#CodiLlais am Covid

Erthygl gan Elin Hywel

Yn llofft y plant ydw i heddiw, yn yr atig, wrth y ddesg yn ceisio dal i fyny hefo ychydig o waith ‘go iawn’ neu ‘normal’ yn hytrach na’r paratoi ac ymateb teuluol a chymunedol, calonogol yma sydd wedi llenwi ein hamser ers rhai dyddiau erbyn hyn. Heddiw does dim posib dianc effaith y firws corona – neu covid-19. Mae ein teulu bach yn hunain ynysu ers ddoe hefo symptomau o dagu ysgafn a dolur gwddw. Yn arferol byswn i wedi mynd i’r gwaith, a’r plant i’r ysgol heb feddwl dwywaith. Mae’n rhaid cyfaddef dwi yn teimlo ychydig yn hurt yn cymryd y fath ragofalon hefo mymryn o dagu ond nid amseroedd arferol ydi’r rhain, a gall neb fod yn or-ofalus.

Mae’n gwestiwn gen i beth fydd hoel y cyfnod sydd i ddod arnom ni oll? Beth fydd ffurf y cof fydd yn cael ei drosglwyddo ymlaen i’r genhedlaeth nesaf? A’i blin a chasineb gwyllt y cyfryngau cymdeithasol fydd eu hetifeddiaeth neu oes modd i ni sicrhau fod straen ein profiadau ar gael i greu darlun gwir o bwy oedd yn troedio’r tir yma pan fu i covid-19 newid ein cymdeithas am byth?

Wrth gwrs ‘oes’ ydi’r ateb. Oes, os oes isio gallwn gymryd rheolaeth. Gallwn gyfyngu ar allu pobl i fod yn filain, i ledaenu casineb cul a ffiaidd. Gallwn gau lawr pob ffrwd, pob hanes, pob naratif niweidiol. Fydd dim modd i ni glywed y lleisiau ffrwydrol wedyn – ond mi fyddent yn dal i fod yn bydd? Mae profiadau personol yn bethau lliwgar, pan fo pobl yn teimlo dan fygythiad maent yn ymateb yn lliwgar. Dw’n i ddim os mai iach ydi atal mynegiant o boen, rhwystredigaeth, ofn a galar. Felly beth i’w wneud?

Mae’n boen meddwl i mi hefyd fod dim digon o brofion ar led ar gyfer y firws. Er fod pob un o’r teulu yn hunain ynysu am 14 diwrnod (14 diwrnod hir iawn debyg hefo 3 o rai bach yn ysu i ddenig), fydd dim modd gwybod os mai anwyd neu covid-19 sydd wedi ymgartrefu yma. Ella awn allan i’r byd dim ond i ail ddechrau’r broses o ddal ‘salwch’, hunain ynysu heb sicrwydd ein bod wedi atal ‘rhen covid neu dim ond ei ohirio am fymryn yn hwy.  A pwy fydd i ddweud beth oedd y baich ar ein cymunedau heb ddata swyddogol ar gael i gefnogi cof a hanes pobl dan eu sang?

Os allwn hel hanesion, cofnodi profiadau gallwn rymuso ein dyfodol - ‘Dyma ddigwyddodd i ni a does dim modd i neb wrth-ddweud hynny’. Mae’r cyfryngau cymdeithasol yn helpu ni yma. Rydym wedi mabwysiadu hashnod #CodiLlais_VoiceUp. Boed yn fideo, yn flog, yn lythyr, yn record o lais yn adrodd hanes heddiw neu ddoe, bydd ei rannu gyda’r hashnod uchod yn galluogi ni i’w hel i gyd a’u diogelu ar gyfer ein dyfodol. Helpwch ni drwy wneud hyn hefyd. Cofiwch nodi enw, ardal a dyddiad. Byddwch yn ofalus o hawliau eraill bob tro.

Cawn gymryd rheolaeth o’r naratif drwy fwydo’r naratif. Dim ond ni all ddweud ein hanes ein hunain, efallai na fydd yn hanes hapus bob tro, efallai na fydd yn enghraifft bositif wastad, ond mi fydd bob tro yn bwysig.
-----------------------------------------

Ymddangosodd yn wreiddiol yn rhifyn Ebrill 2020.
Mae'r rhifyn cyfan dal ar gael i'w lawr-lwytho am ddim, yn ogystal â rhifynnau Mai a Mehefin.

Rhifyn Digidol Ebrill 2020

MAE NEWID YN CHANGE MEDDAN NHW...

Ac mae pob un ohonom yn sicr yn gweld newid byd go iawn ar hyn o bryd.
Er i ni fedru darparu rhifynnau ar ffurf pdf i danysgrifwyr cyn hyn, dyma’r rhifyn cyntaf sy’n cael ei gyhoeddi’n ddigidol yn unig.

Lawr-lwythwch rifyn EBRILL o wefan Bro360.

Roedd rhywun yn darogan heddiw y cymer hi 6 mis cyfa’ crwn i fywydau pawb ddychwelyd i’r drefn arferol ar ôl gofid covid 19.

Ond tybed ydi hi’n ddoeth dychwelyd yn llwyr i’r hen drefn sy’n cael ei disgrifio gan rai fel bywyd materol, hunanol, a chyfalafol? Ai gwirion fyddai anwybyddu’r rhybudd clir yma mae’r ddaear wedi’i roi i ni, a dilyn yr un trywydd yn y dyfodol?


Dim ond un daear sydd gennym; ‘Nid oes Planed B’ fel dywed y slogan! Ond rydym wedi bod yn byw a gor-ddefnyddio adnoddau ein byd fel tae gennym ni ddau ddaear a hanner i’w sbario!
Calla dawo’r bregeth mae’n siwr gen i. Mae yna bobl yn galaru, ac eraill yn pryderu’n arw; mae hynny’n anochel.

Feiddiwn ni, trwy hyn i gyd, holi os oes yna ymylon arian i’r cymylau duon o gwbl? Oes yna fanteision i’r hunan-ynysu? Wel, oes. Yn fy achos i, mae’n gyfle i dreulio amser efo’r teulu; chwarae gêm a sgwrsio wrth y tân; darllen ambell lyfr sydd wedi aros yn hir am sylw; ail-edrych yn gyffredinol ar be’ sy’n bwysig mewn bywyd. Bu’r haul yn help garw wrth gwrs. Medru mynd i’r ardd a mwynhau gwylio rhyfeddod y gwanwyn yn deffro. Gwenyn a glöynod byw ymysg y blodau cynnar; telor yr helyg a’r siff-saff yn ôl o’r Affrig; a pharatoi at hau ychydig o hadau eto.

Mae’r gymuned arbennig hon wedi tynnu at ei gilydd fel bob tro, i drefnu gwirfoddolwyr i nôl neges ar ran y rhai sydd ddim yn medru piciad allan, ac i ofalu bod y banc bwyd yn parhau i roi cefnogaeth i’r rhai sydd fwya’i angen o.

Daeth grŵp Gweplyfr/Facebook Côr-ona yn llwyddiant ysgubol dros nos bron, a channoedd o ganeuon wedi eu gosod i godi calonnau 38 mil o wylwyr a dilynwyr! Mae nifer o’r cantorion yn rai lleol –ewch am sbec, ac mi fedrwch ymgolli am oriau o fwynhad a chwerthin bob yn ail. Mae ‘Cerddi Corona’ yn grŵp difyr arall os ydi’n well gennych farddoniaeth.


Difyr oedd gweld y lluniau o Fenis yn dangos y dŵr yn loyw glir yn y camlesi yn’de. Ar ôl dim ond ychydig ddyddiau o gyfyngu symudiadau pobl a busnesau yng Nghymru, roedd Afon Bowydd i’w gweld yn glir fel grisial o waelod yr ardd acw. Welis i mohoni mor lân â hyn yn yr ugain mlynedd ers inni brynu’r tŷ. Ac efo’r hedfan masnachol bron a dod i ben yn llwyr, a llawer llai o geir ar ein ffyrdd, gallwch fentro bod yr aer yn lanach nag y bu, a llawer llai o garbon yn cael ei ryddhau i ddylanwadu ar ein hinsawdd. Hefyd, mae llawer yn gweld -o’r diwedd- be mae ‘austerity’ ac ideoleg gyfalafol gwleidyddion Prydain wedi’i wneud i’r gwasanaeth iechyd a’n gwasanaethau cyhoeddus eraill ni.
Rhesymau da dros beidio ‘mynd nôl i normal’ ar ôl i’r feirws ceroma fynd o’ma! Gawn ni weld os gymrwn ni’r cyfle...

Rhifyn yn llawn erthyglau sydd gennym y tro hwn. Mae nifer o’r colofnwyr rheolaidd wedi cyfrannu erthyglau fel bob tro, ac mae llawer o awduron gwadd wedi cyfrannu darnau difyr iawn hefyd. Diolch i bawb am eu cefnogaeth. Gobeithio y cewch chi ryw gysur a mwynhad yn y darllen.

Yn y cyfamser gyfeillion, daliwch i gredu.

Geiriau a lluniau: Paul W