O'r Pwyllgor Amddiffyn -tair mlynedd ar ddeg o frwydro

Rhan o erthygl Geraint Vaughan Jones, o Bwyllgor Amddiffyn yr Ysbyty Coffa, a ymddangosodd yn wreiddiol yn rhifyn Ionawr 2018.

Dair blynedd-ar-ddeg yn ôl yr ymddangosodd y golofn hon gyntaf a hynny yn rhifyn Ionawr 2005.

Bydd rhai ohonoch yn cofio mai’r frwydr ar y pryd oedd dros ail-agor y clinig ffisiotherapi ar Ffordd Tywyn ar ôl i hwnnw gael ei gadw ynghau am wythnosau lawer. Bwrdd Iechyd Lleol Gwynedd oedd yn rhedeg pethau ar y pryd a ‘salwch y ffisiotherapydd’ oedd eu hesgus dros gadw’r lle ynghau. Ond roedd mwy iddi na hynny, wrth gwrs, fel y cawsom weld yn fuan iawn pan symudwyd ward y dynion yn yr Ysbyty Coffa er mwyn rhoi cartre newydd i’r gwasanaeth ffisio.

Byddwch yn cofio fel y cafodd ward y dynion ei symud i stafell fach gul drws nesaf i ward y merched ac fel y bu’n rhaid i’r cleifion rannu’r un ward dydd (day room) ar ôl hynny. A’r cam nesaf wedyn oedd llunio esgus i gau’r Ysbyty am nad oedd digon o breifatrwydd i’r cleifion!

Un enghraifft yn unig oedd honno o’r twyll y buom yn ei herio, dro ar ôl tro, dros y blynyddoedd. Ac rydym yn dal i orfod gwneud hynny, dair blynedd ar ddeg yn ddiweddarach! Yn anffodus, ac am ba reswm bynnag, fe benderfynodd ein haelod yn y Cynulliad beidio cefnogi ein brwydr, a hynny er bod yn dyst i ralïau, protestiadau, deisebau a hyd yn oed refferendwm lle’r oedd 99.6% ohonoch wedi datgan eich barn yn gwbl glir. Hynny yw, fe wrthododd gynrychioli ei etholwyr yn y cylch hwn. Yna, o fewn ychydig wythnosau ar ôl cael ei ail-ethol unwaith eto yn etholiad Mai 2016 ar faniffesto Plaid Cymru, fe benderfynodd droi ei gôt ac mae bellach wedi ei benodi yn weinidog yn llywodraeth Carwyn Jones yng Nghaerdydd.

Mewn geiriau eraill, mae etholaeth Dwyfor Meirionnydd yn cael ei chynrychioli bellach gan un sy’n rhoi ei gefnogaeth i’r blaid a ddaeth yn drydydd yn yr etholiad hwnnw!
.................................

Mae’r newydd yn fy nghyrraedd bod ein cyfeillion ni ym mwrdd iechyd y Betsi ar fin penodi is-gadeirydd newydd i’r Bwrdd, i olynu Margaret Hanson, gwraig David Hanson yr aelod seneddol Llafur dros Delyn. Mae’r Betsi yn ein hatgoffa ni’n aml am y broblem fawr sydd ganddyn nhw o recriwtio doctoriaid a nyrsys i ogledd-orllewin Cymru, ond mae’n ymddangos na fu’n broblem o gwbl cael nifer dda i ymgeisio am swydd is-gadeirydd i’r Bwrdd. Tybed, felly, a oedd gan y cyflog rywbeth i’w neud â’r peth? £56,000 y flwyddyn am weithio 13 diwrnod y mis!

Ac yn ôl a ddeallwn, mae’r Betsi hefyd ar fin penodi aelod ‘non-executive’ i’r Bwrdd, i gynrychioli un o’r awdurdodau lleol. Ydi o’n ormod i obeithio mai un o Gyngor Gwynedd a gaiff ei benodi? Ac y bydd hwnnw neu honno yn barod i godi llais dros yr ardal yma am unwaith? Ond dydyn ni ddim yn dal ein gwynt, gyfeillion!         
GVJ
.................................

Gallwch weld hanes yr ymgyrch efo'r dolenni* isod, neu yn y Cwmwl Geiriau ar y dde.
(*Ddim i'w gweld ar fersiwn ffôn -dewiswch 'View Web Version' ar y gwaelod)

O'r Pwyllgor Amddiffyn

Rhan o erthygl Geraint Vaughan Jones, o Bwyllgor Amddiffyn yr Ysbyty Coffa, a ymddangosodd yn wreiddiol yn rhifyn Rhagfyr 2017.

Bnawn dydd Iau, Tachwedd 30ain, caed gweld agor y Ganolfan Iechyd o’r diwedd, a hynny bron bum mlynedd union ers i’r Bwrdd Iechyd, yn Ionawr 2013, bleidleisio i gau yr Ysbyty Coffa. Daeth y Gweinidog Iechyd Vaughn Gething i fyny’n unswydd o Gaerdydd i gynnal y seremoni ac roedd yr Aelod Cynulliad, Dafydd Elis Thomas, hefyd felly’n bresennol wrth gwrs, yn ogystal â Gary Doherty a Dr Peter Higson, Prif Weithredwr a Chadeirydd y Betsi.

Ar fyr rybudd, roedd criw o tua deugain wedi ymgasglu tu allan i’r adeilad, mewn protest dawel i bwysleisio unwaith eto, ar y rhai sydd mewn grym, bod ardal Stiniog yn haeddu’r un ystyriaeth a’r un gwasanaethau ag sy’n cael eu cynnig mewn lleoedd eraill ym Meirionnydd, megis Dolgellau a Thywyn, sef trefi sydd â phoblogaeth lawer llai na Stiniog.

Tra bod prif swyddogion y Betsi wedi treulio munudau lawer yn sgwrsio efo’r protestwyr, rhyw sleifio i mewn efo’r wal, gan wenu’n wamal, a wnaeth y Gweinidog a’n haelod ni yn y Cynulliad. Doedd ganddyn nhw, yn amlwg, ddim diddordeb yn ein pryderon ni fel ardal.

Ys dywed y Sais, ‘So what’s new?’
................................

Bu’r Pwyllgor Deisebau yng Nghaerdydd, sydd â chynrychiolydd o bob un o’r bedair blaid wleidyddol yn y Senedd, unwaith eto’n trafod pleidlais yr ardal hon i gael ward i gleifion, uned mân anafiadau a.y.y.b. yn ôl yma eto.

Mae’r bleidlais honno, a arwyddwyd gennych chi bobol yr ardal, wedi bod yn cael ei chadw’n agored gan y pwyllgor hwnnw ers dwy flynedd a hanner bellach, a hynny oherwydd nad ydyn nhw byth yn fodlon efo atebion y Bwrdd Iechyd i gwestiynau ac i bryderon y Pwyllgor Amddiffyn. Yn wahanol i bob un o’u cyfarfodydd eraill, doedd y cyfarfod diwethaf ddim yn agored i’r cyhoedd ond cawn le i gredu eu bod nhw, bellach, yn gefnogol i gael arolwg annibynnol i’r broses amheus a thwyllodrus o gau ein hysbyty yn ôl yn 2013.
..................................

Fel y soniwyd eisoes yn y golofn hon, bu’r Pwyllgor Amddiffyn yn galw hefyd ar Gyngor Gwynedd i gynnal arolwg annibynnol, ac mae’r Pwyllgor Craffu Gofal yng Nghaernarfon bellach yn pwyso ar Gabinet Plaid Cymru (sef y blaid sydd mewn grym yn y sir) i gytuno i wneud hynny. Hyd yma, fodd bynnag, digon anfoddog a negyddol fu’r ymateb o’r cyfeiriad hwnnw, er gwaetha’r cyfrifoldeb sydd ar eu hysgwyddau o dan Ddeddfau Llesiant (Well-being Acts) 2014 a 2015.

‘Fel Cyngor,’ meddan nhw, ‘ac fel partner pwysig i’r Bwrdd Iechyd, rhaid ymddiried bod y gwaith asesu gwreiddiol wedi cael ei wneud mewn modd cytbwys, trwyadl a theg.’

Golchi ei ddwylo wnaeth Peilat hefyd, gyfeillion, ond mae ei warth wedi goroesi’r canrifoedd serch hynny.
....................................

Yn ôl ei arfer, roedd y Pencerdd Price wedi bod yn brysur yn paratoi at y brotest trwy lunio cerdd i’w chanu ar alaw ein hanthem genedlaethol. Gwaetha’r modd, roedd y gwahoddedigion i gyd yn glustfyddar i’n hymdrech gerddorol ni. Rhy brysur, mae’n siŵr, yn gloddesta ac yn mwynhau lletygarwch y Betsi, pwy bynnag oedd yn talu am beth felly!

Felly, be am i chi, ddarllenwyr hynod gerddorol Llafar Bro, fynd-ati i’w chanu hi gydag arddeliad cyn mynd i glwydo heno? Neu, gwell fyth, be am i’r teulu cyfan ffurfio côr? (Awgrym tafod-mewn-boch, mae’n wir, ond pwy ŵyr na fydd rhai ohonoch chi am dderbyn y sialens!) -

Mae’r hen ’Sbyty Goffa yn annwyl i ni,
Trwy aberth ein dewrion y cawsom ni hi;
Ei gofal, ei gallu, ei chariad oedd fawr –
Pam, Betsi, ein gadael i lawr?
 

Gwlâu, gwlâu,
Ein hangen ni yw gwlâu.
I’r claf gael parch, i’w glwyfau brau
O bydded i’n hymgyrch barhau.

....................................

Boed i 2018 fod yn Flwyddyn Llawn Iechyd i bob un ohonoch.
GVJ
--------------------------------
Erthygl o bron union dair blynedd yn ôl, pobl Stiniog yn gyrru neges glir i'r Bwrdd Iechyd: Taro'r Post i'r Parad Gl'wad

Gallwch weld hanes yr ymgyrch efo'r dolenni* isod, neu yn y Cwmwl Geiriau ar y dde.
(*Ddim i'w gweld ar fersiwn ffôn -dewiswch 'View Web Version' ar y gwaelod)

O’r Pwyllgor Amddiffyn -Lobïo'r Senedd eto

Y Frwydr yn Parhau.
                               
Ddiwedd Medi aeth dirprwyaeth o’r Pwyllgor Amddiffyn i lawr i Gaerdydd i gyfarfod Aelodau’r Cynulliad sy’n cynrychioli’r rhan hon o’r wlad, sef Ucheldir Cymru, i’w cael nhw i roi pwysau cynyddol ar y Gweinidog Iechyd - ac ar y Betsi hefyd, felly, wrth gwrs – i newid rhywfaint ar gynlluniau adeilad newydd yr Ysbyty Coffa, fel bod ward i gleifion, uned mân anafiadau ac uned Pelydr-X hefyd yn cael eu cynnwys, a hynny’n unol â’ch dymuniad chi, bobol y cylch, yn y refferendwm a gynhaliwyd yn gynharach eleni.

Dros ddeuddydd buom mewn 8 cyfarfod i gyd, gyda gwahanol gynrychiolwyr o bob plaid, a chael addewid gan bob un ohonynt yn ddiwahân y bydden nhw codi’r mater efo Vaughan Gething, y Gweinidog Iechyd,  ac yn ceisio dwyn perswâd ar hwnnw i gyfarfod ag aelodau’r Pwyllgor Amddiffyn mor fuan â phosib  (rhywbeth y mae ef a’i ragflaenydd Mark Drakeford wedi gwrthod ei wneud dro ar ôl tro hyd yma, gan guddio tu ôl i’r esgus nad oedden nhw’n barod i newid dim byd ‘sydd wedi cael ei gytuno’n lleol’!)

Rhai o aelodau'r Pwyllgor Amddiffyn yn cyflwyno'r ddeiseb yn y Senedd yn 2014

Cafwyd cyfarfod ar y cyd hefyd gyda Sarah Rochira, Comisiynydd yr Henoed yng Nghymru, a Geoff Ryall-Harvey, Prif Reolwr y Cyngor Iechyd Cymunedol yng ngogledd Cymru, a does dim amheuaeth nad yw’r ddau ohonyn nhwtha hefyd yn dal i gefnogi’r ymgyrch i ail-sefydlu’r gwasanaethau a gollwyd o’r ardal hon, sef y gwasanaethau y pleidleisiodd 99.6% ohonoch chi, bobol yr ardal, drostynt yn y Bleidlais Gymunedol (Refferendwm) ychydig fisoedd yn ôl.

Dyma’r aelodau o’r gwahanol bleidiau sydd wedi addo mynd i ben y Gweinidog Iechyd am atebion: – Llafur: Joyce Watson, Plaid Cymru: Rhun ap Iorwerth, Dai Lloyd, Neil McEvoy, Simon Thomas a James Radcliffe (yn ogystal â Liz Saville Roberts ein AS yn Llundain, wrth gwrs), UKIP:  Neil Hamilton, Caroline Jones a Neil Bennet, Ceidwadwyr: Janet Finch-Saunders (fel cynrychiolydd ardal Dolwyddelan).

Roedden nhw i gyd yn cytuno bod angen ysbyty yn Ucheldir Cymru. Yn ôl un arbenigwr, mae denu staff cymwys yn gallu bod yn broblem i bob ardal y dyddiau hyn ond lle mae’r ddarpariaeth mor gyntefig ag yw hi yn Ffestiniog ar hyn o bryd, heb unrhyw offer pelydr-X na gwasanaeth Mân Anafiadau na gwlâu i gleifion na dim, yna mae’r broblem yn llawer iawn mwy dyrys.

Cafwyd sicrwydd hefyd y bydd y Pwyllgor Deisebau yn dal i gadw’n deiseb ni’n fyw hyd nes y ceir atebion onest a derbyniol oddi wrth y Gweinidog Iechyd. Manteisiwyd yn ogystal ar y cyfle  i gyfarfod â chyfreithiwr o Gwmni Watkins & Gunn yn y brifddinas i edrych i mewn i’r posibilrwydd o herio’r Betsi yn gyfreithiol.

Mewn geiriau eraill, dydi’r Pwyllgor Amddiffyn ddim yn barod i adael yr un garreg heb ei throi, hyd yn oed mor hwyr â hyn yn y dydd!

Yna, ar ddiwrnod olaf-ond-un y mis, fe gafodd y cyhoedd gyfle arall i weld cynlluniau’r Bwrdd ar gyfer y Ganolfan Iechyd newydd. Fe aeth pedair blynedd heibio ers i’r rheini gael eu llunio gyntaf ac mae llawer o brotestio, ac o geisio ymresymu ynglŷn â nhw wedi digwydd yn y cyfamser, ond dydi’r Betsi ddim wedi newid dim byd o gwbwl ar eu cynlluniau!

Sy’n profi eto fyth mor drahaus ac mor gwbwl ddigyfaddawd yw eu hagwedd nhw tuag at bobol yr ardal hon. 
-------------------------


Erthygl gan Geraint Vaughan Jones, a ymddangosodd yn wreiddiol yn rhifyn Hydref 2016.
Dilynwch hanes y frwydr efo'r ddolen isod, neu yn y cwmwl geiriau ar y dde.

O'r Pwyllgor Amddiffyn

Ar ôl i rifyn Mehefin Llafar Bro fynd i'r wasg, daeth y newyddion mawr am gynlluniau Llywodraeth Cymru i ymyrryd yn rheolaeth Bwrdd Iechyd Betsi Dwalad, gan gynnwys ymadawiad Mr Purt y prif weithredwr. Erbyn hyn hefyd, clywn bod yr heddlu'n ymchwilio i elfennau o reolaeth ariannol y bwrdd. Mae colofn y Pwyllgor Amddiffyn yn rhifyn Mehefin yn cynnwys manylion difyr am sut oedd y bwrdd yn gweithredu... 

Ym mis Mai aeth dirprwyaeth o’r pwyllgor i Fangor i gyfarfod yr Athro Trevor Purt, Prif Weithredwr y Bwrdd Iechyd. Yno hefyd i’n cyfarfod oedd Dr Peter Higson y cadeirydd a Mr Geoff Lang y Pennaeth Strategaeth. Gan mai’r Athro Purt ei hun oedd wedi awgrymu’r cyfarfod, yna roedd lle i obeithio eu bod nhw, o’r diwedd, yn barod i gydnabod ffaeleddau amlwg y gwasanaeth iechyd yn yr ardal hon. Ond, ar ôl awr a hanner o drafod ac o gyflwyno’n hachos yn y modd cryfaf posib, fe ddaeth yn amlwg iawn nad oedd Mr Purt yn barod i gyfaddawdu ar un dim. Roedd ei agwedd yn ffroenuchel ac yn ymylu ar fod yn sarhaus ac fe ddaethom o’r cyfarfod hwnnw nid yn unig yn siomedig ond yn hynod o ddig.


Go wahanol oedd yr awyrgylch wythnos yn ddiweddarach pan aethom i gyfarfod Ruth Hall a Jack Evershed ym Machynlleth. Nhw ydi cyd-gadeiryddion y pwyllgor newydd, sef y Collaborative, a gafodd ei sefydlu gan y Gweinidog Iechyd yn ddiweddar i drafod sefyllfa anfoddhaol y gwasanaeth iechyd yng nghefn gwlad Cymru. (Fe gofiwch bod rhai ohonoch wedi rhoi tystiolaeth i’r Athro Longley llynedd ac mai ei adroddiad ef a arweiniodd at sefydlu’r Collaborative.) Sut bynnag, fe gafwyd cyfarfod buddiol iawn efo Ms Hall a Mr Evershed a buont yn ein holi yn fanwl iawn am y  sefyllfa sy’n bodoli bellach yn ‘Ucheldir Cymru’, sef Stiniog a’r dalgylch gwledig o’n cwmpas; ardal sy’n ymestyn o Ddolwyddelan yn y gogledd hyd at Trawsfynydd a Bronaber yn y de.

Erbyn hyn, mae’n ymddangos bod ein dadl yn cael cefnogaeth y canlynol i gyd –

Yr Athro Marcus Longley;
Sarah Rochira (Comisiynydd Pobl Hŷn Cymru);
Meri Huws (Comisiynydd Iaith);
Cynghorau Iechyd Cymunedol Gwynedd a Chonwy;
yn ogystal â chyd-gadeiryddion y Collaborative.

Rydym hefyd yn dal i gysylltu efo Pwyllgor Deisebau y Cynulliad yng Nghaerdydd i geisio perswadio’r Gweinidog Iechyd bod gan yr ardal hon yr hawl i’r un ddarpariaeth ag sy’n cael ei rhoi i dref lawer llai fel Tywyn ym mhen arall y sir ac i brofi iddo bod Betsi yn dangos ffafriaeth hiliol yn ein herbyn.

Gallwn enwi hefyd nifer o Aelodau Cynulliad o bob plaid sy’n bleidiol i’n hachos a chaed addewid gan ein haelod seneddol newydd, Liz Saville Roberts, y bydd hithau hefyd yn ein cefnogi. Gresyn na fyddai cynghorwyr Plaid Cymru yng Ngwynedd, heb sôn am ein haelod cynulliad ni ein hunain, yn dangos mwy o diddordeb yn ein hachos!
                                       
GVJ