Showing posts with label Seren. Show all posts
Showing posts with label Seren. Show all posts

27.9.25

Cymdeithas Hanes Bro Ffestiniog

Ym Mehefin, gwahoddwyd y Gymdeithas Hanes i gyfarfod yng Ngwesty Seren yn Llan. Mae’r gwesty yn un o ddatblygiadau gwych Cwmni Seren yn y fro; cwmni a sefydlwyd yn 1996 ac yn dathlu 30 mlynedd y flwyddyn nesaf. Seren yw un o fentrau cymdeithasol mwyaf blaenllaw Cymru a phrif nod y cwmni yw cynnig cymorth proffesiynol i bobl ag anableddau dysgu yn ne Gwynedd.

Roedd hwn yn gyfle gwych i gael ychydig o hanes y bobl a fu’n byw ar y safle hwn ers rhai canrifoedd. Diolch i staff Seren am y croeso a hefyd am y cawl a’r bara ardderchog a baratowyd ar gyfer pawb. Y siaradwr ar y noson oedd Steffan ab Owain sydd wedi ymchwilio i hanes y bobl fu’n byw ar y safle hwn ar hyd y canrifoedd … pwysleisiodd mai nid siarad am yr adeilad oedd ei fwriad -sy’n dal i gael ei adnabod yn lleol fel Bryn Llywelyn- ond y bobl fu’n byw yno gan ddechrau efo Robert Wyn oedd yn byw yno yn 1623 ac yn talu rhent o swllt a dwy geiniog i’r goron yn flynyddol.

Bu Steffan yn pori ymysg papurau Casgliad Tynygongl sydd yn Archif Prifysgol Bangor ac wrth gwrs roedd cysylltiad agos gyda’r teulu Newborough, Plas Glynllifon, oedd yn berchen tir sylweddol yn yr ardal …a dyna le daw'r enwau Heol Glynllifon, Heol Newborough (ond Stryd Wesla ar lafar gan mai ar y gornel o’r stryd honno a’r Stryd Fawr y ceid Capel Ebeneser cyn ei ddymchwel!), a Ffordd y Barwn. 

Mae bedd y pedwerydd barwn Newborough ar ddarn o dir bron gyferbyn â Gwesty Seren. (Bu farw yn 43 oed ym mis Gorffennaf, 1916 yn dilyn gwaeledd a gafodd o ganlyniad i fod yn ffosydd y Western Front yn ystod y Rhyfel Mawr. Mae’r bedd yn edrych yn ddiofal amdani a blêr ond yr olygfa oddi yno i lawr dros Ddyffryn Maentwrog yr un mor ysblennydd. 

Bu’r tŷ yn gartref, yn gartref i offeiriaid, yn ysgol, yn gartref plant ac yn gartref i’r henoed. Ac ers 2015 yn westy.

Cafwyd sgwrs ddifyr ac unwaith eto ceid adborth o’r gynulleidfa, wrth i Steffan ddangos lluniau, gan ychwanegu sylwadau a ffeithiau. Cyn diweddu cafwyd ychydig o hanes Seren a Gwesty Seren gan Angela a sut y prynwyd Bryn Llywelyn a’i droi yn westy arbennig sy’n un o nodweddion Seren. Noson arbennig arall.
TVJ
- - - - - - - - - - - - -

Ymddangosodd yn wreiddiol yn rhifyn Gorffennaf 2025




27.5.25

Llongyfarchiadau Seren!

Braf yw cael cyhoeddi ein bod wedi ennill gwobr CLAS Cymru (Gwasanaeth Cynghori ar Dir Cymunedol). Gwobr yw hon wedi ei hariannu gan Lywodraeth Cymru am lunio gardd gymunedol ragorol gan wneud defnydd da o lefydd gwyrdd. Mae’r cydweithio rhwng Seren a’r Dref Werdd wedi bod yn arbennig er mwyn cyrraedd y safon yma.

 

Yn rhifyn Ionawr, roeddem yn sôn am greu gwlybdir yng Ngerddi ‘Stiniog gan ddefnyddio coeden fawr oedd wedi syrthio yn y gerddi yn dilyn tywydd gaeafol. Wel, os ewch heibio'r Gerddi rŵan, fe welwch fod y llyn bach yn llawn dŵr a bod y planciau wedi eu defnyddio i greu cuddfan gwylio adar. Mae ein diolch yn fawr i Hefin o'r Dref Werdd am dorri'r goeden ddisgynnodd yn blanciau ar gyfer y prosiect hwn ac roedd hi'n rhyfeddol i weld ei grefftwaith. Diolch o galon i Meg a Hefin o'r Dref Werdd am y gefnogaeth.


Bechgyn lleol yn anelu at y Brig
Yn ystod wythnos gyntaf mis Mai, bu chwe bachgen ifanc (5 ohonynt o ardal 'Stiniog) yn ceisio taclo Her 4000 Cairngorm, a hynny er mwyn codi arian i Seren. Mae'r her yn cynnwys dringo y PUM mynydd sydd dros 4000 troedfedd o fewn Parc Cenedlaethol y Cairngorm (y parc cenedlaethol mwyaf yn ynysoedd Prydain) - a hynny o fewn 24 awr! Mae'r daith o gwmpas 22 milltir o hyd, gyda tua 2400 metr o uchder ymysg golygfeydd ysblennydd a thir heriol.

Maent o'r farn bod Seren yn darparu gwasanaethau a chefnogaeth hanfodol i oedolion sydd ac anghenion arbennig, gan eu helpu i fyw bywydau cyflawn ac annibynnol.

[Erbyn hyn -diwedd Mai- mae'r apêl JustGiving wedi codi mwy na tair gwaith y nod gwreiddiol o £1000. Gwych!]

Y chwech sy'n drigo yw: Sion Jones, Chris Baker, Cybi Williams, Tomos Pugh ac Elgan a Garmon Lewis. Diolch am eu cefnogaeth! 

Cefnogaeth Cwmni ADRA – Prosiect Budd Cymdeithasol
Yn dilyn cais llwyddiannus cafodd Hefin, Gwyndaf a Gethin fynd gyda un o’n staff, Joss i dderbyn offer fel rhodd gan gwmni ADRA.    

Llinos Bracegirdle sydd yn cydlynu’r prosiect ar ran ADRA, er mwyn dangos brwdfrydedd eu cwmni i  gefnogi'r gymuned leol.

Cafwyd sawl darn gwerthfawr o offer gwerthfawr ganddynt a fydd o gymorth inni mewn sawl i leoliad o fewn Seren. Byddwn yn rhagweld eu defnyddio wrth adeiladau a thrwsio dodrefn yn Harods, gwaith Cynnal a Chadw cyffredinol ar draws holl unedau'r cwmni a hefyd gwaith bob dydd yn y Gerddi. Mae hyn yn arbed cost sylweddol inni fel cwmni bach sydd a sawl lleoliad i’w gynnal.
Mae’n rhodd werthfawr iawn a diolch o galon i gwmni ADRA am roi cefnogaeth i’n cais.

- - - - - -

Addasiad o erthygl a ymddangosodd yn wreiddiol yn rhifyn Ebrill 2025


28.3.25

Dod â’n gerddi i’r gymuned...

Dyna ddywedodd un o staff Gerddi Stiniog wrth inni nodi ein bod am rannu ychydig o’n newyddion gyda darllenwyr Llafar Bro.

Roedd Ionawr wedi bod yn hen dywydd oer a thrwm. Ar adegau o'r fath, mae'n llesol galw yng Ngherddi Stiniog. Hwyliau da ar bawb bob amser. Y staff a’r unigolion i gyd wrthi’n ddygn. Mae croeso mawr i'w gael yno. Mae brwdfrydedd parhaus i rannu newyddion am ryw fenter newydd neu’i gilydd.

Gyda diolch i Barc Cenedlaethol Eryri cafwyd yn ddiweddar, nawdd i ddatblygu 'gwlyptir' yn y gerddi. Anodd meddwl bod angen datblygu’r ffasiwn beth yn ardal Ffestiniog!

Gyda lleihad yn y llefydd naturiol i adar, llyffantod, pryfetach a thebyg ymgartrefu mewn cynefin addas, gofynnwyd inni glustnodi llecyn i hybu byd natur. Yn dilyn stormydd mis Tachwedd, bu rhaid llifio ambell goeden fawr oedd wedi disgyn ac felly roedd llecyn addas rhydd ar gyfer llyn bychan. Mae’r tir wedi ei farcio a’r tyllu wedi cychwyn.

Diolch am arweiniad criw'r Dref Werdd – rydyn yn rhagweld na fydd y dasg yn un anodd.
Mae’r Dref Werdd am blancio un o’r coed sydd wedi syrthio er mwyn creu mainc ar gyfer eistedd wrth y llyn bach. Bydd y cwch gwenyn yn cael ei leoli nepell o'r llyn.

Wrth grwydro o gwmpas roedd yr unigolion yn bagio logs a choed tân, a rhai eraill wrthi yn tacluso ar ôl y gaeaf. Roedd yr ieir yn crwydro o gwmpas yn brysur yn pigo.

I’r rhai ohonoch sydd wedi cadw ieir, neu gydag ieir, gallwch werthfawrogi gwerth y dofednod. Mae’r unigolion wedi elwa o’r profiad busnes wrth brynu bwyd a gwerthu wyau, ond hefyd mae’r gerddi rywsut yn fwy cartrefol ers eu dyfodiad. Yr elfen gofal yn brofiad gwerthfawr!

Yn ddiweddar, bu cyfle i drwsio stribed hir o wal cerrig sych, a hyn wedi’i wneud yn grefftus iawn gyda chymorth ac arbenigedd Stephen Lucas. Mae Mr Lucas wedi adeiladu sedd o gerrig sych sydd wedi ei lleoli tu allan i’r cwt ieir. Man ymlacio i ambell unigolyn.

Dewch draw i fusnesu, mae’n werth galw heibio. Lleoliad da i godi hwyliau, myfyrio neu fwyta picnic bach, a hynny wrth edmygu’r golygfeydd bendigedig.

- - - - - - - - - 

Ymddangosodd yn wreiddiol yn rhifyn Chwefror 2025

 

14.12.22

Gerddi Stiniog

Dwn i ddim faint ohonoch sydd wedi sylwi ar yr arwydd newydd a osodwyd ar y troad i mewn i’r Fynwent Gyhoeddus yn Llan? 

GERDDI ‘STINIOG! 

O dan arweiniad Joss, arweinydd y tîm sy’n gyfrifol am gynnal a chadw yn Seren a Gwesty Seren, bu’r tîm gerddi’n hynod o brysur eleni. Ar y 10fed o Orffennaf, a hithau’n ddiwrnod crasboeth o ha' hirfelyn, agorwyd y Gerddi’n swyddogol. 

Dwn i ddim faint ohonoch welodd rhaglen ‘PROSIECT PUM MI’ ar S4C ar nos Sul, 9fed o Hydref? Os do, fe gawsoch yr hanes i gyd gan Trystan ac Emma ... sut yr aed ati i gynllunio a chreu, a chlywed am y cyfeillion a’r cwmnïau amrywiol a gyfrannodd mor hael at y campwaith gweledol. 

 

Mae lleoliad y Gerddi mewn man arbennig iawn, a’r olygfa oddi yno ymysg yr harddaf yng Nghymru.
Talwch ymweliad ... dilyn yr arwydd ... a chewch ymlacio yn y prydferthwch ...

Mae’r englyn isod gan Iwan Morgan ar garreg ithfaen Cwmni Cerrig ac yn disgrifio’r olygfa o Erddi Stiniog:


Yws Gwynedd yn diddanu a’r Moelwyn Mawr ac Argae Stwlan yn y cefndir. 


 Ymddangososdd yn wreiddiol yn rhifyn Hydref 2022

 

17.3.17

Bro Ffestiniog ar Flaen y Gad

Rhan o erthygl Ceri Cunnington, a ymddangosodd yn rhifyn Chwefror 2017.

Mae’r ardal hon wedi gweld nifer o welliannau pwysig yn y cyfnod diweddar, megis datblygiad canol tref Blaenau a thwf gweithgaredd nifer o fentrau cymunedol. Yn gynyddol mae ardaloedd eraill yn edrych gyda chryn edmygedd ar yr hyn sy’n digwydd yma.

Llun -Paul W

Ym Mro Ffestiniog, bellach, mae sawl menter gymunedol lwyddiannus, yn cynnwys Antur Stiniog, Trawsnewid, Seren, Pengwern Cymunedol, CellB/Gwallgofiaid, GISDA, Dref Werdd,  Canolfan Hamdden Ysgol y Moelwyn, OPRA Cymru, Deudraeth Cyf, Caban Bach Barnardos ac yn y blaen. Erbyn hyn mae’r mentrau yma wedi dod at ei gilydd er mwyn cydweithio er lles yr ardal gyfan, dan ymbarel (neu barasôl!) Cwmni Bro Ffestiniog.

Gwnaeth Partneriaeth Cymunedau’n Gyntaf Bowydd a Rhiw (CG) gyfraniad allweddol at sefydlu a chynnal sawl menter, corff , mudiad, cwmni, prosiect a gweithgaredd cymunedol. Rhoddodd y cynnydd mewn mentrau cymunedol wedd newydd i’r hen draddodiad cyfoethog o weithgaredd cymdeithasol ym Mro Ffestiniog. Mae’r datblygiadau cyfoes yn rhan o broses o drawsnewid diwylliannol yn yr ardal; o ail gynnau’r meddylfryd o wneud pethau trosom ein hunain ac o fentergarwch cymunedol newydd.

Gan edrych i’r dyfodol mae sawl gwers yn codi o brofiad CG. Un o’r pwysicaf, o safbwynt y gymuned, yw’r angen i gryfhau cyfathrebu gydag, ac ymysg aelodau’r gymuned, cynyddu cyfranogiad y gymuned a chydlynu a chydgordio’n well y gwaith y mae gwahanol asiantaethau a mentrau gwirfoddol a chymunedol yn ei wneud.

Mae enghreifftiau lu o asiantaethau cyhoeddus, elusennol a gwirfoddol yn gweithredu ar wahân, yn ôl eu hagenda eu hunain heb gyfathrebu na chydweithio yn ddigon effeithiol gydag eraill na chyda’r gymuned. O safbwynt datblygu’r gymuned mae angen strategaeth integredig i daclo materion megis tlodi plant, ffyniant economaidd, gwella iechyd, datblygiad diwylliannol ac addysgol, gwarchod yr amgylchedd ac yn y blaen.

I fod yn fwy effeithiol rydym angen cydweithio effeithlon rhwng asiantaethau, rhwng mentrau cymunedol, gyda’r gymuned ac o fewn y gymuned. Dyna pam y sefydlwyd Cwmni Bro Ffestiniog fel modd i gychwyn ateb yr angen hwn yn ogystal â sbarduno a chynnal mentergarwch cymunedol pellach.

GWELEDIGAETH CWMNI BRO FFESTINIOG
Mae’r Cwmni Bro wedi dechrau gweithredu fel rhwydwaith cymunedol sy’n cysylltu’r gwahanol fentrau cymunedol. Nôd y Cwmni yw gwella cyfathrebu, hybu cydweithio rhwng mentrau ac asiantaethau, cydgordio gweithgareddau, gwneud gwell defnydd o adnoddau, cynyddu cyfranogiad cymunedol yn ogystal â hybu gweithgarwch a mentergarwch cymunedol a gwirfoddol. Hyn i gyd yn cynnal ac adeiladu ar y broses o adfywiad cymunedol a thrawsnewid diwylliannol sydd eisoes ar waith yn yr ardal.

Gellir adeiladu ar brofiad blaenorol Partneriaeth CG o sbarduno menter gymunedol. Er bod prif ffocws CG wedi bod ar ardal ddaearyddol benodol wrth edrych i’r dyfodol, mae’n eglur bod angen strategaeth integredig ar gyfer yr ardal gyfan. Mae gofyn bod yn hyblyg wrth geisio pennu ffiniau’r ardal. Rhagwelir mai’r uned ‘naturiol’, yn fras, yw dalgylch Ysgol y Moelwyn a bod hon yn ardal ddaearyddol synhwyrol o ran maint ac o ran ymwybyddiaeth a thraddodiad cymunedol. 

Bydd  angen staff a gwirfoddolwyr profiadol i hwyluso proses gyfranogol o gynllunio strategol ar gyfer yr ardal. Maes o law, pan fydd y rhwydwaith a’r cwmni wedi’u sefydlu’n gadarn, a chynllun strategol yn ei le, y nôd yw y bydd y cwmni yn datblygu i fod yn gorff hunan-gynhaliol a fydd yn cynnal ei staff proffesiynol ei hun.

SWYDDOGAETH CWMNI BRO FFESTINIOG
Mater i’r gymuned fydd penderfynu ar union gyfeiriad a swyddogaeth y Cwmni Bro ond mae nifer o gamau y gellir eu rhagweld. Fe’u rhestrir isod:-

(1)    Cyfathrebu, trafod a chenhadu yn lleol gydag asiantaethau a’r gymuned ynglŷn ag union bwrpas, ffurf a swyddogaeth y Cwmni. Bydd angen trafod yn ofalus natur perchnogaeth a rheolaeth gymunedol y cwmni yn ogystal â pherthynas effeithiol rhwng mentrau cymunedol yr ardal.
(2)    Hwyluso trafodaeth a phenderfyniadau ar gyfansoddiad a swyddogaeth y cwmni.
(3)    Sefydlu trefn effeithiol ar gyfer cyfathrebu a rhannu gwybodaeth rhwng asiantaethau, mentrau a’r gymuned. Gosod yn ei le ddulliau ymgynghori a threfn ar gyfer cyfranogiad y gymuned. Bydd datblygu dulliau digidol effeithiol o gyfathrebu yn allweddol yn hyn o beth.
(4)    Hwyluso ennyn llais y gymuned ynglyn â’r diffygion a’r cyfleoedd o ran datblygiad yr ardal.
(5)    Llunio, mewn modd cyfranogol, gynllun cymunedol integredig a hyblyg ar gyfer yr ardal.
(6)    Ymchwilio a datblygu dulliau o hybu a hyrwyddo menter gymdeithsol a datblygu cymunedol.
(7)    Datblygu a marchnata Cwmni Bro fel cwmni cydweithredol elusennol a democrataidd yn gyfrifol am hyrwyddo datblygiad cymunedol yr ardal.
(8)    Chwilio am ffynonellau cefnogi a chyllido’r Cwmni Bro, y mentrau sy’n aelodau o’r Cwmni yn ogystal â mentrau newydd yn yr ardal.

Mae llwyddiant Cymunedau’n Gyntaf yn yr ardal ynghŷd â’r gweithgaredd cymunedol newydd yn y fro yn golygu bod nifer o frodorion wedi ennill profiad a hyder fel gweithwyr datblygu cymunedol ac eraill fel gwirfoddolwyr. Mae hyn yn adnodd amhrisiadwy ar gyfer y dyfodol.

Ond yr adnodd pwysicaf yw pobol y fro a’n diwylliant cymunedol. I raddau helaeth mae’r cyfrifoldeb am ein dyfodol yn ein dwylo ni. Mae cyfle yn yr ardal hon i ni greu dyfodol amgylcheddol, economaidd, a chymdeithasol yn codi o’r gorau yn ein traddodiad diwylliannol. Medrwn arloesi a chreu esiampl y gall cymunedau eraill ei efelychu.

Dyma’r her i ni bobol Bro Ffestiniog!

Croeso i chi anfon sylwadau ar y datblygiadau yma.   Cyswllt:  <cericunnington@yahoo.co.uk>

23.5.14

Dirgelwch Plac Bryn Llywelyn

Darnau allan o rifyn Mai 2014. 



Daeth y plac haearn hwn i olau dydd yn ddiweddar yn ystod y gwaith ar hen blasty Bryn Llywelyn yn Llan Ffestiniog wrth i’r cwmni lleol SEREN addasu’r lle yn westy arbenigol ar gyfer rhai sydd ag anableddau corfforol neu anawsterau meddyliol.

Mae’r plac yn mesur 3¾ troedfedd ar ei hyd a 2¾ troedfedd o uchder, a gan ei fod yn ddarn mor drwchus o haearn bwrw, yna mae angen pedwar dyn cryf i’w godi oddi ar y ddaear.

Yr hyn sydd fwyaf diddorol yn ei gylch yw’r geiriau sydd arno. Yn ôl a ddeallaf, rhaid ystyried y broses a ddefnyddid yn y cyfnod hwnnw er mwyn egluro’r camgymeriad bod ambell lythyren a rhif wedi ymddangos o chwith.

Ond y sialens fwyaf yw ceisio rhoi ystyr i’r geiriau sydd ar y plac. Fe rof gychwyn arni, yn y gobaith y bydd hynny’n ysgogiad i’r haneswyr yn eich plith gynnig eglurhâd amgenach:-
 O gysylltu’r enw THOMAS efo’r dyddiad 1782, yna dwi’n credu mai cyfeiriad sydd yma at Syr Thomas Wynn (1736 – 1807), sef y Barwn Newborough cyntaf. Mae’n bosib mai cyfeiriad at y cyfenw Wynn ydi’r VNSTE ar yr ochor dde. ‘Wynstay’ efallai, wedi ei sillafu gan ofaint oedd yn Gymro uniaith ac yn dibynnu’n llwyr ar ei glust? Hyd y gwn i, fodd bynnag, does dim cysylltiad rhwng teulu Newborough, stad Glynllifon, a theulu Williams-Wynn, perchnogion stad Wynstay yng ngogledd-ddwyrain a chanolbarth Cymru.

Ond pwy oedd yr ALIS FILD (Field?) HIS WIF (sillafiad Saesneg cynnar iawn am ‘wife’, mae’n debyg) sy’n fater arall oherwydd fe wyddom fod 1782 yn ddyddiad arwyddocaol yn hanes teulu Newborough am mai dyma’r flwyddyn y bu farw gwraig gyntaf y barwn, sef  Catherine.
Ac mae’r geiriau AND DINIS hefyd yn llawn cymaint o ddirgelwch imi.
Y sialens felly yw ceisio cysylltu’r enwau a’r geiriau hyn i gyd a gneud rhyw fath o synnwyr o’r cyfan.

Anodd deud beth yw’r cerfiadau eraill ar y plac. Draig a llew, o bosib, a rhyngddynt belen (‘orb’) efo coron arni? Dim byd sy’n debyg i arfbais y teulu Newborough presennol, beth bynnag.
-GVJ

Ymateb yr awdures a’r hanesydd Gwen Pritchard Jones
Rhaid cyfaddef na wn i’n iawn beth i’w wneud o’r geiriau ar y plac – oes tystiolaeth bendant yn ei gysylltu â Thomas, Arglwydd Newborough?   Erbyn 1782, wrth gwrs, roedd helyntion ariannol yn poeni Thomas druan, a dyna pam iddo fwy neu lai ‘ffoi’ i’r Eidal gyda’i fab John, yn yr un flwyddyn. 

Mae’n fy nhrawo i y dylid cwestiynu os mai 1782 yw’r dyddiad mewn gwirionedd?  Allasai ddim darllen fel 1582?  Fy nheimlad i – er nad oes gen i unrhyw arbenigedd yn y maes – yw fod y gwaith braidd yn gyntefig i ddyddio o 1782, ond yn gweddu fwy i gyfnod cynharach o lawer.

Oes hanes i Fryn Llywelyn fyddai’n dyddio’n ôl cyn belled â hynny?  Oedd tŷ ar y safle cyn y plasty presennol?  Wn i ddim lle i ddechrau ymchwilio i’r enw Thomas (Unste/Unster/ neu rywbeth cyffelyb?)  Ac a fyddai’n bosib iddo fod wedi priodi ddwywaith – Alis a Dinis?  Mae angen rhywun sydd â llawer mwy o wybodaeth na mi i ddatrys yr ysgrifen, mae arna i ofn!

Cymerais yr hyfrdra i anfon copi o'r llun i ffrind i mi, David Bennett-Williams, postfeistr Penygroes.  Mae o'n ymddiddori mewn hanes lleol, ac yn mynd i fanylder mawr efo'i ymchwiliadau.  Beth bynnag, mae o'n cytuno efo mi mai 1582 yw'r dyddiad, ac yn amau mai ffurf ar Wynstay yw'r Unste.  Mae'n awgrymu mai merch oedd Alys, y Fild yn ffurf llygredig ar 'Filia' [h.y. Lladin am ‘merch], a'r wraig fyddai Dinis - er nad yw'r enw yna'n gyfarwydd iddo.  Mae David yn awgrymu chwilota'r arfbais a fyddai'n fwy tebygol o gynnig trywydd teuluol i'w ddilyn.

-------------------------------
O ddarllen llythyr Gwen Pritchard Jones, y cwestiwn sydd rŵan yn codi yw hwn – Pryd ddaeth y teulu Newborough yn berchnogion ar Bryn Llywelyn? Plasty Glynllifon oedd eu cartref parhaol, wrth gwrs, felly ai prynu tŷ a thir yn yr ardal hon yng nghyfnod twf y diwydiant llechi a wnaethon nhw?

Os felly, yna mae’n eithaf posib, fel yr awgrymir yn y llythyr uchod, nad cyfeiriad at unrhyw un o’r Newboroughs sydd yma! Dryswch i aelodau’r Gymdeithas Hanes ei ddatrys gobeithio!


Gobeithio y bydd rhai o ddarllenwyr Llafar Bro yn barod i roi cynnig ar ddehongli’r cyfan.



Lolfa’r gwesty newydd a’r lle tân lle darganfuwyd y plac haearn
[Lluniau: Gareth T. Jones]