Fideo Hud

Erthygl gan Cybi Williams, a ymddangosodd yn wreiddiol yn rhifyn Mehefin 2026 

Nôl yn nechrau Mai, Sul gŵyl y banc, es i lawr i’r Southbank. Wedi byw yn Llundain ers dros ddeg mlynedd, dwi’n nabod y bloc mawr concrit ma ar yr afon yn reit dda. Ma’n gartref i lefydd fel y National Theatre, y Royal Festival Hall, a llwyth o bethau eraill. Lle neis, bendant, ond braidd fel byncyr a dwi’n amau wetihiau os di hynny’n gwbl fwriadol.

Mynd o’n i i’r BFI, y British Film Institute, ar ôl cael neges gan Rhys Cell i weld screening fel rhan o ŵyl Rip It Up — gŵyl ffilm sy’n edrych ar fywydau pobl ifanc heddiw. 'Roedd criw CellB am ddangos dwy ffilm hefo’i gilydd. ‘Fideo Hud’ oedd enw’r cyfuniad: y ffilm gyntaf yn gyfres o ddarnau byrion Emyr Ankst- Emyr Ankst vs Andy Warhol, cyn dangos eu ffilm nhw, Glasbren, am fandiau ifanc Blaenau.

Yng ngofod cyntedd y BFI, sy’n fwy o grombil oeraidd na fydda rhywun yn disgwyl, oedd gwaith celf CellB yno i groesawu a chwalu’r mudandod. Yn y cyd-destun hwnnw, gan gyflwyno heb ofn, mi ddangosodd gwir ystyr ‘croeso’ i ddeud y gwir. Collage o bethau Cymreig oedd o— pentwr blin ar fyrddau ac ar y waliau o albums, recordiau, cylchgronnau, disco distaw, posteri, a mwy, a llwyth yn dod o Blaenau 'fyd. Arwydd o beth oedd i ddod; tyst fod Blaenau a’i phobl ifanc yn eu hanterth rwan cymaint ag erioed ac fod angen i bawb wybod. 

Er bod sawl ffilm yn dangos y penwythnos hwnnw, doedd neb arall wedi mynd i’r un ymdrech â chriw Cell i godi twrw am eu ffilmiau. Ma hynny’n bechod, dwi’n siwr, ond mi oedd gweld y cynnig gan Fideo Hud yn tywynnu dros bopeth arall yn ddigon i roi tân ym moliau y rheini ohnom ni oedd yno ac yn nabod ysbryd Blaenau. Ac eto doedd o’n malio dim am fod yn ddŵr poeth annifyr dros berfedd sefydliad anghysbell. Dim ond CellB ddoth yno i wirioneddol ddeud rhywbeth mae’n debyg.

Gan eistedd yn ein seddi wedyn, yn y theatr ei hun, a’n barod amdani, roedd y profiad o’r ddwy ffilm hefo’i gilydd wrth gwrs yn gampwaith. Y cynta, wedi’i roi at ei gilydd diolch i waith Gwenno Llwyd Till, yn gofnod o egni’r SRG yn ystod yr wythdegau hwyr hyd at y Super Furries. Y llall wedyn, Glasbren, gan Cian Clinc a Yannick Hammer yn dal fflachiadau o awydd bobl ifanc Blaenau i fynegi eu hunain ar eu termau eu hunain: drwy gerddoriaeth ac hefo’i gilydd, yn eu cymuned ac am eu cymuned. Doedd na ddim amheuaeth yn y theatr fod na bedigri i gelfyddyd a cherddoriaeth yr ardal. Roedd hyn yn slap digon-i-ddeffro rhywun doedd byth di clywed am y lle i ddechrau talu sylw. A dyna ddigwyddodd hefyd.

Pur anaml mae ffilm yn gwneud digon i gynhyrfu rhywun nes bod nhw’n dechrau holi am le’r byd a’i orbit, y mil o flynyddoedd nesa a’r dwytha, a pham nad yw Blaenau’n cael ei weld fel canolbwynt llachar y bydysawd. Dyma destun y wibdaith o gwestiwn agoriadol i’r panel (hefyd Rhys Ifans wrth y llyw) a oedd, i fi, y cwestiwn mwya nodweddiadol a ofynnwyd. Hwnnw sydd wedi aros hefo fi. Nid achos ei natur wyllt a weird, ond achos dwi’n meddwl mi oedd hwnnw, y cradur oedd yn gofyn y cwestiwn, wir wedi’i gweld hi. Mi oedd o wedi cael blas ar foddion y Fideo Hud. Wedi cymryd mwy na sip o’r gwpan - wedi cymryd ar ei gyfle i nofio yn nyfroedd cynnes diwilliant Blaenau.

Be nath daro fi oedd bod Cell, drwy gyfrwng y gwaith ffilm, yn dangos i ni mai Blaenau ydy canol y bydysawd, a’i phobl ifanc yn parhau i roi Big Bang ar ôl Big Bang i ni. Does na’m amheuaeth fod Cell yn lwcus iawn o’i bobl ifanc — a bod Blaenau, yn ei thro, yn lwcus iawn o Cell a’i ddiwylliant tref ôl-ddiwydiant. Dydio’m jyst yn ganolfan lleol; mae o’n ganolfan genedlaethol (ag o bosib, yn un intergalactic) sy’n parhau i gefnogi cenhedlaeth ar ôl cenhedlaeth o bobl ifanc.

Mae’r neges yn un clir - byddwch yn effro i’r egni sydd gennym a gwnewch yn fawr o’r sŵn. Mi oedd o bron yn ormod i’r Southbank. Mae bandiau fel Swyth, Y Ddelwedd, a Canolmana ar ein stepan ddrws ac yn dilyn Llwybrau Llaethog, Ffa Coffi a Gorky’s. 

Er eich lles eich hunain, ewch i weld Fideo Hud, ewch i Cell pan fedrwch chi, trefnwch gigs i’r bandiau ifanc 'ma ac ewch i'w gweld nhw’n fyw - wnewch chi dim difaru!

 

Gwledd y Car Gwyllt

Adolygiad o ŵyl eleni gan Dewi Prysor

Bu Gŵyl Car Gwyllt eleni yn llwyddiant anferth, gyda haul Gorffennaf yn gwenu ar y cannoedd oedd yn heidio i weld y lein-yp gorau o fandiau a gafwyd ers blynyddoedd. Unwaith eto roedd gennym ddau lwyfan, y llwyfan mawr tu allan ar faes parcio y Clwb Rygbi, a llwyfan y tu mewn i’r clwb, gyda’r bandiau yn chwarae bob yn ail ar y ddau lwyfan a’r gynulleidfa yn cael gweld a mwynhau pob un band. 

"Ry'n ni yma o hyd..."

Ar y nos Wener cawsom wledd arbennig ar y llwyfan tu allan, a’r noson yn dechrau gyda Yr Ogs, y band ifanc o’r Blaenau. Yr Ogs agorodd yr ŵyl y flwyddyn dwytha hefyd, a hynny yn y Clwb, ond eleni mi gawson nhw y fraint o gael agor yr ŵyl ar y llwyfan mawr y tu allan. Roeddyn nhw’n wych, chwara teg. 

Yn dilyn yr Ogs roedd Chwaral, band ifanc arall yn hannu o Lanrwst, heblaw am Hannah y gantores sy’n dod o’r Manod. Mae ei llais cyfoethog yn hudolus ac arbennig iawn, ac roedd y band hefyd yn wych. 

Yn dilyn Chwaral roedd Gwilym, un o fandia mwya poblogaidd y sîn Cymraeg erbyn hyn, ac mi chwaraeodd y band yn y Car Gwyllt pan gafwyd y marcî ar y cae rygbi tua 6 mlynedd yn ôl. Eleni, mi heidiodd llu i’w gweld nhw ar y llwyfan mawr a mi ddechreuodd y dorf ddawnsio. 

Yn gorffen y noson roedd neb llai na’r arwr Dafydd Iwan a’i fand, a daeth lluoedd i’r ŵyl i’w weld o. Braf oedd gweld ugeiniau o bobl ifanc yn rhesi o flaen y llwyfan yn canu â’u breichiau yn yr awyr. Roedd hi’n wych i weld cenhedlaeth ifanc newydd yn addoli Dafydd, a fyntau wedi pasio ei 80 oed. 

Mi ganodd Dafydd ei hen ganeuon, a gorffen – wrth gwrs – efo’r anthem drawiadol, enwog, ‘Yma o Hyd’. Roedd Dafydd yn ei elfen, y dorf wrth eu boddau yn canu’r geiriau i gyd. Roedd hi’n noson wefreiddiol – ac emosiynol hefyd i lawer. 

O BOSIB Y GŴYL CAR GWYLLT GORAU ERS OES PYS (A MAE HYNNY YN DDWEUD MAWR)!

Bu rhaid i Ffatri Jam fethu a dod i agor yr ŵyl ar y dydd Sadwrn, oherwydd i un ohonyn nhw gael damwain sydyn, felly Hap a Damwain a ddechreuodd y miwsig, a hynny tu fewn y Clwb. Mae’r ddeuawd yma yn creu miwsig unigryw iawn, ac yn hen ffrind i Car Gwyllt. Daeth tua 40 o bobl i’w gwylio nhw ac i ddawnsio, a hithau ond tua 1 o’r gloch y pnawn. 

Nesaf roedd Crinc ar y llwyfan mawr, band pync o ardal Bangor dwi’n meddwl, a sioe wych ar y llwyfan, yn enwedig pan ymunodd 3 Hŵr Doeth efo nhw. Roeddan nhw’n danbaid, a’r dorf wrth eu boddau. 

Kim Hon oedd wedyn, ar y llwyfan tu mewn. Roeddan nhw’n drydanol, yn gyrru’r dorf o tua chant yn boncyrs! 

Tara Bethan, 3 Hŵr Doeth, Gwilym, MR. Lluniau Dewi Prysor, Paul Williams

Dilynwyd Kim Hon gan Alffa oedd ar y llwyfan mawr; dau ffrind o Llanrug, Dion Jones y gitarydd a Sion Land y drymiwr. Mae metal trwm newydd y deuawd yma yn cael ei chwarae drwy’r byd, yn enwedig y gân ‘Gwenwyn’ a gafodd ei chwarae 1 miliwn o weithiau ar Spotify – y gân Gymraeg gyntaf i wneud hynny, ac erbyn hyn mae’r gân wedi ei chwarae dros 2 filiwn o weithiau.  

Band arall sy’n ffrind da i Gŵyl Car Gwyllt ydi 3 Hŵr Doeth (sydd â tua saith aelod), ac ar lwyfan y Clwb roeddan nhw’n chwarae y tro hwn. Mae eu caneuon rap hwyliog â’u geiriau afieithus a direidus wrth dynnu blew o drwynau’r sefydliad a’r gwleidyddion, yn hollol wych. Roedd y Clwb yn llawn, a pawb yn canu efo’r band. 

Tara Bandito oedd nesa, ar y llwyfan tu allan. Roedd hi a’i band wedi gyrru o Gaerdydd, ble’r oedd hi newydd ganu mewn gŵyl arall yn y brifddinas. Chwarae teg iddi am wneud yr ymdrech i ddod i Blaenau. Mae gan Tara sioe ddramatig ar y llwyfan – ac yn wir, cyn cyrraedd y llwyfan. Syndod oedd gweld 4 o aelodau ei band yn cario ‘arch’ tuag at y llwyfan, a phan gyrhaeddwyd y llwyfan tynnwyd caead yr arch i ffwrdd, a neidiodd Tara allan a dechrau canu ei chân ‘Croeso i Gymru’. Gwychder eto!

HMS Morris oedd nesaf, yn y clwb. Dyma fand a hanner sydd yn llawn egni ac yn swnio fel y Clash ar adegau. Heledd ydi’r prifleisydd ac yn chwarae gitar, a’r aelodau eraill yn chwarae drymiau, gitar, bas a synth. Wedi eu gweld nhw sawl gwaith o’r blaen, yn enwedig yn CellB Blaenau rhyw ddeufis cyn Car Gwyllt. Yn y Clwb roeddyn nhw’n anhygoel, a daeth â tua cant o bobl i neidio a dawnsio o’u blaen, a phawb wrth eu boddau. Mae HMS Morris wedi teithio dros y byd, o’r America i Siapan, a tydi hynny ddim yn syrpreis gan eu bod nhw’n fand arbennig iawn.

Los Blancos oedd nesaf ar y llwyfan mawr. Dyma fy hoff fand Cymraeg ers tua 5 mlynedd. Mae nhw’n hollol wych ar record ac yn fyw ar unrhyw lwyfan. Maen nhw’n hannu o gwmpas Sir Gâr ac yn gerddorion gwych, yn ogystal â bod yn griw cyfeillgar. Mae’r Blancos yn ffans o’r Brian Jonestown Massacre, ac wedi gwrando ar eu stwff nhw ar Soundcloud roedd rhaid i mi fynd i’w gigs nhw. Mae ganddyn nhw sŵn tebyg i’r Brian Jonestown Massacre, yn ogystal â roc a pync gwych. Ar ôl chwara yn Car Gwyllt llynedd, yn chwarae tu mewn, roedd rhaid i ni eu rhoi nhw ar y llwyfan mawr. Dyma un o’r gigs gorau yn yr ŵyl. Ac mae eu ail albym nhw allan cyn hir. Bendigedig!

Yn y Clwb roedd Chroma, band arall sydd wedi bod yn teithio drwy’r byd, ac wedi bod yn cefnogi’r Idles a’r Joy Formidable a llawer mwy. Tri aelod sydd i’r band, gitar, bas a dryms, a Katie ydi’r prifleisydd. Mae’r band yma hefyd yn llawn egni, a llais Katie yn bwerus ac yn llenwi’r llwyfan a denu’r dorf. 

Felly dyma ni yn cyrraedd y band olaf, sef MR, band yr ydw i wedi bod yn dilyn eu gigs ers cyn y Covid ac wedi iddyn nhw ailddechrau. Cnewyllyn y Cyrff sydd yma, sef Mark Roberts (MR) yn canu a chwarae’r gitar, a Paul Jones y basydd. Mae Mark wedi bod yn cyfansoddi caneuon newydd ers rhai blynyddoedd bellach, ac mae 5 aelod yn y band. Un o’r rheini ydi Owen Powell ar gitar. Ymhell o ddyddiau Cyrff bu’r tri yma, Mark, Paul ac Owen Powell yn rhan o Catatonia, ac wedi i’r band hwnnw beidio bod, bu Mark a Paul yn rhan o Sherbet Antlers gyda John Griffiths a Kevs Ford (Llwybr Llaethog), ac ychydig flynyddoedd eto mi ffurfiodd Mark a Paul Y Ffyrc, cyn ymuno a The Earth. 

Erbyn hyn, mae’r hogia’n fflio mynd, gydag Osian Gwynedd yn chwarae’r piano a synth. Aeth torf y Car Gwyllt yn wyllt wrth i’r band chwarae caneuon gwych un ar ôl y llall, gan chwarae rhai o hen glasuron y Cyrff, yn enwedig ‘Cymru, Lloegr a Llanrwst’. Ac efo’r clasur honno, daeth y noson i ben. Diolch yn fawr MR am sioe wych! 

Rhaid hefyd diolch i Pys Melyn am ddod i’r Tap i ganu ar bnawn y dydd Sul. Ardderchog! 

Reit ’ta, ar ôl mynd yn ôl a mlaen o un llwyfan i’r llall, gan redeg i gael ambell lun a fideos rhwng stiwardio ar y llwyfannau, a gweld yr holl fandiau ardderchog yma i gyd, does dim rhyfedd fod yr hyn rydw i wedi ei sgwennu uchod: “O BOSIB Y GŴYL CAR GWYLLT GORAU ERS OES PYS. A MAE HYNNY YN DDWEUD MAWR!”
- - - - - - - - - 

Ymddangosodd yn rhifyn Medi 2023

Baiaia!

Adolygiad CD Newydd Gai Toms gan Hefin Wyn Jones

Fel rhywun sydd wedi dilyn gyrfa Gai Toms ers ei ddyddiau yn Anweledig, braf iawn oedd mynychu lansiad ei CD diweddaraf “Baiaia” yn Siop yr Hen Bost ar bnawn Gwener olaf Gorffennaf.

Esboniodd Gai fod y 10 cân newydd ar y CD wedi eu cyfansoddi mewn cyfnod o ddau fis yn ystod haf 2022, ac er ei fod wedi cyfansoddi set o ganeuon yn ystod y cyfnod clo covid, y caneuon diweddaraf y dewisodd eu recordio gyntaf.

Chwith- clawr yr albym. Dde- Gai yn lansio'r CD; llun Paul W

Yn ymuno efo Gai ar y CD mae’r ffyddlon Euron “Jôs” Jones (gitâr flaen) sydd wedi bod yn y band efo Gai ers y cychwyn, Nicolas Davalan (gitas fâs) o Ddinas Mawddwy ond sydd â’i wreiddiau yn Llydaw, Dion Evans-Hughes (drymiau), chwaer Gai, Elaine Thomas Gelling (lleisiau cefndir), Steffan Harri (lleisiau Cefndir), Einir Humphreys (leisiau Cefndir ar drac 5), Aled Wyn Hughes (bâs ar drac 5) yn ogystal a nifer o gyfeillion Gai sy’n canu lleisiau cefndir ar trac 9.

Y Berllan yw’r gân gyntaf ar y CD, ac mae’n procio’r gwrandawr i feddwl beth all fod yr “ochr draw” i’r sefyllfa bresennol, rhaid cicio’r waliau os am greu gwell dydodol.

Yn yr ail gân Agorydd mae Gai yn chwarae ar un o eiriau yr hen chwarelwyr i ddisgrifio agorydd i brofiadau newydd sy’n ein disgwyl, dim ond i ni fentro. 

Y drydedd gân ydy Melys Gybolfa ac yn hon mae Gai yn ein gwâdd i mewn, mae croeso i bawb ddatgan eu barn, boed ar y chwith neu ar y dde, y rhai sy’n credu’n gryf a’r rhai sydd â dim barn o gwbl, gan greu y Melys Gybolfa!

Yn Mwg mae Gai yn adleisio profiadau llawer un ohonom sy’n ceisio cael trefn ar bethau yn ein bywydau, mae’r drydydd pennill yn adrodd

“Mae’n anodd – lluchio hen bethau, mae’n anodd – taflu hen luniau.
Mae’n anodd – ffarwelio’r gorffennol, wrth symud i’r dyfodol – Mwg!”

Yn y bumed gân, pan mae’r domen yn cau amdano, mae Gai yn dianc i awyr agored Pen Llŷn, lle mae’n ymgolli yn nhirwedd y tywod melyn, Swnt Enlli a gwynt y môr, ond er hyn mae’n yn cael ei wylltio gan y sefyllfa yno, a Chymru benbaladr; a oes gobaith i’w weddi dros y capeli sydd ar werth?

Yn Neidia mae Gai yn ein gwâdd i fynd ar goll oddiwrth y byd ohoni lle mae cyfalafiaeth hurt yn gyrru ein bywydau – “Mae na rwbath gwell, rwbath gwell na hyn”

Mae’r seithfed gân Chwedlau yn Ein Fflachlwch yn edrych nôl ar ein straeon prydferth llawn dirgelwch, ond yn ein byd llawn teclynnau ni heddiw, a oes chwedlau newydd yn cael eu creu? Mae o gyd o fewn ein gallu!

“Hêd, hêd, hêd” Rhaid credu yn ein gallu, gwna dy orau, ac os wyt i lawr – cwyd i fyny – hêd!
Y nawfed gân ydy Gwlad yn Ein Pennau ac yn hon mae Gai yn sôn am “System sy’n tagu’r galon lon”, mae’n rhaid troi’r dychymyg yn wir, ac yn ein procio drwy ofyn y cwestiynau, a oes gormod o apathi, ydy’r newyddion yn ein twyllo, yda ni am agor y drws yn lle derbyn y status quo, a dianc i’r dyfodol?

A dyna gyrraedd y gân olaf Baiaia. Ond be ydy Baiaia? Ydy Gai wedi bathu gair newydd? Ai gair newydd am hyder, neu air newydd am ffarwelio? Mi adawa’ i chi benderfynu eich hunain.

Rhaid i mi gyfaddef, fel arfer, gwrandawr cerddoriaeth ydwyf yn bennaf ond wrth wrando ar y caneuon dwi’n cael fy sugno fwyfwy tua’r geiriau, ac mae hyn yn glod i Gai. Teimlaf fod Baiaia yn wahanol i’w albwm diwethaf ‘Orig’, yn fwy personol i Gai gan bwyso mwy ar ei brofiadau diweddar, ac fel yr esboniodd yn y lansiad: mae nifer o’r caneuon yn dilyn yr un themau oherwydd eu bod wedi eu cyfansoddi mor agos i’w gilydd, ond er hyn, mae’r dehongliad i fyny i’r gwrandawr.

Mae nifer o ganeuon yn sefyll allan ar y CD, yn bersonol: Y Berllan, Agorydd, Melys Gybolfa, Pen Llŷn, Chwedlau yn y Fflachlwch, Hêd, hêd, hêd, a Gwlad yn Ein Pennau yw’r ffefrynnau, ac mae’r caneuon yn tyfu ar rhywun wrth eu gwrando; Rwy’n hoff iawn o’r lleisiau cefndir ar ddiwedd Gwlad yn ein Pennau. Ar ôl gwrando lawer gwaith ar y CD dwi’n credu ei bod yn haeddu sgôr o 8 allan o 10.
Gobeithiaf yn fawr y bydd Gai yn cael cyfle i recordio’r caneuon a gyfansoddodd yn ystod y cyfnod clo cofid, ond am y tro fe hoffwn ddiolch iddo am roi Baiaia i ni – BAIAIA!
- - - - - - - - -

Ymddangosodd yn rhifyn Medi 2023
 

Meistr y Miwsig

Erthygl gan Rhydian Morgan a ymddangosodd yn wreiddiol yn rhifyn Ebrill 2023

Tua diwedd Ionawr, yn dilyn gweld hysbyseb ar y cyfryngau cymdeithasol a gwneud un o gwisiau Cymru Fyw – mi wnes i wneud cais i fod yn rhan o gyfres ddiweddaraf cwis cerddorol Radio Cymru, Meistr Y Miwsig. Be oedd yn wahanol ar gyfer y gyfres newydd hon oedd ei bod hi bellach yn raglen gyfan ar ben ei hun, wedi i’r gyfres gyntaf gael ei darlledu fel un o nodweddion Y Sioe Sadwrn sy’n cael ei gyflwyno gan Shelley Rees-Owen a Rhydian Bowen-Phillips.

Y diwrnod canlynol, cefais wahoddiad i gael sgwrs gyda chynhyrchydd y rhaglen i weld os oedd fy niddordeb mewn cystadlu yn parhau: fel rhywun sy’n bach o ‘nerd’ cerddorol, doedd dim angen gofyn i mi ddwywaith! Felly, deuddydd yn unig wedi cyflwyno’r cais, roedd yr amser wedi dod i mi frwydro yn Rownd Gyntaf y gystadleuaeth. 

I godi cwr y llen ar ambell gyfrinach, roedd bob pennod yn cael ei recordio ymlaen llaw, yn bennaf gan mai rhaglen hanner awr oedd yn cael ei ddarlledu – felly mi o'ni yn gwybod am y canlyniad am dair wythnos cyn i’r rhaglen gyntaf gael ei darlledu! Elfen arall o ddirgelwch oedd y ffaith nad oeddech chi’n cael gwybod pwy oedd eich gwrthwynebwyr tan i chi gael eich cyflwyno ar ddechrau’r rhaglen. Pan glywais i’r cyflwyniad i fy ngwrthwynebydd efo’r enw "Elain o Drawsfynydd", roedd hi’n dipyn o sioc i mi a’r tîm cynhyrchu ein bod ni’n nabod ein gilydd.

Yn dilyn llwyddiant y rownd gyntaf, fe dderbyniais y neges gryptig yma gan gyfaill agos i mi. Ar ôl gwneud ychydig o dyrchu, daeth hi'n amlwg mai ef oedd y person dan sylw ac mi wnaeth fy nghalon i suddo rhyw fymryn, oherwydd yn dilyn dros 25 mlynedd o’i adnabod, dwi’n llwyr ymwybodol gystal oedd ei wybodaeth gerddorol o! 

Daeth yr awr i recordio y Rownd Gyn-Derfynol a darganfod ein bod ni’n dau wedi cael ein cadw ar wahân ac felly, roedd yna siawns y bydd hi’n ffeinal rhwng y ddau ohonom. Wedi i’r ddau ohonom lwyddo i guro ein rowndiau cyn-derfynol, daeth y cyhoeddiad mai brwydr rhwng dau o’r Llan fyddai’r Rownd Derfynol – unwaith eto, doedd gan y tîm cynhyrchu ddim clem fod y ddau gystadleuydd a fyddai’n brwydro am deitl ‘Meistr Y Miwsig 2023’ yn adnabod ei gilydd gystal!

Er fod sawl wythnos wedi pasio ers darlledu’r frwydr fawr bellach, roeddwn i am gymryd tudalen allan o lyfr y cyflwynydd, drwy adeiladau’r tensiwn ychydig a pheidio datgelu y canlyniad... 

Llongyfarchiadau felly i Sion Jones, Llys Dyfi (Caerdydd bellach) ar ennill y gystadleuaeth ar ôl gornest agos iawn rhwng dau ffrind.

Y gobaith sydd gen i ydi fod y ddau ohonom wedi llwyddo i roi Llan Ffestiniog ar y map yn genedlaethol, hyd yn oed os mai dim ond un person newydd sydd bellach yn ymwybodol o’r pentref arbennig hwn.

Dwi’n siŵr y gallaf siarad ar ran Sion a minnau, wrth ddiolch i Dai, Zowie a’r tîm am yr holl hwyl a gafwyd yn ystod y gyfres hon, gan obeithio y bydd yna gyfres arall yn cael ei gomisiynu yn y dyfodol.
Rhydian Morgan

Cyfrinach y Brenin -Yr Orau Eto!

Gydol mis Medi, bu Cwmni Opra Cymru yn teithio’r wlad gyda’i cynhyrchiad diweddara’ ... opera newydd i blant a theuluoedd gan y gyfansoddwraig a’r delynores dalentog o Ddyffryn Conwy, Mared Emlyn. Er bod Mared wedi arfer â chyfansoddi ar gyfer offerynnau unawdol, ensemblau, cerddorfa a chôr, dyma’r tro cyntaf iddi roi cynnig ar ysgrifennu opera. 

Ar sail yr hyn glywyd, hyderwn yn fawr mai nid dyma’r tro olaf. Lluniwyd y libretto gan Patrick Young, Cyfarwyddwr Artistig Opra Cymru a’r Cyfarwyddwr Cerdd, Iwan Teifion Davies. 

Seiliwyd Cyfrinach y Brenin ar yr hen chwedl Clustiau’r Brenin March. Fel rhan o’r comisiwn, ymwelodd y cwmni â nifer o ysgolion cynradd ar draws gogledd Cymru, gan gyflwyno byd ysbrydoledig opera i’r disgyblion.

Cyflwynwyd pymtheg perfformiad rhwng y 7fed a’r 25ain o Fedi mewn mannau’n y gogledd, y canolbarth a’r de. Daeth y cyfan i ben ar nos Sadwrn ola’r mis yn Ysgol y Moelwyn.

Cast ac offerynwyr Cyfrinach y Brenin: Daire Roberts, Rhys Meilyr, Mary Hofman, Erin Gwyn Rossington, Beca Davies, Elen Lloyd Roberts, Steffan Lloyd Owen, Mared Emlyn [cyfansoddwraig], Fiona Bassett, Nikki Pearce a Lleucu Parri.

Roedd y cast gymrodd ran yn lleisiau ifanc Cymreig. Serennodd y bariton o Bentre Berw, Ynys Môn, Steffan Lloyd Owen fel Y Brenin. Mae Steffan yn llais adnabyddus ar lwyfan y Brifwyl ... yn gyn-enillydd Gwobr Goffa Osborne Roberts ac Ysgoloriaeth Towyn Roberts. Mae’r soprano o Lŷn, Elen Lloyd Roberts, wedi ymddangos yng nghynyrchiadau Opra Cymru o’r blaen ac yn llais hynod boblogaidd. Hi gymrodd ran Y Ffŵl. Soprano addawol arall, Erin Gwyn Rossington o gyffiniau Llanrwst chwaraeodd ran Y Doctor. Cystadleuydd cyson arall ar lwyfannau cenedlaethol ydy’r tenor o Langefni, Rhys Meilyr, sy’n astudio cwrs meistr yng Ngholeg Brenhinol yr Academi, Llundain ar hyn o bryd. Ef chwaraeodd ran Y Barbwr. Chwaraewyd rhan Meistres y Gegin gan y mezzo-soprano o orllewin Cymru, Beca Davies. Swynwyd y cynulleidfaoedd gan ei llais cyfoethog a’i hactio bywiog hithau. 

Cafwyd cyfeilio arbennig iawn gan bumawd o gerddorion ifanc ... Mary Hofman [ffidil], Daire Roberts [fiola], Nikki Pearce [cello], Lleucu Parri [ffliwt] a Fiona Bassett [corn]. Roedd y set a’r gwisgoedd yn werth i’w gweld ... diolch i Hannah Carey. Y fam a’r ferch, Bridget a Beatrice Wallbank oedd y rheolwyr technegol a llwyfan.

Ym marn llawer a welodd y perfformiadau, doedd ond canmoliaeth uchel i’r cyfan. Mewn operâu’n aml, mae dilyn y libretto’n gallu bod yn anodd ym mha iaith bynnag y cyflwynir hi. Sylw pawb o’r Cymry Cymraeg oedd eu bod wedi deall pob gair gan bob aelod o’r cast. Mae hyn yn rhywbeth hynod galonogol.

Os na fu i chi fanteisio ar y cyfle i weld perfformiad, gallwch ystyried hynny’n golled enfawr.
Edrychwn ymlaen rwan am gynhyrchiad nesa Cwmni Opra Cymru!

TVJ

- - - - - - - - - - - - - - 

Ymddangosodd yn wreiddiol yn rhifyn Hydref 2023

Gwefan Opra Cymru

Twmffat- Tywysogion Cymru!

Yn gynharach eleni, cafodd Oes Pys, albym newydd Twmffat, y supergrŵp o ardal Stiniog ei ryddhau ar label Recordiau Sbensh ac ar yr un noson cafwyd parti gwrando drwy ryfeddod technoleg fodern a’i ddarlledu ar dudalen Facebook y grŵp. 

Twmffat yw casgliad o gyn aelodau bandiau megis Anweledig ac Estella o dan arweinyddiaeth yr enigma (fel y galwyd ef mewn erthygl ddiweddar), Ceri Cunnington.

Dyma’r 3ydd albym i’r band ei ryddhau wedi Myfyrdodau Pen Wŷ (2009) a Dydi Fama’n Madda i Neb (2012) a’r deunydd llawn cyntaf iddynt ryddhau ers yr EP, Tangnefedd yn 2014. Fe recordiwyd yn Stiwdio Cefn Cyffin, Llanfrothen, sef stiwdio drymiwr y band a’r cyn aelod o Maffia Mr Huws, Gwyn Jones. 

Y bwriad gwreiddiol nôl yn Hydref 2019 oedd i greu “casgliad o ganeuon pop llon hapus i ddathlu cyrraedd canol oed” - ond, gyda Brexit a’r pandemig yn codi ei ben yn y cyfamser a chyflwyno’r ‘normal newydd’ i’n bywydau, daeth terfyn ar y syniad yma a rhaid oedd dychwelyd i’r fformiwla llwyddiannus o’r albyms blaenorol. Ceir yma yn lle “13 o ganeuon amrwd ac onest i gofnodi’r cyfnod gwallgof yma”, ac yn ôl rheolwr Sbensh, Gai Toms, dyma’r albym gorau y mae’r band wedi ei ryddhau ac mae’n rhaid i mi ddweud fy mod yn cytuno’n llwyr efo fo. 

Cyn rhyddhau’r albwm, daeth cyngor gan Ceri ynglŷn â sut i wir fwynhau’r casgliad yma: “Gwrandewch ar ‘Oes Pys’ drwyddi draw efo headffons, mewn stafell dywyll, a chan o Special Brew” – ac felly, dyna’n rhannol wnes i, gan anelu am stafell dywyll a rhoi’r headffons ymlaen i fwynhau’r daith o’r Lockdown Rockdown i daith Am Dro Yn Y Coed ar Ddiwrnod Braf-ish.  Mae’n deg dweud fod y canllawiau yma wedi ychwanegu mwynhad ychwanegol i’r daith gerddorol yma, ond dwi’n eitha sicr y byddai’n swnio gystal yn dod allan o seinydd yn y gegin, ystafell fyw neu’r ardd! 

Twmffat (Llun o'u tudalen ffesbwc)

Mae’r ardal hon yn cael ei hadnabod fel un sy’n llawn beirdd a llenorion a dwi’n grediniol y dylid ychwanegu enw Ceri Cunnington i’r rhestr hon, gan ei fod o wir yn meddu ar ddawn geiriol arbennig sydd wedi creu sawl clasur dros y blynyddoedd - ceir traciau fel Byd Mawr Sgwâr a Cae Chwara sydd yn ein cludo ni nôl i’r dyddiau da ble roedd Anweledig yn ei hanterth. 

Efo sefyllfa’r byd fel mae hi ar hyn o bryd, byddwn i’n argymell i chi ddefnyddio’r platfformau ffrydio i wrando ar y gampwaith hon – ond, unwaith y bydd y siopau yn cael ail-agor, mynnwch gopi o Oes Pys!

RhM
-----------------

Ymddangosodd yn wreiddiol yn rhifyn Mawrth 2021

Cymru, Lloegr, a Cell Blaenau

Erthygl gan Rhydian Morgan

Pan oeddwn i yn fy arddegau, roedd prosiect Gwallgofiaid yn cael ei gydlynu gan Rhys Roberts, a arferai chwarae efo bandiau megis ‘Anweledig’ a ‘Sibrydion.’ Y syniad oedd rhoi cyfle i bobl ifanc ‘Stiniog a thu hwnt i gael y profiad o ddechrau band, cael gofod i ymarfer ynddo a chwarae gigs gyda rhai o enwau mawr y sîn gerddorol yng Nghymru ar y pryd. Dwi’n cofio gweld artistiaid fel Euros Childs, Radio Luxembourg a Gruff Rhys yn rhannu llwyfan efo bandiau ifanc yr ardal. Ond, yn dilyn adnewyddu’r lle a dod â sinema yn ôl i’r Blaenau, fe ddiflannodd y syniad i ryw raddau.

Bellach mae Clwb Clinc wedi tyfu o wreiddiau’r Gwallgofiaid, ac mae cyfle i bobl ifanc yr ardal gymryd rhan mewn gweithdai roc, DJ, ffilmio a chynhyrchu ar nosweithiau Mawrth. Dau o arweinwyr y gweithdai yw Sion Roberts, un o’r Gwallgofiaid gwreiddiol [sydd bellach yn arbenigo yn y byd sain ac wedi graddio mewn “Recordio Stiwdio a Pherfformio Byw” o Brifysgol Glyndŵr], ac Owain Llyr, y cyflwynydd radio a’r cerddor, sydd hefyd yn rhedeg cwmni aml-gyfrwng Gweledigaeth yng Nghaernarfon.

Un o aelodau'r Clwb Clinc yn cynorthwyo Marc MR Roberts. Llun- Cell

Roedd Chwefror 29 yn noson fawr i griw Clwb Clinc, wrth i’r bobol ifanc gael y profiad o weithio ar gig MR a Kim Hon. Roedd y profiadau yn cynnwys rheoli llwyfan, bod yn roadies i’r bandiau a gweithio ar y system oleuo a’r sain yn ystod y setiau byw. Roedd hi’n hynod o braf gweld criw ifanc oedd mor frwdfrydig i ddysgu ac eisiau gofyn cwestiynau i’r arbenigwyr er mwyn sicrhau fod popeth yn mynd yn iawn ar y noson. Mae Kim Hon yn fand o ardal Dyffryn Nantlle. Cafodd ei greu allan o aelodau Y Reu a chaiff ei arwain gan y prif ganwr, Iwan Fôn (neu ‘Jason’ o’r opera sebon Rownd a Rownd).Yn ystod eu set, roedd un o’r criw wedi penderfynu arddangos ei sgiliau dawnsio ym mlaen y dorf, ac fe arweiniodd hynny at gyfle iddo gamu i’r llwyfan!

Kim Hon. Llun- Rhydian Morgan

Yn mis Hydref y llynedd, fe ryddhawyd Amen, ail albwm y band MR, sef prosiect unigol cyn aelod Y Cyrff a Catatonia, Mark Roberts. Roedd hyn yn dilyn llwyddiant yr albwm cyntaf, Oesoedd. Dyma ddeunydd Cymraeg cyntaf i Mark ryddhau ers Oes, albwm Y Ffyrc yn 2006. [Sylwch ar glyfrwch teitlau’r 3 albwm yma ... OES, OESOEDD, AMEN].

Roedd hi’n teimlo bron fel gig lleol i Mark ac yntau’n hanu o Lanrwst. Roedd hi’n amlwg ei fod o’n mwynhau bod ar y llwyfan yn perfformio traciau oddi ar y ddwy albwm, yn ogystal ag ambell i glasur Y Cyrff megis Hwyl Fawr Heulwen, Llawenydd Heb Ddiwedd cyn cloi y noson efo’r anthem, Cymru, Lloegr a Llanrwst. Er nad oedd hi’n orlawn yno, roedd gwerthiant y tocynnau wedi bod yn hynod dda gyda’r dorf yn parhau i forio canu yr holl glasuron, efo Dewi Prysor ar flaen y gad.

MR. Llun- Paul W

Credaf ein bod yn mynd drwy gyfnod euraidd o fewn y sîn gerddorol yng Nghymru ar hyn o bryd. Mae bandiau o bob arddull yn cael cyfle i serennu ar lwyfannau ar draws ein gwlad a thu hwnt, diolch i bartneriaethau rhwng gwyliau Cymru a rhai gwledydd eraill.

Yma yn Stiniog, rydym wastad wedi bod â thraddodiad cryf o sefydlu bandiau, gyda rhai yn cael cyfle i chwarae eto wedi ail-ddyfodiad Gŵyl Car Gwyllt. Mae Yws Gwynedd bellach yn rhedeg label ei hun - Recordiau Côsh, ac mae rhestr hir o fandiau ifanc mwyaf y sîn o fewn y stabl yma.

Yn bersonol, hoffwn i weld mwy o fandiau yn cael cyfle i ddod i Stiniog i berfformio. Tybed a gaiff hynny ei wireddu? Ydi ieuenctid heddiw yn ymwybodol o’r holl fandiau gwych sy’n canu yn ein mamiaith?
--------------------------------------

Ymddangosodd yn wreiddiol yn rhifyn Mawrth 2020

Y Saer yn Serennu'n y Selar

Erthygl gan Rhydian Morgan ar lwyddiant un o sêr pop y fro.

'Nôl ar Nos Sadwrn 18fed Chwefror, cynhaliwyd un o’r nosweithiau mwyaf yng ngherddoriaeth Cymru sef Gwobrau’r Selar* yn Aberystwyth.  Fe sefydlwyd y cylchgrawn yn ôl yn 2004 a dechreuodd y Gwobrau yn 2008 o fewn cloriau’r cylchgrawn. Gan ein bod ni yn meddu ar sîn gerddorol mor gyfoethog yng Nghymru, fe dyfodd y Gwobrau ac yn 2013, fe benderfynodd Owain Schiavone a’r criw gynnal ‘Noson Wobrwyo’r Selar’ ac mi brofodd hi fod yn noson fythgofiadwy!

Llun- gwefan Y Selar*

Oherwydd hyn, fe dyfodd y noson i  fod yn rhan annatod o’r calendr cerddorol yng Nghymru ac mae hi bellach yn cael ei gosod ar yr un lefel â digwyddiadau eraill fel Gŵyl Rhif 6 a Maes B o ran faint o edrych ymlaen sydd ymysg ffyddloniaid y sîn.

Mae Gwborau’r Selar bellach wedi ymgartrefu yn Undeb y Myfyrwyr, Prifysgol Aberystwyth ac roedd y noson yn llwyddiant ysgubol unwaith eto wrth i dros 1000 o bobl lenwi’r Undeb i ddathlu llwyddiannau’r Sîn Roc Gymraeg dros y flwyddyn diwethaf. Enillwyr mawr y noson oedd y band o ardal Caernarfon, Y Bandana, sydd bellach wedi chwalu ar ôl perfformio am y tro olaf yng Nghaernarfon y llynedd.

Llun- gwefan Y Selar*

Ond, yn bwysicach i ni drigolion ardal Llafar Bro, fe wnaeth y saer coed a’r cyn-bêl-droediwr o Lan Ffestiniog, Yws Gwynedd ennill dwy wobr ar y noson, sef yr ‘Artist Unigol Gorau’ (gan gwblhau’r hat-trick yn y broses) a’r ‘Fideo Cerddoriaeth Gorau’(am yr 2il flwyddyn yn olynol) ar gyfer y gân, Sgrîn – mi oedd hon yn llwyr haeddu’r wobr ac mi fyswn i’n argymell unrhyw un sydd heb weld y fideo eto i chwilio amdano ar YouTube!

Dwi’n nabod Yws ers pan o’n i yn blentyn. Mi ddechreuodd ei yrfa cerddorol ar ddiwedd y 90au mewn band o’r enw Yr Anhygoel gydag Eilir, fy mrawd a dwi’n cofio yn glir hyd heddiw y noson pan gynhaliwyd rhyw fath o lansiad o’i sengl gynta nhw, Parti yn dy ben a minnau’n rhyw 9 mlwydd oed yn gwerthu copiau ar y drws efo Mici Plwm.

Bob tro dwi’n gweld Yws yn perfformio, boed yn  fyw neu ar y teledu, dwi wastad yn llawn balchder am yr hyn y mae o wedi ei gyflawni. Dwi am ddyfynnu llinell o’r hyn a sgwennwyd am y noson wobrwyo yn rhifyn diweddara’r Selar sydd yn profi pa mor boblogaidd ydi Yws, Ifan, Ems a Rich o fewn y Sîn Gymreig:

“Mae artist yn amlwg yn gwneud rhwybeth yn iawn os ydy o’n gallu cael blwyddyn dawel, ond dal ennill dwy wobr Gwobrau’r Selar”

Er y flwyddyn dawel, dwi’n rhagweld y byddwn yn ymweld â hanes y noson yma unwaith eto yr adeg yma flwyddyn nesaf gan fod ail albwm Yws a’r hogia wedi cael ei lansio mewn gig yn Theatr Bryn Terfel, Pontio Bangor ar Ebrill 7fed.

Llongyfachiada Yws a phob lwc ar gyfer yr holl bethau fydd yn digwydd ynghlwm a’r albwm newydd yn 2017.
--------------------------------------------

*Dolen at wefan Y Selar

Ymddangosodd yn wreiddiol yn rhifyn Mawrth 2017.
Addaswyd i adlewyrchu'r dyddiadau cyhoeddi.

Lleuad Borffor

Band gwerin ydy Band Arall a bu’n fwriad ganddynt gynhyrchu cryno ddisg ers peth amser.

O’r diwedd, fe gyflawnwyd y dasg honno ac mae Lleuad Borffor bellach ar werth. Lansiwyd y CD heno yn nhafarn Y Pengwern, Llan.

Mae arni 12 o draciau, a chan fod y rhan fwyaf o’r band yn hannu o Fro Ffestiniog, Trawsfynydd a Meirionnydd, yna mae llawer o’r caneuon yn adlewyrchu hynny. Ceir arni amrywiaeth o alawon a chaneuon traddodiadol megis Efo Deio i Dywyn a Codi Angor a hefyd gynhyrchiadau mwy cyfoes gan aelodau’r band ei hun, fel Lleuad Borffor gan Gerallt Rhun, ac alaw Hefin Jones, Lliw’r Machlud. 

Mae’r traciau eraill -fel y clincar Y Car Gwyllt wedi ennill eu lle am fod aelodau’r band yn cael cymaint o bleser o’u canu neu eu chwarae.

Y bwriad wrth greu’r CD oedd rhoi ar gof a chadw rywfaint o waith ac o brofiad yr aelodau yn ystod yr ugain mlynedd ers ffurfio’r band, ond bydd eraill hefyd yn siŵr o gael llawer o bleser o wrando ar yr amrywiaeth ddifyr sydd i’w chael ar Lleuad Borffor.