Y Dref Werdd -clymau chwithig

Brwydro yn erbyn y rhywogaethau ymledol 
Rydych wedi hen weld newyddion y Dref Werdd gyda’r gwaith rydan yn ei wneud gyda’r Rhododendron ponticum yn yr ardal dros y flwyddyn ddiwethaf. Yn y mis i ddau nesaf, bydd gwirfoddolwyr a staff Y Dref Werdd yn mynd ati i daclo rhywogaeth arall sydd yn bla yn yr ardal, sef clymlys Japan neu llysiau’r dial (Japanese knotweed).

Mae’r planhigyn yma yn hoff o ardal ‘Stiniog, yn enwedig ar lannau’r afonydd sydd gennym yma. Mae’n gallu achosi nifer o broblemau os yw’r planhigyn yn tyfu wrth ymyl eich eiddo gyda sawl unigolyn wedi cael trafferth fawr gyda gwerthiant eu tŷ, rheswm digon cryf i ni fynd ati i wneud rhywbeth yn ei gylch, er mor hir bydd y gwaith yn ei gymryd.

Buom yn cerdded glannau afon Barlwyd, Cwmorthin, Bowydd a Dubach yn ddiweddar ac wedi synnu cymaint ohono sy’n tagu’r llefydd pwysig yma. Rydan wedi bod wrthi dros y flwyddyn ddiwethaf, ac yn wir ers i’r Dref Werdd gychwyn ôl yn 2006, yn glanhau’r afonydd o sbwriel gyda’r gymuned, a'n bwriad yw diogelu ein cynefinoedd, felly mae’r afonydd yn holl bwysig.

Sut goblyn ydan am fynd ati i wneud y fath waith? Wel, mae hynny yn broses eithaf hir sydd yn golygu cerdded o dop yr afonydd ble mae’r llysiau’r dial yn cychwyn a chwistrellu pob coesyn y planhigyn gyda chwynladdwr. Bydd rhaid gwneud y gwaith yma ar hyd pob troedfedd o’r afonydd a mynd nôl am o leiaf dwy flynedd wedi’r driniaeth gyntaf!!

Rydan yn gobeithio gwneud hyn gyda gwirfoddolwyr ble fydd cyfle iddynt ddysgu sut i wneud y gwaith yn ogystal â pham rydan yn ei wneud. Felly, os oes diddordeb gennych chi i gymryd rhan yn y gwaith, cofiwch gysylltu.

Yn ogystal â’r llysiau’r dial, mae’r gwaith gyda’r Rhododendron yn parhau ar safle chwarel Llechwedd - joban digon mawr yn wir, ond mae Llechwedd wedi cynnig i bob gwirfoddolwr a fydd yn helpu gyda’r gwaith i gael cinio am ddim yn y caffi yno a hefyd taith yn eu hogofau os oes diddordeb ganddyn nhw! Felly, gwyliwch allan am y cyfleoedd yma hefyd yn y misoedd nesaf.

Os hoffech fwy o fanylion am y gwaith yma, cysylltwch gyda thîm Y Dref Werdd.

Clwb Cae Bryn Coed
Byrlymu ‘mlaen mae’r gwaith o greu dôl flodau gwylltion. Mae grŵp o wirfoddolwyr, sydd wedi bod yn gwneud gwaith cynnal a chadw ar y cae ar y Sul cyntaf o’r mis drwy’r haf, bellach wedi derbyn hyfforddiant pladurio gan Lee Oliver o Cadw’n Cymru’n Daclus. Bydd set o bladuriau yn cael eu harchebu ar gyfer y grŵp i barhau gyda’r gwaith gan roi cyfle i fwy o bobl cael tro’n profi’r grefft draddodiadol hon. Y cam nesaf yw crafu haen uchaf y tir a phlannu.

Gallwch wirfoddoli am ran o’r amser, yn eich amser chi eich hun neu dewch i ddweud helo! Mae Clwb Cae Bryn Coed yn cael ei drefnu gan y Dref Werdd, Cymdeithas Welliannau Llan Ffestiniog a Grŵp Cynefin, a hoffent glywed gennych gydag unrhyw syniadau neu argymhellion ynglŷn â’r datblygiadau . Ymunwch â’r grŵp ‘Clwb Cae Bryn Coed’ ar Facebook am y newyddion diweddaraf. Hyd yn hyn mae 179 awr wirfoddol wedi cael ei gofnodi - cyflawniad cymunedol gwych!

Am fwy o wybodaeth cysylltwch efo Dan o’r Dref Werdd: daniel@drefwerdd.cymru  (01766 830082) neu Caren o Grŵp Cynefin: caren.jones@grwpcynefin.org (01766 762511). Mae creu’r ddôl a’r hyfforddiant / offer cysylltiedig yn rhan o gynllun ‘Buzz Naturiol’ Cadw Cymru’n Daclus a ariennir gan Lywodraeth Cymru.-------------------------------------------

Ymddangosodd yn rhifyn Medi 2016. Dilynwch hynt Y Dref Werdd efo'r ddolen isod, neu yn y Cwmwl Geiriau ar y dde.

Lluniau Gwydion ap Wynn.

Blwyddyn gyda’r Dref Werdd

Gwydion ap Wynn, Rheolwr Prosiect y Dref Werdd, yn edrych yn ôl ar flwyddyn gyffrous.

Mae’n anodd coelio fod blwyddyn wedi gwibio heibio ers i brosiect Y Dref Werdd ail-gychwyn eto, ond hefyd gall rhywun ddeall pam wrth ystyried y holl waith sydd wedi cael ei wneud yn datblygu'r cynllun sydd wedi cael ei ariannu gan Gronfa’r Loteri Fawr i “Ddatblygu Tref Werdd Ddyfeisgar”.

Mae cymaint wedi digwydd gyda phob prosiect rydan ni’n gweithio arno, gyda nifer dda o bobl Bro Ffestiniog wedi derbyn cymorth gyda’r gwaith ynni, cyfleoedd gwirfoddoli a llawer o blant y Fro yn cymryd rhan mewn sesiynau addysg, a chyda’n cwrs newydd, Cynefin a Chymuned.

Dros y flwyddyn, rydan ni wedi bod  yn ceisio lleihau biliau ynni  yn yr ardal ynghyd ag allyriadau CO2.

 Mae nifer o dechnegau gwahanol wedi cael eu cyflwyno i helpu arbed arian yn eich cartrefi:
·         Gosod amseryddion cawod i leihau'r amser rydych yn treulio ynddi
·         Cyfnewid eich bylbiau arferol am rai LED, a
·         Gosod ffoil arbennig tu cefn i reiddiaduron.

Un o’r pethau mwyaf llwyddiannus oedd  y gwaith hwyluso a hyrwyddo ceisiadau am  y ‘Warm Home Discount’, sydd yn ad-daliad o £140 oddi  ar y biliau trydan. Mae’r Dref Werdd wedi helpu bron i 100 o bobl ym Mro Ffestiniog gyda’r cynllun yma sydd yn gwneud arbedion o bron i £14,000!

Mae dros 30 o denantiaid a pherchnogion tai wedi cael eu cyfeirio at gynllun Nyth/Nest – rhai wedi cael system wresogi newydd sbon danlli am ddim!

Ar ochr amgylcheddol y cynllun, rydan ni wedi bod yn brysur yn sicrhau ein bod yn parhau gyda’r gwaith o oruchwylio ein hafonydd gwerthfawr gyda diwrnodau yn glanhau sbwriel o Afon Barlwyd a’r Dubach. Anodd coelio bod 'na gymaint o wastraff yn ymgasglu’n y dyfroedd yma, ond diolch i waith caled ein gwirfoddolwyr a’n partneriaid, mae’r ddwy afon yma yn edrych yn llawer glanach heddiw.

Yn ogystal â’r diwrnodau glanhau, rydan hefyd yn brysur yn cynllunio ein brwydr yn erbyn clymog Siapan, neu llysiau’r diafol (Japanese knotweed) sy’n tagu rhai o’n hafonydd a mannau eraill. Mae’r planhigyn yma yn achosi niwed mawr i blanhigion brodorol Bro Ffestiniog a hefyd yn gallu bod yn broblem fawr os ydi o’n tyfu yn eich gardd. Ein bwriad yw hyfforddi ac achredu ein gwirfoddolwyr i ddelio â’r planhigion hyn. Felly, os oes gennych broblem gyda llysiau’r diafol, dewch i gysylltiad â’r Dref Werdd!

Planhigyn arall sydd ddim yn perthyn i’r ardal yw’r Rhododendron ponticum. Er ei fod yn hardd dros ben ym Mehefin, yn ei flodau pinc, dim ond am ryw fis mae o’n para. Mae’r rhywogaeth ymledol yma yn dangos ei wir liwiau drwy gydol y flwyddyn wrth amddifadu'r tirwedd o faeth gwerthfawr.  Unwaith eto, gyda chymorth ein gwirfoddolwyr gwerthfawr, rydan wedi cychwyn ei reoli ar safle yn Nhanygrisiau - ger y Hen Felin - wrth dorri a chlirio, ac wedi cyflogi swyddogion o Cadw Cymru’n Daclus i drin y planhigion yn gywir drwy eu chwistrellu a thrin y stympiau. Rydan wedi clirio bron i 3 acer o dir erbyn heddiw - sydd yn llwyddiant mawr.Yn ail flwyddyn dau y Dref Werdd Newydd, rydan ni mewn trafodaethau gyda Llechwedd i ddelio â’r Rhododendron ar eu tir nhw.

Llwyddiant arall yw’r sesiynau Cynefin a Chymuned i blant y Fro. Dros gyfnod o dri mis, bu 15 o blant yn cael cyfle i ddysgu am amrywiaeth o bynciau, yn cynnwys bywyd gwyllt, hanes, treftadaeth a daeareg, a hynny trwy gymryd rhan mewn gweithgareddau yn yr awyr agored megis sesiynau ‘ysgol-goedwig’, chwilota am a choginio bwyd gwyllt, dringo, a theithiau cerdded gydag arbenigwyr lleol. Bydd arddangosfa o wahanol luniau’r plant yn Siop Antur Stiniog ym mis Medi.

Cewch glywed am holl weithgaredd Y Dref Werdd yn Llafar Bro trwy gydol ail flwyddyn y prosiect.
---------------------------------------------

Ymddangosodd yn wreiddiol yn rhifyn Mehefin 2016.
Dilynwch hanes y Dref Werdd efo'r ddolen isod, neu yn y Cwmwl Geiriau ar y dde.

Ein Hamgylchedd

Erthygl o rifyn Mehefin 2016, gan Mari Williams, blwyddyn 5, Ysgol Maenofferen.

Yr amgylchedd ym Mlaenau Ffestiniog
Ein thema eleni oedd ‘Pa mor wyrdd yw Blaenau?’.  Buom  am dro rownd y stryd i ofyn wrth bobl am eu barn nhw am Flaenau Ffestiniog wrth lenwi holiadur gyda Miss Trappe.  Roedd yn amlwg fod llawer iawn yn ailgylchu yn ddyddiol.

Cawsom bleser o gael ymweliad i'r ysgol gan y Dref Werdd i helpu ni i ateb ychydig o gwestiynau oedd gennym wedi eu paratoi. Fe atebodd Gwydion lawer o gwestiynau am pa mor wyrdd yw Blaenau Ffestiniog.
_____________________________________________________________________________
Y Blaenau yw un o’r trefi hefo lleiaf o goed yng Nghymru - allan o 220 o drefi! 
_____________________________________________________________________________

Mae yna broblem hefo’r  Rhododendron a’r clymlys Siapan (Japanese knotweed) gan eu bod yn tyfu ym mhob man.

Mae rhai pobl yn y gawod am tua 10-30 munud, ond nododd Gwydion y gall teulu o bedwar arbed £400 y flwyddyn, a’r unig beth fyddai raid ei wneud ydi treulio dim ond 4 munud i mewn ynddi.

Mae pobl leol yn garedig ac yn gwella iechyd yn yr afonydd drwy gasglu sbwriel.  Dywedodd Gwydion fod y Dref Werdd wedi caslgu 5 sgip yn llawn o sbwriel mewn dau ddiwrnod o lanhau afonydd. Mae hynny tua 30 tunnell! Mae angen cadw’r afonydd lleol yn lân e.e Afon Bowydd, neu bydd y llygredd yn mynd i’r môr ac yn achosi mwy o broblemau i’n natur.

Llanast yn Afon Bowydd. Llun Paul W

Mae 2,600 o dai yn y fro, felly mae’n anodd  iawn cael pawb i fod yn wyrdd! Ond mae llawer o bethau yn helpu e.e. mynd â phethau i’r Ganolfan Ailgylchu a cherdded yn lle mynd mewn car o hyd. 

Yn y parc, sylwais fod sbwriel plant a phobl ar y llawr ac yn y gwrychoedd. Nid yw hyn yn deg i rai sydd eisiau chwarae yn ddiogel. Hefyd roedd yna ganiau cwrw ar hyd y gwrychoedd tu allan i Westy Tŷ Gorsaf. Mae llawer o finiau yno, ond ddim yn cael eu defnyddio! 

Yn fy marn i, dylai pawb ailgylchu a pheidio taflu sbwriel ar y llawr. Credaf y dylai pobl edrych ar ôl ein hamgylchedd drwy ailgylchu dillad yn y banc priodol neu roi hen ddodrefn yn y Ganolfan Ailgylchu yn lle eu taflu nhw wrth y rheilffyrdd neu yn ein gerddi. Dydy hyn ddim yn neis i ni na’r bobl sy’n dod i'r Blaenau ar wyliau.

Yn fy marn i, mae Blaenau Ffestiniog yn dref ‘werdd’, ydy, ond mae lle i wella – yn arbennig yn y parc ac wrth ymyl Siopau fel Eurospar a’r Co-op - lle mae pobl yn prynu bwyd ac yn taflu llawer o’u sbwriel ar y llawr.
-------------------------------------

Braf ydy cael croesawu erthygl gan un mor ifanc – diolch o galon i Mari am fynegi ei barn mor loyw. Dal ati Mari!