DATHLU 500!

Mae Llafar Bro yn cyrraedd carreg filltir ym mis Rhagfyr 2020, wrth gyrraedd y 500fed rhifyn!

Ym 1975 roedd bwrlwm trwy Gymru wrth i nifer o gymunedau ac ardaloedd sefydlu bapurau bro, ac fe gyhoeddwyd rhifyn cyntaf Llafar Bro ym mis Hydref y flwyddyn honno. 

Er mwyn nodi’r pum canfed rhifyn, a gan ddilyn y traddodiad gwych o gydweithrediad cymunedol yn Stiniog, mae Cwmni Bro Ffestiniog, cynllun Y Dref Werdd, a Llafar Bro, yn cydweithio i sicrhau y bydd pob tŷ yn y dalgylch –tua 3500- yn derbyn copi o’r rhifyn arbennig yma, yn rhad ac am ddim!

Mae’r Dref Werdd wedi adeiladu sylfaen arbennig o wirfoddolwyr cymunedol ac wedi gwneud gwaith amgylcheddol ardderchog yn lleol, gan gynorthwyo llawer iawn o bobl mewn sawl ffordd yn ystod argyfwng covid; maen nhw’n defnyddio’r profiad helaeth yma i gydlynnu rhwydwaith o bobl i ddosbarthu’r papur trwy’r ardal gyfan!

Un o gynlluniau Cwmni Bro ydi BroCast Ffestiniog, ac mi fydd y rhifyn arbennig yn fodd i hyrwyddo’r Panto unigryw sydd ar y gweill ganddynt. Gan na fedrwn ni fynd i sioeau, mae’r sioe yn dod atom ni eleni. Bydd ‘Y Dewin Ozoom’ yn fyw yn eich ‘stafell fyw rhwng Rhagfyr 14-17.
Meddai Ceri Cunnington: 

‘Mae rhwydwaith Cwmni Bro yn hynod o falch o gael y cyfle i chwarae ein rhan wrth gefnogi gwaith anhygoel gwirfoddolwyr Llafar Bro wrth ddod a newyddion yr ardal yn fyw. Dyma un o’r adnoddau pwysicaf sydd ganddo ni ym Mro Ffestiniog. Hir oes i Llafar Bro!’

Llafar Bro
Yn ôl rheolau sefydlu'r papur, 'darparu deunydd darllen addas yn y Gymraeg, ar ffurf newyddion, hanesion ac erthyglau o ddiddordeb lleol i drigolion Blaenau Ffestiniog, Tanygrisiau, Manod, Llan Ffestiniog, Maentwrog, Gellilydan a Thrawsfynydd, a thrwy hynny hybu mwy o ddarllen Cymraeg ymysg pobl ifainc ac oedolion y cylch. Cynnig gwasanaeth yn hytrach na gwneud elw fydd y nod.'

Mae Llafar Bro yn dal i gyhoeddi  11 rhifyn y flwyddyn, a'r cyfan yn gwbl wirfoddol. Mae tua 30 o bobl yn cyfrannu bob mis, fel gohebyddion, aelodau'r pwyllgor, dosbarthwyr, golygyddion, colofnwyr, ac ati.

Cyhoeddwyd 4 rhifyn yn ddigidol yn unig dros gyfnod y clo mawr eleni, gan annog darllenwyr i brintio tudalen neu ddwy ar gyfer aelodau o'u teuluoedd a chymdogion nad oedd yn defnyddio'r we. Roedd y rhain ar gael i bawb i’w lawr-lwytho am ddim, diolch i gymwynas cwmni Golwg360 yn ystod Gofid Covid, ac maent ar gael o hyd. Dychwelwyd at argraffu rhifynnau papur eto efo rhifyn Medi.

Cwmni Bro Ffestiniog

Mae Cwmni Bro Ffestiniog yn ddatblygiad hollol arloesol yng Nghymru, sef rhwydwaith o fentrau cymdeithasol llwyddiannus sydd wedi dod at ei gilydd i gydweithio dan faner un cwmni bro. 

Eisoes mae wedi cyflawni llawer o ran datblygu’r economi a’r gymdeithas leol o’r gwaelod i fyny. 

Dechreuwyd adeiladu ar yr hen draddodiad diwylliannol o fentergarwch cymunedol, neu mewn geiriau eraill, y gymuned yn gwneud pethau trosom ein hunain.

Mae BroCast Ffestiniog yn cynhyrchu ffilmiau a phodlediadau am y gymuned ac efo'r gymuned, ac yn hyrwyddo cyfathrebu rhwng mentrau cymunedol yr ardal.
Cysylltwch â Ceri Cunnington:  ceri.c@cwmnibro.cymru

Y Dref Werdd
Prosiect amgylcheddol cymunedol yw’r Dref Werdd a gafodd ei sefydlu’n wreiddiol yn 2006.

Mae'n fenter gymdeithasol a ariennir bellach gan y Loteri, yn gweithio er lles yr amgylchedd a’r gymuned leol ym Mro Ffestiniog.

Ynni. Cydweithio efo trigolion i leihau faint o ynni a ddefnyddir yn eu cartrefi ac i arbed arian.
Amgylchedd. Diogelu afonydd trwy glirio sbwriel a thaclo rhywogaethau ymledol, a chodi ymwybyddiaeth yn yr ysgolion. Ddatblygu mannau gwyrdd a pherllan gymunedol hefyd.
Sgiliau. Cynorthwyo unigolion i gael hyfforddiant a chymwysterau cadwraeth, a datblygu sesiynau Cynefin a Chymuned i bobl ifanc.
Lleihau gwastraff bwyd. Agorwydd Y Siop Werdd yn ddiweddar, lle gall bawb brynu faint bynnag o gynnyrch maent yn gallu fforddio, a hynny yn ddi-wastraff a di-blastig.
Cysylltwch â Gwydion ap Wynn:   ymholiadau@drefwerdd.cymru

P.W.

Diolch i Dime Elenov am logo 500 Llafar Bro

Datblygiadau'r Dref Werdd

Erthygl gan Gwydion ap Wynn 

Mae’n bleser cael cyhoeddi’r staff newydd sydd wedi ymuno efo’r tîm yn ystod yr haf.

Mae Non Roberts, sydd wedi gweithio i’r Dref Werdd am gyfnod o’r blaen, wedi ei phenodi fel Cydlynydd Gwirfoddolwyr i ardal Bro Ffestiniog a Dolwyddelan. Mae Non yn ail ymuno â’r tîm yn dilyn cyfnod o weithio yn Ysgol Bro Hedd Wyn, croeso ‘nôl Non!

Rydym hefyd wedi penodi Lauren Hill o Lanfrothen fel ein Cydlynydd Gwirfoddolwyr i ardal Penrhyndeudraeth a’r cylch. Mae Lauren yn ymuno gyda ni o’i swydd diweddar gyda’r ddeintyddfa ym Mhenrhyn ac wedi gweithio dramor am gyfnod fel rheolwr yn ardal Chamonix yn Ffrainc ac hefyd yn fwy diweddar, wedi sefydlu busnes ei hun fel hyfforddwr ‘pilates’.

Bydd Nina Bentley hefyd yn ymuno gyda ni fel Gweithiwr Ymgysylltu Cymunedol rhan amser. Mae Nina eisioes wedi gwirfoddoli ei hamser i’r Dref Werdd wrth gasglu llawer iawn o sbwriel o amgylch Blaenau a Thanygrisiau ac wedi sefydlu’r grŵp Balchder Bro gyda chefnogaeth y Dref Werdd. Wedi symud i’r ardal, mae Nina wedi dysgu siarad Cymraeg ac yn frwdfrydig am yr iaith cymaint ag y mae gyda gwaith amgylcheddol y fro.

Rôl y tair ohonynt fydd i recriwtio a chyd-weithio gyda gwirfoddolwyr er mwyn sicrhau cefnogaeth i unigolion a theuluoedd sydd yn fregus neu yn hunan ynysu trwy ddatblygu sawl prosiect, a fydd yn cynnwys cynllun cyfeillio dros y ffôn i bobl sydd efallai yn unig, datblygu prosiect benthyca tabledi digidol i’r sawl sydd ddim fel arfer yn defnyddio technoleg, cefnogi banc bwyd y Blaenau a sefydlu un newydd ym Mhenrhyndeudraeth a llawer iawn mwy.

Gallwch gysylltu gydag unrhyw un ohonynt ar y cyfeiriadau isod:

non@drefwerdd.cymru
lauren@drefwerdd.cymru
nina@drefwerdd.cymru

 

 Ffilm fer am dîm y Dref Werdd, gan BroCast Ffestiniog

Y pedwerydd person rydan wedi penodi ydi Tanwen Roberts. Bydd llawer iawn ohonoch yn adnabod Tanwen ers ei hamser yn gweithio yng nghaffi Antur Stiniog, a rydan ni wedi ei phenodi i reoli ein menter newydd, sef siop di-wastraff a fydd yn cael ei lleoli yn Stryd yr Eglwys. Enw’r siop fydd Y Siop Werdd a bwriad y fenter yma ydi i werthu cynnyrch am brisiau rhesymol, ond hefyd i bobl allu prynu hynny y maent yn gallu fforddio. Bydd y siop hefyd yn cyd-weithio’n agos gyda’r banc bwyd, yn ogystal a’r holl fentrau eraill sydd eisioes yn gweithio yn yr ardal.

Y gobaith yw bydd y siop yn agor ei drysau o fewn 2-3 mis unwaith bydd y gwaith o’i gosod fyny yn cael ei wneud. Os hoffech chi wybod mwy am y fenter, gallwch gysylltu efo Tanwen ar ei chyfeiriad ebost 

tanwen@drefwerdd.cymru

--------------------------------
Addasiad o erthygl a ymddangosodd yn rhifyn Gorffennaf/Awst 2020

 

CYNEFIN

Nid yw ond rhan o dirlun,
rhyw gilcyn bach di-nod,
ac er ei holl wendidau,
'fan hyn 'rwy'n mynnu bod;
y lle â'r ddawn i swyno dyn,
nid unrhyw fro; fy mro fy hun.

Mae'n agos at fy nghalon,
yn wir, mae'n werth y byd;
a chanmol yr hen ardal
ag angerdd wnaf o hyd;
hen ffordd o fyw, a'i phobl wâr
a fowldiodd gwrs fy milltir sgwâr.

Fel clwy' dros bob cynefin,
daeth newidiadau, do,
ond er wynebu creithiau,
yr un yw'r annwyl fro:
ac wedi pryder ambell waith,
mae'n dal i arddel yr hen iaith.

'Does obaith imi symud
ymhell o ffiniau’r dre,
can's yma mae fy nghalon,
can’s yma mae fy lle;
y lle nad oes ei well i mi,
a'r lle sy'n rhan ohonof i.

Vivian Parry Williams.

Mae BroCast wedi cyhoeddi cyfres o gerddi ar eu sianel YouTube, dan y pennawd Awen Bro. Mae Cynefin yn un o’r cerddi hynny, a Meredydd Rhisiart yn ei hadrodd.

Ymddangosodd yn wreiddiol (heb y lluniau) yn rhifyn Ebrill 2020.

Llun 1- Paul W. Blaenau o Gwmbowydd
Llun 2- VPW. Moelydd Barlwyd, Siabod, a Phenamnen

Cwmni Bro Ffestiniog

Erthygl a ymddangosodd yn wreiddiol yn rhifyn Chwefror 2019

Mae Cwmni Bro Ffestiniog yn ddatblygiad hollol arloesol yng Nghymru; sef rhwydwaith o fentrau a busnesau cymdeithasol sydd wedi dod at ei gilydd i gydweithio dan faner un Cwmni Bro.  Mae'n gweithredu yng nghymunedau Blaenau Ffestiniog, Trawsfynydd a Phenrhyndeudraeth a’r pentrefi cyfagos sydd, rhyngddynt, gyda phoblogaeth o tua 8,000.

Fel y gwyddoch Blaenau oedd yr ail dref fwyaf yng ngogledd Cymru yn 1900 gyda phoblogaeth o tua 13,000 ond wrth i’r diwydiant llechi edwino, gostyngodd y boblogaeth i lai na hanner hynny. Erbyn heddiw mae Bro Ffestiniog yn un o’r ardaloedd tlotaf yn economaidd ym Mhrydain. Er y dad-ddiwydiannu mae’r etifeddiaeth ddiwylliannol yn goroesi i raddau helaeth ac yn gynsail i’r model cyfannol o ddatblygu cymunedol a arloesir yn yr ardal heddiw. 

Amcanion y Cwmni yw hybu cydweithrediad rhwng y mentrau, meithrin mentrau cymdeithasol newydd a hefyd gweithio gyda busnesau preifat bach sydd wedi’u hangori yn y gymuned. Hyn i gyd er mwyn datblygiad amgylcheddol, economaidd, cymdeithasol a diwylliannol yr ardal.

Yn ôl pob tebyg mae mwy o fentrau cymdeithasol y pen yn yr ardal nag yn unrhyw le arall yng Nghymru. Yn ystod 2018 daeth mentrau'r ardal at ei gilydd dan faner Cwmni Bro. Rhestrir isod y mentrau sy’n ymwneud â rhwydwaith Cwmni Bro Ffestiniog:
Antur Stiniog, Y Dref Werdd, Tan y Maen , Barnardos, Cyfeillion Croesor, CellB/Gwallgofiaid, Cwmni Opra Cymru, Deudraeth Cyf, GISDA, Seren a Gwesty Seren, Pengwern Cymunedol, Trawsnewid, Menter Llanfrothen, Ynni Cymunedol Twrog, Ysgol Y Moelwyn/y Ganolfan Hamdden.

Mae gweithgareddau amrywiol y mentrau hyn yn cynnwys rhedeg gwestai, siopau, bwytai, canolfan twristiaeth, canolfan hamdden, canolfan celf a chrefft, beicio mynydd, manwerthu, garddwriaeth, darparu rhandiroedd, gwaith addysgol a diwylliannol, opra, gwaith amgylcheddol, cynhyrchu trydan, hybu arbed ynni, lleihau gwastraff bwyd, ailgylchu, glanhau afonydd, gwaith gydag oedolion gydag anghenion ychwanegol, gwaith gydag ieuenctid yn cynnwys ynglŷn â digartrefedd a dysgu sgiliau amgylcheddol a chyfryngol. 

Rhyngddynt mae aelodau Cwmni Bro yn cyflogi tua 150 o bobl. Dengys dadansoddiad diweddar o effeithiau economaidd y mentrau bod canran uchel o’u hincwm yn dod o fasnachu. Ymhellach, dangoswyd bod yr incwm, i raddau helaeth, yn aros a chylchdroi o fewn yr ardal. Am bob punt a dderbynnir fel grantiau neu fenthyciadau mae 98 ceiniog yn cael eu gwario’n lleol, yn bennaf ar gyflogau. Mae £1.5 miliwn o bunnau yn cylchdroi yn lleol oherwydd gweithgaredd y mentrau yma.
Mae bron hanner y gwariant ar nwyddau a gwasanaethau yn lleol ac felly’n ailgylchu arian yn yr ardal.

Ym mis Awst 2018 cychwynnwyd menter newydd, BROcast Ffestiniog, sef cychwyn ar ddarlledu cymunedol digidol, gyda’r bwriad o hyrwyddo cyfathrebu  rhwng mentrau cymunedol yr ardal a’r gymuned ac oddi mewn i’r gymuned.

(Gweler BROcast Ffestiniog-YOUTube a facebook.com/BROcastFfestiniog ).

Credir bydd y model integredig a chyfannol o ddatblygu cymunedol ac economaidd y mae Cwmni Bro Ffestiniog yn ei arloesi yn cynnig patrwm y gellir ei efelychu gan gymunedau eraill.



Y nod ydi bydd ein llwyddiant yn gosod sialens i lywodraeth yng Nghymru i ddatblygu polisïau a chefnogaeth briodol er mwyn hyrwyddo’r model hwn o ddatblygiad cymunedol yn ehangach ledled y wlad.
www.cwmnibro.cymru

CYSWLLT
Cwmni Bro Ffestiniog, Fyny Grisiau, 5 Stryd Fawr, Blaenau Ffestiniog, Gwynedd. LL41 3ES
CwmniBro@CwmniBro.Cymru