Carafannau ac Ynni

Hawl cynllunio carafannau bugail Barlwyd

Yn dilyn y sylw yn y golofn olygyddol yn rhifyn yr haf ("sut ar y ddaear gafodd y fath bethau ganiatâd cynllunio mewn lle felly?"), cafwyd llawer o negeseuon a sgyrsiau ar y stryd am y carafannau hyn, sydd ym marn nifer mewn lleoliad cwbl anaddas, felly mi yrrodd Llafar Bro ymholiad i adran gynllunio Cyngor Gwynedd. 

Dyma eu hymateb:

“Mae’r safle wedi ei eithrio o’r angen am ganiatad cynllunio yn yr achos hwn, ac atodaf i eich sylw gopi o’r drwydded eithrio swyddogol a gyhoeddwyd gan Woodland Champions Club ar y 28 Gorffennaf 2023.

Yn anffodus, mae’r safle tu hwnt i reolaeth y Cyngor fel yr Awdurdod Cynllunio a Thrwyddedu Lleol ar hyn o bryd, gan mai Llywodraeth Cymru sydd yn rhoddi’r awdurdod i glybiau o’r fath gyhoeddi trwyddedau fel hyn.”

Dyna ni felly, rhaid i’r gymuned dderbyn nad oes sianel ddemocrataidd i gyfrannu sylwadau am ddatblygiadau fel hyn! 

Mae’n debyg fod Llechwedd wedi rhoi cyflwyniad i’r cyngor tref am eu bwriad yn yr hydref llynedd, ac wedi cael caniatâd cynllunio i adeiladu cwt pwrpasol i gadw’r carafannau dros y gaeaf.

Carafannau Barlwyd a Moel Penamnen yn y cefndir. Llun -Paul W

Ynni Cymunedol Twrog

Mae gan Feirionnydd, a Bro Stiniog yn arbennig, hanes gyfoethog ac arloesol o gynlluniau ynni adnewyddol yn cael eu datblygu gan defnyddio adnoddau naturiol yr ardal, ac mae cyfleon ar gyfer datblygu rhai newydd.

Sefydlwyd Ynni Cymunedol Twrog yn 2018 fel cwmni buddiant cymunedol gan griw o bobl leol yn sgil trafodaethau gan Gynghorau Tref a Chymuned yn yr ardal am sut i sicrhau bod cymunedau’r ardal yn elwa o’r cyfleon hyn. Nod Ynni Cymunedol Twrog ydy ceisio sicrhau bod y cymunedau hyn yn elwa cymaint â phosib o’r cyfleon i gynhyrchu ynni adnewyddol trwy berchnogaeth a rheolaeth cymunedol o’r cynlluniau, ac i greu cymunedau cadarn cynaliadwy. Gobeithir y gellir efelychu llwyddiannau mentrau ynni cymunedol eraill fel Ynni Ogwen.

Criw gwirfoddol sydd yn rhedeg y fenter ar yn hyn o bryd, ond yr ydym yn ceisio am grant i ni fedru cyflogi rhywun rhan amser.

Mae’r fenter yn gweithio ar nifer o brosiectau posib ar hyn o bryd. Yr ydym wedi bod yn ffodus yn ddiweddar i gael cymorth gan rai sydd yn gweithio ar ran consortiwm o fentrau ynni cymunedol yng Ngwynedd - Cyd Ynni. Maen nhw wedi bod yn asesu’r potensial i osod paneli solar ar doeau rhai o adeiladau cymunedol yr ardal, fel Canolfan Gymdeithasol Blaenau Ffestiniog, a fydd yn medru lleihau eu costau rhedeg a’u gwneud yn fwy cynaliadwy.

Yr ydym yn cydweithio mewn partneriaeth efo nifer o fentrau lleol eraill fel Cwmni Bro Stiniog a’r Dref Werdd, Cymunedoli Cyf, Cyngor Gwynedd ac eraill, i geisio datblygu atebion fydd yn medru gwneud costau gwresogi Tanygrisiau yn arbennig yn fwy fforddiadwy, a gwneud y tai yn fwy cynaliadwy. Ceir rhagor am hyn yn y rhifyn nesaf. 

Yn y cyfamser os am ragor o wybodaeth croeso i chi gysylltu â ni trwy ein ebost ynnitwrog@cwmnibro.cymru

GRANT

Yn Eisteddfod Boduan lansiodd Gweinidog Newid Hinsawdd Cymru gwmni Ynni Cymru– cwmni ynni newydd, ym mherchnogaeth y cyhoedd i ehangu cynhyrchu ynni adnewyddadwy sy'n eiddo i'r gymuned ledled Cymru fel rhan o'r Cytundeb Cydweithredu rhwng Llywodraeth Cymru a Phlaid Cymru. Mae’r datganiadau i’r wasg yn cyfeirio at £750,000 sydd wedi'i roi i 11 prosiect ar ffurf grantiau adnoddau dros y tair blynedd nesaf. Mae'r rhain yn cynnwys Prosiect gwres Tanygrisiau, Ynni Cymunedol Twrog. (Gol.)

Cynllun arloesol i wresogi Tanygrisiau?

“Mae cynhesu ein tai am gost sy’n berthynol i’n incwm yn rhywbeth gwbwl elfennol. Mae angen trwsio’r twll yn y bwced cyn mynd ati i chwilio am fwy o ddŵr.”

Mae’r gwaith o gynhyrchu ynni cynaliadwy wedi bod yn rhan o stori Bro Ffestiniog o’r cychwyn. Mae newidiadau mawr ar droed wrth i ni wynebu’r her o newid hinsawdd, ac mae cyfle yma rŵan i ni unwaith eto arloesi, ond y tro yma, cawn droi’r dŵr i’n melin ein hunain.

Gyda’r ardal yn dioddef rhai o’r lefelau o dlodi tanwydd uchaf yn Ewrop, mae sawl opsiwn ar gyfer mynd i’r afael â’r her a datgarboneiddio gwresogi yn Nhanygrisiau wedi cael eu ystyried dros y blynyddoedd. Bellach, mae cynlluniau cyffrous yn cael eu hystyried ar gyfer taclo’r broblem gyda’r bwriad o gynnal astudiaeth dichonoldeb fis nesaf.

Mae partneriaeth yn cynnwys Ynni Cymunedol Twrog, Y Dref Werdd, Cwmni Bro Ffestiniog, Arloesi Gwynedd Wledig, Cyngor Gwynedd (fel yr awdurdod tai strategol), Landlordiaid Cymdeithasol a Gwasanaeth Ynni Llywodraeth Cymru wedi dod ynghyd i daclo'r broblem unwaith ac am byth. Y bwriad ydi datblygu cynllun allai osod y ffordd i gynlluniau tebyg yng nghymunedau chwarelyddol eraill y gogledd a chymunedau sydd oddi ar y rhwydwaith nwy drwy Gymru.

Dywedodd y Cynghorydd Craig Ab Iago, Aelod Cabinet Tai Cyngor Gwynedd:

“Mae yna lawer o wahanol fathau o dlodi - economaidd, tanwydd, iechyd, addysg, tai, cymdeithasol a llawer mwy. Mae’r rhan fwyaf o’r rhain yn effeithio arnom ni yma yng Ngwynedd. Ond rydan ni fel Cyngor yn benderfynol o daclo pob math o dlodi, ac mae’r prosiect yma yn dangos yr hyn sy’n bosib pan rydan ni’n dod a’n talentau at ei gilydd ac yn cydweithio.”

Does dim llawer o enghreifftiau o rwydweithiau gwresogi yng Nghymru, ond mae nifer o ffactorau yn ardal Tanygrisiau yn golygu y gallai ôl-osod rhwydwaith gwresogi ardal ym mherchnogaeth gymunedol neu leol fod yn opsiwn hyfyw.

Mae’r Dref Werdd, Cwmni Bro Ffestiniog ac Ynni Cymunedol Twrog wedi arwain wrth sefydlu grwp llywio i drefnu astudiaeth dichonoldeb cychwynnol er mwyn medru cymharu'r opsiwn yma efo atebion posib eraill ar gyfer dileu tlodi tanwydd a datgarboneiddio gwresogi yn Nhanygrisiau. Mae gwaith ar yr astudiaeth wedi cychwyn ar ddechrau’r mis hwn.

Medd Meilyr Tomos o’r Dref Werdd:

“Mae ‘na ryw ddeuddeg mlynedd ers i mi ddod yma i weithio gynta’. Roedd criw cyntaf o arloeswyr y Dref Werdd wedi bod wrthi’n ddygn yn pwyso i gael cynllun fel hyn ymhell cyn i mi landio. Nôl bryd hynny, y gobaith oedd cael cyflenwad nwy. Bellach, gyda’r newyddion yn ddyddiol yn trafod newid hinsawdd, gwyddom mai ateb tymor byr os nad niweidiol fydda hynny.”

Bydd yr astudiaeth yn adnabod cyfleon i weithio efo darparwyr ynni lleol megis Greaves Welsh Slate, Dŵr Cymru, Engie (First Hydro) a Scottish Power, wrth ddarparu atebion cynaliadwy i anghenion ynni fforddiadwy trigolion lleol.

Ychwanegodd Dafydd Watts o Ynni Cymunedol Twrog:

“Mae angen mwy o gynlluniau ynni glân ym mherchnogaeth cymunedau’r ardal, ac mae angen iddi fod yn haws defnyddio mwy o’r ynni ‘dan ni’n cynhyrchu yma at anghenion lleol yn lle dim ond ei allforio trwy'r grid.”

Y weledigaeth ydi y bydd partneriaid yn cydweithio i:

●    wneud y cyflenwad gwres yn Nhanygrisiau yn ddi-garbon;
●    bod newid i wresogi di-garbon yn hawdd i drigolion Tanygrisiau;
●    cadw gymaint a phosib o’r budd yn lleol trwy berchnogaeth leol o’r isadeiledd gwresogi.

Megis dechrau ar y daith o gyd-weithio fydd hyn ac mae cynlluniau cyffrous eraill y gweill i ddatblygu prosiectau eraill ym maes tai, iaith a gwaith wrth ddod a’r budd eithaf i’n cymunedau.

I wybod mwy cysylltwch gydag ynnitwrog@cwmnibro.cymru

---------------------------------------------------

Ymddangosodd yn rhifyn Mawrth 2021
 

Ynni Cymunedol Twrog

 Uno’r Fro i ymateb i heriau’r dyfodol. Erthygl o rifyn Ebrill 2019

Gyda Llywodraeth Cymru wedi gosod her “i gynhyrchu 70% o’r trydan y mae Cymru yn ei ddefnyddio o ynni adnewyddadwy, erbyn 2030”, mae aelodau cynghorau cymuned a thref Blaenau Ffestiniog, Trawsfynydd, Gellilydan, Maentwrog, Penrhyndeudraeth, Llanfrothen a Thalsarnau wedi dod ynghyd i ymateb i heriau’r dyfodol i ddatblygu a manteisio ar gyfleon yn y maes ynni adnewyddol. Y nod ydi sicrhau rheolaeth o asedau ynni lleol a pherchnogaeth gymunedol.Enw’r fenter, sydd wedi’i chofrestru fel Cwmni er Budd Cymdeithasol, ydi ‘Ynni Cymunedol Twrog’.

Nod pennaf Ynni Cymunedol Twrog yw manteisio i’r eithaf ar ein hadnoddau naturiol er lles ein cymunedau. Mae’r fenter yn gweld ein hadnoddau lleol, yn enwedig potensial cynlluniau ynni adnewyddol, fel cyfleon i greu cyflogaeth a chyfleon buddsoddi sylweddol. Mae’r aelodau yn rhannu’r un weledigaeth: ‘i sicrhau bod arian ac ynni yn aros yn y gymuned leol ac yn cylchdroi o fewn ein cymunedau er lles y trigolion’

Dywedodd Gareth Thomas, cadeirydd Ynni Cymunedol Twrog:

“Mewn amser ble mae plant y byd yn protestio am y newid hinsawdd fydd eu cenhedlaeth yn wynebu, mae’r fenter yma yn un cyffrous iawn gyda saith o gynghorau cymuned yn cydweithio i ddatblygu prosiectau ynni adnewyddol fydd yn fodd i ni gyfrannu tuag at sicrhau amgylchedd cynaliadwy. Hefyd fydd yn ein galluogi i gadw unrhyw fudd economaidd yn lleol. Mae hon yn fenter gan pobl leol er budd pobl leol a'n plant”

Eisoes mae Ynni Cymunedol Twrog wedi bod yn gweithio gyda mentrau lleol, Gwasanaeth Ynni Llywodraeth Cymru, Y Cymoedd Gwyrdd, Cyd-Ynni, EGNIda ac Arloesi Gwynedd Wledig i chwilio am gyfleon i osod paneli solar ar adeiladau, comisiynu strategaeth ynni adnewyddol ar gyfer y Fro - gan drafod gosod pwyntiau gwefru ar gyfer ceir trydan yn ogystal a gweithio'n agos gyda mentrau eraill megis Ynni Ogwen yn Bethesda i ddysgu a rhannu ymarfer da.

Mae’r fenter hefyd wedi bod mewn trafodaethau lefel uchel gyda’r Awdurdod Dadgomisiynu Niwclear (NDA), yr Aelod Seneddol Liz Saville Roberts a Llywodraeth San Steffan i geisio sicrhau perchnogaeth lleol o Bwerdy Hydro Maentwrog. Pwerdy sy'n medru cynhyrchu 30MW o Ynni Adnewyddol ac sydd wedi cyflenwi tua 4,000 gigawatt i'r grid cenedlaethol dros y 90 mlynedd diwethaf - digon i bweru holl dai Cymru am 6 blynedd.


Yn 2010 cynhyrchwyd astudiaeth gan Cwmni Hyder i Gyngor Gwynedd, Magnox North, yr NDA a Llywodraeth Cymru, oedd yn cynnwys y datganiad canlynol:

“Un estyniad posibl i’r cyfleon yma byddai trosglwyddiad posibl gwaith Pŵer Dŵr Maentwrog i ymddiriedolaeth gymunedol, a ragwelir ar gyfer rhyw gyfnod yn y dyfodol, pan fydd y gwaith yn cael ei roi ar werth"

Byddai’r cynllun uchelgeisiol yma yn mynd yn bell tuag at ateb gofynion Llywodraeth Cymru i sicrhau bod capasiti i gynhyrchu un Gigawatt o ynni adnewyddadwy o dan berchnogaeth leol erbyn 2030.

Mae Ynni Cymunedol Twrog yn credu bod angen i’n cymunedau fod yn uchelgeisiol ac y byddai sicrhau perchnogaeth o gynllun o’r fath yn codi hyder, creu cyfleon gwaith a sicrwydd bod yr arian sylweddol sydd yn cael ei greu o’n hadnoddau yn cael ei fuddsoddi yn ôl yn ein cymunedau.

I wybod mwy am gynlluniau Ynni Cymunedol Twrog cysylltwch â:
CwmniBro@cwmnibro.cymru / 07799 353 588