bob cornel o'r ardd, hyd y lonydd i gyd a chyrraedd gardd arall dyma ddechrau siarad gyda'r perchennog oedd yn holi pam yr oedden yn hel. Wedi gwirioni cynnigodd i ni hel yn ei gardd hithau hefyd. A felly bu, a thra yn ei gardd hi dechreuom siarad â'r mab sydd yn cadw cwpwl o ieir, a’i diwedd hi oedd cael mynd o’no efo wy ffresh yr un hefyd!
Aethom yn ein blaenau i gael popeth yn barod i wneud y marmalêd, gydag un arall wedyn yn penderfynu ymuno â'r hwyl. 

Wedi cinio cartref bendigedig penderfynom fod angen mynd am dro bach i ni gael ysgogi rhywfaint ac i fyny a ni hyd lonydd a chaeau Cwm Teigl. Wrth gerdded a chloncian cawsom dipyn o hanes y fro, ac ambell i doriad bach yma ac acw i blannu'n ein gerddi ein hunain, heb son am ddod ar draws llwybrau newydd.

Yn ôl i'r gegin, berwi a throi y sosban .... gan deimlo ychydig fel y gwrachod yn Macbeth, ond llawer hapusach ein byd. Ar ddiwedd y fenter, wedi potio ein marmalêd dant y llew euraidd, gyda gwen mawr ar ein hwynebau eisteddom i lawr am baned bach wedi ei llawn haeddu a tholc o fara cartref yr un, menyn yn toddi, a haen o farmalêd ar ei ben. Dyma'r foment mawr ..... fydda ni yn ei fwynhau ..... a bois bach roedd wir yr yn fendigedig, fel mêl! 

Dyna syndod, a dyma pan troiodd y chwyn yn rhywbeth llawer mwy gwerthfawr!
Yn dilyn hyn fe es i ymlaen i wneud sawl jam a marmalêd gwahanol, a phob un, rhaid dweud, yn llawer mwy blasus na'r rhai dwi wedi brynu'n y siopau!

Rydym yn meddwl rwan am ymgynyll eto, o bosib i wneud jam criafol ac afalau surion ...... ac wrth gwrs, mae'r cynnig yno i chi ymuno gyda ni yn yr hwyl. Dewch yn llu gyda'ch syniadau am ba bethau eraill y gallwn fynd ati i’w gwneud.

 Marmalêd Dant y Llew
Rysait gan Catrin Roberts
500g  creiddiau a chroen afalau neu afalau wedi cwympo wedi'u torri'n fras
500g croen ffrwythau (lemwn, oren , grawnffrwyth di-gŵyr) wedi'u torri'n fras
100g petalau dant y llew  (Y ffordd hawddaf i dynnu’r petalau yw torri’r darnau melyn efo siswrn)
Siwgr

1. Rhowch yr afalau, croen sitrws a hanner
 y petalau mewn sosban fawr. Ychwanegwch ddigon o ddŵr i orchuddio - tua 1.5 litr. Dewch i fudferwi a'i goginio yn araf am 45-60 munud. Bydd hyn yn meddalu’r ffrwythau ac yn rhyddhau'r pectin gwerthfawr. Trowch y ffrwythau mewn i fag mwslin a gadewch am ychydig oriau i ddiferu (dros nos os yn ymarferol).

2. Mesurwch yr hylif wedi'i hidlo a phwyswch 450g o siwgr am bob 600ml o hylif. Dychwelwch i'r sosban; dewch a fo i ferwi ac ychwanegwch y siwgr. Cymysgwch nes toddi yna berwch yn gyflym heb ei droi, nes cyrraedd pwynt setio (tua 10 munud).
Cymysgwch weddill  y petalau'r i mewn.

3. Tynnwch oddi ar y gwres a'i droi mewn un cyfeiriad nes bod unrhyw swigod neu lysnafedd ar y wyneb wedi diflannu a'r petalau wedi'u  dosbarthu yn dda. Arllwyswch i mewn i botiau jam glân a seliwch ar unwaith gyda chaeadau.

4. Os yw’r petalau’n codi i'r wyneb tra rydych yn aros i'r jeli setio, gadewch iddo  oeri ychydig cyn troi y pot yn gyflym i ailddosbarthu'r petalau.