Showing posts with label Eisteddfod y Wladfa. Show all posts
Showing posts with label Eisteddfod y Wladfa. Show all posts

26.7.20

O Stiniog i'r Wladfa

Mis Tachwedd diwethaf, manteisiodd Mark Wyn Evans, enillydd Ysgoloriaeth Patagonia Cyngor Tref Ffestiniog 2019 ar y cyfle i ymweld â Phatagonia.

Mae’r Ysgoloriaeth hon yn cynnig gwobr o £2,000 i’r enillydd gael teithio i Batagonia ac ymhél a phrosiect fydd yn cryfhau'r cysylltiad rhwng Blaenau Ffestiniog a Rawson sef ei gefeilldref yno. Mae’r Ysgoloriaeth eisoes wedi anfon pedwar o bobl ifanc y fro i Batagonia ar yr un perwyl ac ym mis Mawrth eleni dyfarnwyd Ysgoloriaeth 2020 i Hannah Gwyn Williams, a gobeithio bydd hithau yn y man yn teithio i Rawson a Phatagonia ar ôl i’r argyfwng presennol gilio.

Roedd prosiect Mark, tra yn Y Wladfa, yn cynnwys arddangosfa o ffotograffau ardal Ffestiniog yn ogystal â gwneud ffilm ddogfen* o’i argraffiadau o’r wlad bell. Bu Mark yn gweithio, ers cyrraedd adref, ar ei ffilm a’r haf hwn roedd yn fwriad ganddo i’w dangos yn y gymuned leol. Yn anffodus oherwydd yr argyfwng presennol bu raid gohirio'r bwriad hwn ond fe gawn ei gweld yn y man siŵr o fod.
Tecwyn Vaughan Jones 

Adroddwyd peth o hanes Mark ym Mhatagonia yn rhifyn Tachwedd 2019  ond yn y darn isod, mae yn ymhelaethu:

Hoffwn ddiolch i bawb yng Nghyngor Tref Ffestiniog am y fraint a gefais trwy ennill yr Ysgoloriaeth a’m galluogodd i deithio am dair wythnos i’r Wladfa. Taith a phrofiad dw i’n gredu, sydd wedi ychwanegu at lwyddiant y cysylltiad rhwng ardal Ffestiniog a Rawson.

Rwy’n falch o ddweud fod fy nhair wythnos ym Mhatagonia wedi bod yn rhai prysur iawn a phob dydd yn llawn o weithgareddau perthnasol. Roedd yn wych hefyd cael dau ffrind yno i rannu'r profiad. Er eu bod nhw yno ar eu liwt eu hunain, mi gyfrannodd y ddau bob dydd i’r gwaith yr oeddwn yn ei wneud ar gyfer yr ysgoloriaeth ac wedi mwynhau'r profiad.

Mark yn cyflwyno'i arddangosfa

Dyma fy mhrif weithgareddau; creu arddangosfa luniau o Blaenau a’u dangos yn Rawson, a gwneud ffilm ddogfen addysgol yn deillio o’m profiad. Roeddwn yn hapus iawn fod pethau wedi mynd mor dda.

Agorwyd yr arddangosfa yn Llyfrgell Rawson ar ein hail noson ar ôl glanio; chwe llun, a’r cynnwys ysgrifenedig yn Gymraeg a Sbaeneg, yn rhannu arolwg o Ffestiniog gyda thrigolion Rawson. Ar y noson agoriadol, rwy’n credu fod dros 50 o bobol wedi troi fyny i weld y lluniau ac i’m clywed yn siarad am bob llun ac am Blaenau. Wedyn, cawsom sesiwn holi ac ateb. Roedd y gynulleidfa yn cynnwys pobol ifanc, oedolion ac aelodau llywodraeth Chubut. Roedd yr arddangosfa i’w gweld am bedair wythnos.

Yn ddyddiol dros yr wythnosau, buom yn brysur yn gwneud y ffilm ddogfen, yn ymweld â’r llywodraeth, dwy ysgol, gwneud dros ddwsin o gyfweliadau, ymweld â phum amgueddfa a mynychu nifer fawr o ddigwyddiadau Cymraeg, gan gynnwys seremoni’r Orsedd a’r Eisteddfod. Erbyn y diwedd, roedd gennym ugain awr o ffilm ar gyfer y ffilm ddogfen rhyw 45 munud!

Cyfarfod Llywodraethwyr Chubut


Roeddwn wedi gobeithio cwblhau ffilm ddogfen ‘O Stiniog i’r Wladfa’ cyn seremoni cyflwyno Ysgoloriaeth 2020 ddechrau mis Mawrth eleni a’i rhannu gyda chi. Oherwydd prysurdeb yn y gwaith ac angen rhoi amser i olygu ugain awr o ffilm i gyflwyniad 45 munud, bydd y gwaith yn cymryd rhai wythnosau eto. Dw i’n edrych ymlaen at ddangos y ffilm ddogfen i chi, drigolion yr ardal.

Mae gen i nifer o bethau diddorol iawn i’w rhannu gyda chi. Mi wnaethom gyfweld dyn o Rawson sydd â chysylltiad hanesyddol â Blaenau Ffestiniog! Yn y ffilm ddogfen, mae’n siarad am ei berthynas â’r ardal hon.

Buom yn siarad ar y teledu cenedlaethol, a dwy sioe Radio (un genedlaethol ac un lleol), yn trafod yr ysgoloriaeth, ac o ganlyniad codi ymwybyddiaeth draw yno.

Y llwyddiant pwysicaf i mi o fod yno oedd cael cytundeb Llywodraeth Chubut i greu ysgoloriaeth gyfatebol i un Cyngor Tref Ffestiniog er mwyn gyrru person o Rawson i Flaenau Ffestiniog a bydd hyn eto yn cryfhau'r cysylltiad rhwng y ddwy dref. Rwy’n falch iawn o adrodd y bydd yr ysgoloriaeth gyntaf hon yn cael ei lawnsio eleni, a’r enillydd cyntaf yn debygol o ddod i Ffestiniog yn ystod 2021.

Diolch i chi gyd unwaith eto am brofiad anhygoel. Mi fydda i’n ddiolchgar am weddill fy oes!
Mark Wyn Evans
---------------------------------

Ymddangosodd yn wreiddiol yn rhifyn Mehefin 2020

*DIWEDDARIAD:

Cyflwynodd Mark ei ffilm yn ystod seremoni wobrwyo Ysgoloriaeth 2021


 


Diolch Stiniog; Gracias Rawson



27.11.19

Diolch ‘Stinog; Gracias Rawson!

Baneri Ariannin a Chymru*
Erthygl gan Lleucu Gwenllian, enillydd Ysgoloriaeth Patagonia Cyngor Tref Ffestiniog 2018.

Aeth blwyddyn heibio ers i mi bacio fy magiau i fynd am y Wladfa, a dwi'n ffeindio fy hun yn
hiraethu ‘chydig bach am Batagonia; roedd rhyw hud a lledrith am y lle.  Roeddwn i'n ffodus i gael treulio mis cyfan yn yr Ariannin. Bwriad fy mhrosiect i oedd rhedeg gweithdai celf ar thema chwedloniaeth Gymreig -yn benodol stori Blodeuwedd- efo’r cymunedau Cymraeg. Ar ôl cyflwyno’r stori, byddwn i'n gwahodd pawb i ddadansoddi'r chwedl yn weledol fel yr oedden nhw yn ei ddychmygu.

Ar ôl glanio ym metropolis Buenos Aires, wedyn treulio wythnos wrth draed yr Andes yn Bariloche, cawsom ein profiad cyntaf o Gymraeg yr Ariannin wrth gamu ar y bws i Esquel. Gofynodd y dyn oedd y tu ôl i ni yn y ciw: "ydych chi'n siarad Cymraeg?" Dyna sut wnaethon ni gyfarfod Merfyn, y melinydd o Gwm Hyfryd. Wedi sgwrs hanner Cymraeg-hanner Sbaeneg, mi fuon ni’n hwylio canu "Melinydd oedd fy nhad" a chwerthin ar y daith hir. Aeth Merfyn oddi ar y bws yn Esquel efo copi Sbaeneg o eiriau’r gân, a gwên ar ei wyneb.

Er mai Rawson oedd prif ffocws y prosiect, roeddwn i'n meddwl y byddai'n gyfle da i drefnu gweithdai mewn ysgolion Cymraeg drwy'r Wladfa. Roedd y cyntaf o'r gweithdai hyn yng nghapel Seion, Esquel. O'r holl weithdai, hwn oedd yr un mwyaf cofiadwy - yn rhannol gan mai hwn oedd y tro cyntaf i mi gynnal gweithgaredd i 40 o blant, ond hefyd gan ‘mod i wedi camddeall... Er mor falch oedd llawer o'u gwreiddiau Cymreig, doedd llawer o'r plant ddim wedi meistrioli'r iaith, ac roedd rhaid i fi droi at plan-B!  Diolch byth, roeddwn i wedi  cyfieithu’r stori i’r Sbaeneg rhag ofn- er, mae'n beryg mai joban wael wnes i ohoni, gan mai 'derbyniol' ydi'r asesiad mwyaf optimistic o'n sbaeneg i.

Er gwaetha'r ansicrwydd, roedd y gweithdy yn llwyddiant ac roedd hi mor wych i weld y plant i gyd yn mwynhau darlunio’u hoff gymeriad o chwedl Blodeuwedd. Roeddwn i mor hapus fod pawb wedi mwynhau.

Yn dilyn y gweithdy fe gawsom ni wahoddiad gan Gymdeithas Gymraeg Esquel i rannu te Cymreig efo nhw - te mewn cwpanau tseina tlws a llond bwrdd o wahanol gacennau. Roedd hi'n hyfryd i gael sgwrsio efo pawb.

Tulipanes Cwm Hyfryd*

Yn Nhrevelin roedd gen i 3 gweithdy wedi'u trefnu yn Ysgol y Cwm ac Ysgol yr Andes (yr ysgol Gymraeg i oedolion). Yn y bore cefais i'r profiad hyfryd o gyd-ganu 'Adeiladu tŷ bach' efo’r plant, yn syth ar ôl y seremoni ddyddiol o godi'r faner Archentaidd. Roedd Trevelin ei hun yn lle gwych - cawsom ni weld y 'tulipanes' enwog wrth droed mynydd prydferth o'r enw Gorsedd y Cwmwl; mi welson ni fflamingos; arwyddion ffordd tair-ieithog (Sbaeneg, Cymraeg ac iaith y Tehuelche); a sawl peth rhyfeddol arall.

Arwyddion Trevelin*
Ymlaen wedyn dros y paith i Drelew, ac yna i’r Gaiman lle roedd dau weithdy arall wedi'u  trefnu. Roedden ni newydd fethu protest blynyddol y merched yn Nhrelew ac roedd 'na graffiti ffemisistaidd ffantastig ar bob cornel o'r stryd. Roedden ni yna'r un pryd ac Eisteddfod y Wladfa hefyd - profiad anhygoel arall. Roedden ni'n aros mewn llety efo ‘stafell haul oedd yn llawn melons. Hwn oedd y lle brafia i ni aros ynddo yn hawdd -roedd hi mor braf cael aros yn rhywle oedd wedi'i amgylchynu gan hen ffermydd a chapeli y Cymry cyntaf.

Yn Rawson, roedd criw cymwynasgar y llyfrgell –Meli a Sole- wedi trefnu llety hwylus. Roeddwn yno am wythnos. Wythnos yn llawn ymweliadau swyddogol (mi wnes i droi fyny i'r cyntaf heb ddeall ein bod ni'n cyfarfod pobol bwysig, wedi gwisgo jeans a jymper!); teithiau hanes lleol; gweithdai, a gwleddau. Roedd gweithdai Rawson efo pobol ifanc yn hytrach na phlant ac roedd y rhain yn llawer o hwyl, gan drafod cerddoriaeth Archentaidd a Chymraeg; dawnsio Lladin; a straeon y Teheuelche.

Yn ogystal a'r gweithdai, roedd cyngor Rawson wedi trefnu i ni fynd i weld y "toninas" - y dolffiniaid du a gwyn lleol. Mi gawsom ni fynd allan mewn cwch i weld y creaduriaid anhygoel yma - un o fy hoff atgofion o'r daith. Roedden ni'n ofnadwy o lwcus hefyd i gael mynd efo Nanci a Norberto i Benrhyn Valdés i weld morfilod, ac i weld amgueddfa’r glanio a chyfarfod aelodau croesawgar Cymdeithas Gymraeg Porth Madryn. Roedd o'n wych i weld faint o syniadau oedd ganddyn nhw am sut i ddatblygu eu canolfan. I gloi diwrnod anhygoel, mi fuon ni’n canu "Yma o Hyd" efo'r ddau ohonyn nhw yn y car ar y ffordd yn ôl! Profiad bythgofiadwy.

Lleucu, Patricia a Meli. Puente del Poeta -pont y bardd- yn y cefndir ar safle'r bont gyntaf a adeiladwyd dros afon Camwy, gan Gutyn Ebrill, a adawodd Stiniog am y Wladfa.*

Ar ddiwedd mis o weithdai a theithio, trefnwyd arddangosfa mewn cydweithrediad â llyfrgell Rawson i arddangos gwaith y plant. Roedd o mor hyfryd i weld pob dim efo'i gilydd. Mi gefais anrhegion hael ofnadwy gan y llyfrgell, y cyngor a gan bobol Rawson. Roeddwn i'n reit emosiynol - roedd pawb wedi bod mor annwyl yn barod.

Drannoeth, roedd Patricia, cynrychiolydd Rawson wedi trefnu té Gales yn ei thŷ, efo Amigos de la Cultura Galesa, a gyda'r nos roedd Sole wedi gwahodd pawb i'w thŷ hithau am wledd. Does na'm posib i mi ddiolch digon iddyn nhw i gyd am eu haelioni, eu croeso a'u cymorth tra roedden ni yna. Mi wnaethon ni gyfarfod cymaint o gymeriadau annwyl yn y Wladfa, a dwi'n edrych ymlaen at y dydd pan dwi'n pacio fy magiau eto.

Amigos Rawson**

Caniataodd y trip i mi hel ymchwil ar sut mae celf a chwedloniaeth yn gallu effeithio ar ein hunaniaeth, oedd yn rhan bwysig o fy nhraethwad hir ar ôl dychwelyd i’r Brifysgol. Yn ogystal â hyn, mi wnes i ddysgu cymaint am chwedlau pobol frodorol Patagonia. Roedd perthynas gyfeillgar rhwng y Cymry a'r Tehuelche, a dwi'n credu ei fod yn bwysig i ninnau roi sylw i'w diwylliant nhw.

Hoffwn ddiolch o waelod calon i Gyngor Tref Ffestiniog am yr ysgoloriaeth hael - roedd y profiad yn un bythgofiadwy sydd wedi agor bob math o ddrysau eraill i mi.

Gracias Rawson a diolch Stiniog!
Lleucu Gwenllian
---------------------------------------


Ymddangosodd yn wreiddiol yn rhifyn Hydref 2019

Chwedl Calaffate -llyfr gan Lleucu am un o chwedlau Patagonia

Dilynwch Lleucu ar Instagram

Erthygl flaenorol gan Lleucu am gelf: Mae'r Llechi'n Disgleirio

Lluniau:
* Paul W- mwy yn fan hyn
** Norberto Lloyd Jones

ÔL-NODYN

Rhestr enillwyr Ysgoloriaeth Rawson o 2016-2025