Showing posts with label Ariannin. Show all posts
Showing posts with label Ariannin. Show all posts

27.11.19

Diolch ‘Stinog; Gracias Rawson!

Baneri Ariannin a Chymru*
Erthygl gan Lleucu Gwenllian, enillydd Ysgoloriaeth Patagonia Cyngor Tref Ffestiniog 2018.

Aeth blwyddyn heibio ers i mi bacio fy magiau i fynd am y Wladfa, a dwi'n ffeindio fy hun yn
hiraethu ‘chydig bach am Batagonia; roedd rhyw hud a lledrith am y lle.  Roeddwn i'n ffodus i gael treulio mis cyfan yn yr Ariannin. Bwriad fy mhrosiect i oedd rhedeg gweithdai celf ar thema chwedloniaeth Gymreig -yn benodol stori Blodeuwedd- efo’r cymunedau Cymraeg. Ar ôl cyflwyno’r stori, byddwn i'n gwahodd pawb i ddadansoddi'r chwedl yn weledol fel yr oedden nhw yn ei ddychmygu.

Ar ôl glanio ym metropolis Buenos Aires, wedyn treulio wythnos wrth draed yr Andes yn Bariloche, cawsom ein profiad cyntaf o Gymraeg yr Ariannin wrth gamu ar y bws i Esquel. Gofynodd y dyn oedd y tu ôl i ni yn y ciw: "ydych chi'n siarad Cymraeg?" Dyna sut wnaethon ni gyfarfod Merfyn, y melinydd o Gwm Hyfryd. Wedi sgwrs hanner Cymraeg-hanner Sbaeneg, mi fuon ni’n hwylio canu "Melinydd oedd fy nhad" a chwerthin ar y daith hir. Aeth Merfyn oddi ar y bws yn Esquel efo copi Sbaeneg o eiriau’r gân, a gwên ar ei wyneb.

Er mai Rawson oedd prif ffocws y prosiect, roeddwn i'n meddwl y byddai'n gyfle da i drefnu gweithdai mewn ysgolion Cymraeg drwy'r Wladfa. Roedd y cyntaf o'r gweithdai hyn yng nghapel Seion, Esquel. O'r holl weithdai, hwn oedd yr un mwyaf cofiadwy - yn rhannol gan mai hwn oedd y tro cyntaf i mi gynnal gweithgaredd i 40 o blant, ond hefyd gan ‘mod i wedi camddeall... Er mor falch oedd llawer o'u gwreiddiau Cymreig, doedd llawer o'r plant ddim wedi meistrioli'r iaith, ac roedd rhaid i fi droi at plan-B!  Diolch byth, roeddwn i wedi  cyfieithu’r stori i’r Sbaeneg rhag ofn- er, mae'n beryg mai joban wael wnes i ohoni, gan mai 'derbyniol' ydi'r asesiad mwyaf optimistic o'n sbaeneg i.

Er gwaetha'r ansicrwydd, roedd y gweithdy yn llwyddiant ac roedd hi mor wych i weld y plant i gyd yn mwynhau darlunio’u hoff gymeriad o chwedl Blodeuwedd. Roeddwn i mor hapus fod pawb wedi mwynhau.

Yn dilyn y gweithdy fe gawsom ni wahoddiad gan Gymdeithas Gymraeg Esquel i rannu te Cymreig efo nhw - te mewn cwpanau tseina tlws a llond bwrdd o wahanol gacennau. Roedd hi'n hyfryd i gael sgwrsio efo pawb.

Tulipanes Cwm Hyfryd*

Yn Nhrevelin roedd gen i 3 gweithdy wedi'u trefnu yn Ysgol y Cwm ac Ysgol yr Andes (yr ysgol Gymraeg i oedolion). Yn y bore cefais i'r profiad hyfryd o gyd-ganu 'Adeiladu tŷ bach' efo’r plant, yn syth ar ôl y seremoni ddyddiol o godi'r faner Archentaidd. Roedd Trevelin ei hun yn lle gwych - cawsom ni weld y 'tulipanes' enwog wrth droed mynydd prydferth o'r enw Gorsedd y Cwmwl; mi welson ni fflamingos; arwyddion ffordd tair-ieithog (Sbaeneg, Cymraeg ac iaith y Tehuelche); a sawl peth rhyfeddol arall.

Arwyddion Trevelin*
Ymlaen wedyn dros y paith i Drelew, ac yna i’r Gaiman lle roedd dau weithdy arall wedi'u  trefnu. Roedden ni newydd fethu protest blynyddol y merched yn Nhrelew ac roedd 'na graffiti ffemisistaidd ffantastig ar bob cornel o'r stryd. Roedden ni yna'r un pryd ac Eisteddfod y Wladfa hefyd - profiad anhygoel arall. Roedden ni'n aros mewn llety efo ‘stafell haul oedd yn llawn melons. Hwn oedd y lle brafia i ni aros ynddo yn hawdd -roedd hi mor braf cael aros yn rhywle oedd wedi'i amgylchynu gan hen ffermydd a chapeli y Cymry cyntaf.

Yn Rawson, roedd criw cymwynasgar y llyfrgell –Meli a Sole- wedi trefnu llety hwylus. Roeddwn yno am wythnos. Wythnos yn llawn ymweliadau swyddogol (mi wnes i droi fyny i'r cyntaf heb ddeall ein bod ni'n cyfarfod pobol bwysig, wedi gwisgo jeans a jymper!); teithiau hanes lleol; gweithdai, a gwleddau. Roedd gweithdai Rawson efo pobol ifanc yn hytrach na phlant ac roedd y rhain yn llawer o hwyl, gan drafod cerddoriaeth Archentaidd a Chymraeg; dawnsio Lladin; a straeon y Teheuelche.

Yn ogystal a'r gweithdai, roedd cyngor Rawson wedi trefnu i ni fynd i weld y "toninas" - y dolffiniaid du a gwyn lleol. Mi gawsom ni fynd allan mewn cwch i weld y creaduriaid anhygoel yma - un o fy hoff atgofion o'r daith. Roedden ni'n ofnadwy o lwcus hefyd i gael mynd efo Nanci a Norberto i Benrhyn Valdés i weld morfilod, ac i weld amgueddfa’r glanio a chyfarfod aelodau croesawgar Cymdeithas Gymraeg Porth Madryn. Roedd o'n wych i weld faint o syniadau oedd ganddyn nhw am sut i ddatblygu eu canolfan. I gloi diwrnod anhygoel, mi fuon ni’n canu "Yma o Hyd" efo'r ddau ohonyn nhw yn y car ar y ffordd yn ôl! Profiad bythgofiadwy.

Lleucu, Patricia a Meli. Puente del Poeta -pont y bardd- yn y cefndir ar safle'r bont gyntaf a adeiladwyd dros afon Camwy, gan Gutyn Ebrill, a adawodd Stiniog am y Wladfa.*

Ar ddiwedd mis o weithdai a theithio, trefnwyd arddangosfa mewn cydweithrediad â llyfrgell Rawson i arddangos gwaith y plant. Roedd o mor hyfryd i weld pob dim efo'i gilydd. Mi gefais anrhegion hael ofnadwy gan y llyfrgell, y cyngor a gan bobol Rawson. Roeddwn i'n reit emosiynol - roedd pawb wedi bod mor annwyl yn barod.

Drannoeth, roedd Patricia, cynrychiolydd Rawson wedi trefnu té Gales yn ei thŷ, efo Amigos de la Cultura Galesa, a gyda'r nos roedd Sole wedi gwahodd pawb i'w thŷ hithau am wledd. Does na'm posib i mi ddiolch digon iddyn nhw i gyd am eu haelioni, eu croeso a'u cymorth tra roedden ni yna. Mi wnaethon ni gyfarfod cymaint o gymeriadau annwyl yn y Wladfa, a dwi'n edrych ymlaen at y dydd pan dwi'n pacio fy magiau eto.

Amigos Rawson**

Caniataodd y trip i mi hel ymchwil ar sut mae celf a chwedloniaeth yn gallu effeithio ar ein hunaniaeth, oedd yn rhan bwysig o fy nhraethwad hir ar ôl dychwelyd i’r Brifysgol. Yn ogystal â hyn, mi wnes i ddysgu cymaint am chwedlau pobol frodorol Patagonia. Roedd perthynas gyfeillgar rhwng y Cymry a'r Tehuelche, a dwi'n credu ei fod yn bwysig i ninnau roi sylw i'w diwylliant nhw.

Hoffwn ddiolch o waelod calon i Gyngor Tref Ffestiniog am yr ysgoloriaeth hael - roedd y profiad yn un bythgofiadwy sydd wedi agor bob math o ddrysau eraill i mi.

Gracias Rawson a diolch Stiniog!
Lleucu Gwenllian
---------------------------------------


Ymddangosodd yn wreiddiol yn rhifyn Hydref 2019

Chwedl Calaffate -llyfr gan Lleucu am un o chwedlau Patagonia

Dilynwch Lleucu ar Instagram

Erthygl flaenorol gan Lleucu am gelf: Mae'r Llechi'n Disgleirio

Lluniau:
* Paul W- mwy yn fan hyn
** Norberto Lloyd Jones

ÔL-NODYN

Rhestr enillwyr Ysgoloriaeth Rawson o 2016-2025

 

13.5.18

Dathlu Dau Ddiwylliant


Wrth fynd i Batagonia, fe ddysgodd Elin Roberts -enillydd Ysgoloriaeth Cyngor Tref Ffestiniog 2017- lawer: o’r wleidyddiaeth i’r ieithoedd ac o’r hanes i’r ffordd o fyw. Yma cawn ychydig o'i hanes.

Roedd yn brofiad bythgofiadwy, yn enwedig fy mod wedi teithio yno ar fy mhen fy hun: o Landudno i Lundain; o Lundain i Rufain; o Rufain i Buenos Aires ac o Buenos Aires i Drelew. Roedd hefyd yn gyfle i gwrdd ac eraill a chreu ffrindiau oes. Drwy aros gyda theulu Billy a Gladys yn y Gaiman, cefais y cyfle i integreiddio fy hun yn y gymuned Gymreig a’r gymuned Castillano (Sbaeneg) hefyd.



Cefais gyfle i ymweld â Choleg Camwy yn y Gaiman, ysgol ar gyfer myfyrwyr 11-18 mlwydd oed. Dyma’r unig ysgol uwchradd yn y Wladfa ble mae yno gyfle i ddysgu’r Gymraeg. Yn ystod fy ymweliad yno cefais roi cyflwyniad yn ystod gwers Gymraeg i flwyddyn 9. Roedd yn gyfle i mi rannu gwybodaeth am y Blaenau a’i diwylliant yn ogystal â’r diwylliant Gymraeg. Roedd y plant yma yn dysgu Cymraeg, felly roedd hanner y cyflwyniad yn y Gymraeg a’r hanner arall yn Castillano. Wrth drafod gyda’r plant yn y dosbarth hwn a’r plant ym mlwyddyn 12, fe ddysgais cymaint am y gyfundrefn addysg yno. Yno mae’r flwyddyn ysgol yn dechrau yn mis Chwefror hyd mis Rhagfyr. Hefyd yn wahanol i Gymru, mae 2 dewis ar gyfer eu hastudiaethau lefel A: y Dyniaethau neu’r Gwyddorau.

Roedd fy mhrofiad o ymweld â Choleg Camwy yn wahanol i fy mhrofiad o ymweld ag Escuela 28 de Julio yn Nhir Halen oherwydd roedd yr ysgol yn Nhir Halen yn hollol Sbaeneg.  Nid oedd y myfyrwyr yn medru’r Gymraeg, ond roedd ganddynt y balchder mwyaf am fod ganddynt gyfenw Cymraeg a’u bod yn ddisgynyddion Cymreig. Daeth hyn drosodd yn glir wrth gael sesiwn trafod gyda’r myfyrwyr.

Elin efo aelodau Comisión de Amigos de la Cultura Galesa, y tu allan i Gapel Berwyn, Rawson.
Teimlaf bod y syniad o falchder i’w weld yn gryf yn y Wladfa; roedd i’w weld yn glir yn yr Eisteddfod. Roedd yr Eisteddfod yn ddathliad o’r diwylliant Cymraeg yn ogystal â’r diwylliant Sbaeneg; fe agorwyd yr Eisteddfod gydag anthem genedlaethol yr Ariannin a'i chloi gydag anthem Cymru. Wrth ddathlu’r ddau ddiwylliant gyda’i gilydd, roedd y ddau yn cael eu parchu’n gyfartal.

Wrth fynd draw i Rawson, roedd yr ymdeimlad o falchder a pharch i’w weld eto. Cefais y cyfle i gwrdd â Chyfeillion Diwylliant Cymreig, Rawson (Comisión de Amigos de la Cultura Galesa - Rawson) ac ymweld a’r Museo Salesiano sef amgueddfa am hanes y Cymry cynharaf yn y Wladfa. Yno roedd gwahanol arteffactau o’r Cymry cyntaf: esgidiau, llyfrau a dillad. Roedd yn ddiddorol cael mynychu Capel Berwyn yn Rawson oherwydd fe ddysgais am bwysigrwydd crefydd o fewn yr iaith Gymraeg yno. Roedd hyn hefyd yn amlwg wrth i mi fynychu Oedfa yng Nghapel Bethel yn y Gaiman.

Wrth ddysgu am hanes y Wladfa, roeddwn yn ysu i gael dysgu mwy am wleidyddiaeth yr Ariannin. Cefais y cyfle i gymharu cyfundrefn wleidyddol Cymru â chyfundrefn wleidyddol yr Ariannin wrth gwrdd â Mariano García, El Intendente de Gaiman (Maer y Gaiman). Roedd yn ddiddorol cymharu gweithredoedd eu cyngor tref nhw gyda chynghorau tref yng Nghymru. Yno, mae’r cynghorau tref yn debycach i’n cynghorau sir ni gan fod ganddynt gyfrifoldebau megis addysg, priffyrdd a’r amgylchedd. Roedd hefyd yn ddiddorol bod bobl ifanc 16 ac 17 mlwydd oed yn gallu pleidleisio yno a’i fod yn orfodol i unigolion 18 mlwydd oed a throsodd i bleidleisio. Mae hyn yn wahanol i’r drefn yma.

Roedd parch tuag at y ddau ddiwylliant i’w weld o fewn yr agwedd tuag at ddysgwyr Cymraeg a Sbaeneg.  Roedd trigolion y Wladfa yn rhoi cymaint o amser iddynt; yn rhoi amser i wrando ac amser i sgwrsio. Roeddwn yn gweld hyn gyda’r dysgwyr Cymraeg o brifysgolion o America ac o’r Almaen. Cefais y profiad o hyn wrth ymarfer fy Sbaeneg; roedd y bobl yn barod i roi amser i mi ac yn barod i fy nghynorthwyo i gael hyder yn yr iaith. Teimlaf bod hyn yn rhywbeth y gallwn ni fel Cymy ymarfer a gwella arno, sef, rhoi amser i ddygwyr y Gymraeg. Rhoi amser i wrando. Rhoi amser i sgwrsio. Rhoi hyder i bobl yn eu Cymraeg.

Hoffwn i ddiolch i’r Cyngor Tref am eu hysgoloriaeth hael. Hoffwn i hefyd ddiolch i Billy a Gladys am eu parodrwydd i fy nghroesawu fel aelod o’u teulu. Hoffwn hefyd ddiolch i Patricia Alejandra Lorenzo Harris a Nanci Jones (Comisión de Amigos de la Cultura Galesa), Mariano García (Maer Gaiman), Patricia Ramos (Escuela 28 de Julio) a Gabriel Restucha (Coleg Camwy).
---------------------------

Ymddangosodd yn wreiddiol yn rhifyn Ebrill 2018

27.7.15

Ymwelwyr o’r Wladfa

Parhau'r gyfres yn nodi canrif a hanner ers taith y Mimosa i greu gwladfa Gymreig yn Ne America. Y tro hwn, dathlu'r closio rhwng Patagonia a Stiniog, o rifynnau Mehefin a Gorffennaf.

Yn dilyn ymweliad i Eisteddfod yr Urdd yng Nghaerffili, er mwyn cynrychioli Ysgol yr Hendre, Trelew, a mynychu Gŵyl y Mimosa yn Lerpwl, daeth Eduardo Gaudiano a Nadine Laporte i Flaenau Ffestiniog. Mae o yn gynghorydd yn ninas Rawson, a hi'n ddisgynnydd i'r arloeswr Lewis Jones.

Baneri Cymru a Phatagonia yn Sgwâr Diffwys. Llun PW
 Cafwyd diwrnod prysur yn Chwarel Llechwedd gyda'r cyng. Erwyn Jones. Cawsant weld sut roedd y chwarelwyr a'u teuluoedd yn byw a gweithio cyn gadael yr ardal am y Wladfa.

Ar ôl bod dan-ddaear, cafwyd taith wedyn ar Reilffordd Ffestiniog i orsaf Tanybwlch, er mwyn ymweld â'r Plas, lle'r oedd cinio dydd Sul a thaith o amgylch yr adeilad a'r gerddi yn eu disgwyl.  

Ym mis Mehefin, cynhaliwyd seremoni trefeillio rhwng Blaenau Ffestiniog a Rawson yn Siambr Cyngor Tref Ffestiniog. Yn yr Ariannin, dros gyswllt fideo byw yn uniongyrchol i theatr José Hernández yn Rawson, ‘roedd Rossana Artero sef Maer Rawson, ynghyd â phobl bwysig eraill fel Gabriel Restucha sy’n Faer yn y Gaiman, Margarita Bulacio sef Cadeirydd Comisiwn 150, Gladys Harris o’r weinyddiaeth Addysg, Graciela Jose sef Cyfarwyddwr Twristiaeth a dwsinau o blant ysgol y ddinas yn gwylio'r seremoni’n fyw.
 
Yn ystod y seremoni cafwyd cyflwyniad a baratowyd gan ddisgyblion Ysgol Don Bosco, chwaraewyd anthem genedlaethol yr Ariannin a Chymru a chafwyd dwy fideo yn dangos Rawson, gyda Rawson ar yr un pryd yn gwylio fideo am Flaenau Ffestiniog.
 
Llofnodwyd y cytundeb trefeillio gan y Cynghorydd Erwyn Jones, sef Cadeirydd Cyngor Tref Ffestiniog, gyda’r Cynghorydd Eduardo Gaudiano yn bresennol i gynrychioli Rawson, ynghyd â Wendell Davies o Gymdeithas Dewi Sant Trelew, Nadine Laporte, a Luned Gonzalez o Gymdeithas Camwy yn cyfieithu o’r Gymraeg i Sbaeneg.
 
Yn dilyn llofnodi'r cytundeb, cyflwynodd cynrychiolwyr o’r Siambr Fasnach roddion lleol i Rawson, ymhlith y rhain ‘roedd cloc hardd o lechen. Yr oedd Bwrdeistref Rawson hefyd wedi anfon crefftau fel anrhegion ac maent ar gael i’w gweld yn swyddfa’r Cyngor (trefnwch o flaen llaw gyda’r Clerc os gwelwch yn dda).


Ar ôl y seremoni yng Ngwesty Tŷ Gorsaf diddanodd Seindorf yr Oakeley a Chôr y Brythoniaid y gwesteion. Yn ôl Nadine Laporte ‘roedd yr adloniant wedi gwneud y digwyddiad yn un bythgofiadwy i’r ymwelwyr a mynegodd pa mor hapus yr oedd bod Rawson wedi trefeillio gyda phobl mor annwyl a chynnes.
 
Felly dyna hanes yr ymweliad arbennig gan ein ffrindiau newydd yn nhalaith Chubut. Cofiwch edrych am bosteri yn ystod mis Awst yn eich hysbysu am ddigwyddiad ym mis Medi i ddathlu canrif a hanner ers y sefydlwyd Rawson ym 1865, neu ymunwch â’r grŵp Blaenau Ffestiniog - Rawson ar Facebook.

Bedwyr Gwilym
----------------------------------------------------------
 

Dolen i erthygl ar ŴYL y GLANIAD ar yr 28ain o Orffennaf.
Gallwch ddilyn y gyfres i gyd efo'r dolenni isod, neu yn y Cwmwl Geiriau ar y dde.