Showing posts with label Coed Cymerau. Show all posts
Showing posts with label Coed Cymerau. Show all posts

12.1.23

Crwydro Coedydd Lleol

Erthygl yn ein cyfres am grwydro llwybrau Bro Stiniog, y tro hwn gan Iona Price 

Weithiau mae’n braf cael gweld Tanygrisiau trwy lygaid bobl eraill. Dyna ddigwyddodd pan es i ar daith Cymdeithas Edward Llwyd i Goed Cymerau efo John Parry Borth y Gest.  Esboniodd John bod hon yn 80 erw o ‘Goedwig Law Tymhorol Gorllewinol’. Ymysg y pethau inni edrych allan amdanynt - 102 o wahanol fwsog, sawl un yn nodweddoiadol o goedwig law. Roedd John wedi gwneud ei waith cartref cyn ein tywys i Goed Cymerau - lle sydd lawr ffordd i mi, a dwi’n reit gyfarwydd a’i ryfeddodau. Braf iawn gweld criw o bell yn rhyfeddu gyda’r lleoliad ac yn synnu nad oeddynt erioed wedi bod yn y lle arbennig hwn o’r blaen.

O’r man parcio ger fferm Cymerau Isaf aethom at Raeadr Cymerau i ddechrau’r daith. Wrth inni gael y wledd o edrych ar un o’r mannau mwyaf hyfryd ar y Afon Goedol, soniodd John fel roedd yr ardal yn gyforiog o afonydd.

Afon Goedol o Bont Swch. Llun Paul W

Troi’n ôl i ddilyn y llwybr lawr i gyfeiriad Rhyd Sarn lle byddem yn croesi’r afon Goedol. I’r rhai sy’n methu mynd yn bell iawn, mae’n dda cofio y gallwch barcio yn Rhydsarn a chroesi’r ffordd i ddod yn syth i’r lle hudol yma.  Tydi’r darn nesaf ddim ar gyfer pawb. Wedi croesi’r bont dros y Goedol, roedd  carped o ddail derw brown ar y llwybr dros y creigiau, felly roedd angen cymryd 'chydig o ofal cyn cyrraedd y rhan o’r goedwig a fyddai’n arwain i gyfeiriad Y Dduallt. Troi i ddilyn y lein rheilffordd ar ein chwith i gael picnic yn y steshion. Wrth adael y steshion i gyfeiriad Maentwrog, mae’n werth croesi’r gamfa ar eich chwith i fynd i’r Olygfan ar y bryn. Mae llechen yno yn enwi pobman sydd i’w weld a’r pellter oddiyno. Mae Tanygrisiau 2 filltir i ffwrdd.

Lawr yn ôl at y lein a dros y gamfa ar yr ochr arall a fydd yn mynd a chwi i Blas Dduallt. Cawsom dipyn o hanes y plas a hefyd straeon am y cymeriadau a fu’n byw yng Nghoed y Bleiddiau lawr y ffordd.


'Dach chi wedi cerdded rhyw 3 milltir erbyn hyn. Cewch droi yn ôl ger Plas Y Dduallt, ond gallwch ddilyn y llwybr ar ochr isaf y rheilffordd tro yma, cyn croesi nant fechan i ymuno’n ôl efo’r llwybr gwreiddiol dros y Goedol yn Rhydsarn. 


Digwydd bod, o fewn deuddydd roeddwn mewn coedwig law arall. Coedydd Ganllwyd tro yma gyda’r ecolegydd Ben Porter ar ran Parc Cenedlaethol Eryri. Roedd Ben yn un o’r bobl prin gafodd fwynhau’r Cyfnod Clo. Cafodd gyfle i astudio unrhyw wahaniaethau mewn bioamrywiaeth mewn cyfnod lle nad oedd pobl yn crwydro o gwmpas. Dangosodd 10 math o fwsog inni o fewn darn bychan iawn; dangosodd y gwahaniaeth inni rhwng cen sy’n tyfu ar risgl llyfn neu rhisgl garw; a thra roeddem yn edrych ar giamocs dryw eurben a chnocell y coed, dyma res o 6 danas yn dod i’r golwg. Yn bendant mae’n werth edrych allan am deithiau tywys. 'Dach chi’n dysgu cymaint!

Rydan ni’n ffodus iawn bod sawl coedwig eithriadol yn agos i ardal Llafar Bro. [Nifer fawr ohonynt yn Warchodfeydd Natur Cenedlaethol -gol.] Dim ond dwy rydwi wedi enwi. Os nad ydych wedi ymweld ag un yn ddiweddar, beth am gychwyn gyda Choed Cymerau?

- - - - - - - - - -

Ymddangosodd yn wreiddiol yn rhifyn Rhagfyr 2022

Crwydro Ceunant Llennyrch


7.3.16

Gwynfyd- arwyddion gwanwyn

Erthygl arall o'r gyfres am fywyd gwyllt a chrwydro'r fro.

Mae'r dydd wedi 'mestyn dipyn eisioes, ac mi fyddwn yn troi'r clociau eto mewn dim. Yn y cyfamser, mae natur yn rhoi rhyw ragolwg inni o'r gwanwyn i ddod.


Yng Ngheunant Llennyrch ar ddiwrnod bendigedig, ddiwedd y mis bach, yr oedd yn dechrau swnio fel gwanwyn eto, gyda cheiliog titw benddu ym mrigau uchaf derwen yn croesawu ymwelwyr i'r warchodfa efo'i diwn gron cerddorol.

Y lleiaf o'n titwod, goroesodd y gaeaf trwy fwyta pryfetach sy'n byw dan risgl coed. Mae pâr wedi ymweld â'r ardd acw hefyd drwy'r misoedd oer i fwyta cnau a hadau.


Wrth nesáu at y Rhaeadr Du 'roedd swn gwyllt yr afon yn boddi cân yr adar bach tu ôl imi, ac 'roedd dafnau o wê a gwybed cynnar yn disgleirio yn yr haul o'm blaen. Ar y llwybr mae'r deri ifanc yn dal yn styfnig yn eu dail crîn cyn cael gorchudd newydd, ac ar y cyll, mae'r cynffonnau wyn bach -blodyn gwrywaidd y goeden- wedi agor yn llawn (wrth eu taro yn ysgafn gellid gweld y paill yn disgyn ac yn gwasgaru yn y gwynt).

Rhaeadr Ddu

Ar ddiwrnod braf arall yr un wythnos yng Ngoed Cymerau Isaf, 'roedd dail suran y coed yn dechrau gwthio trwy'r haen o ddail ar lawr y goedwig. Mae'r dail ar ffurf tair calon, ac yn agor yn ddyddiol i fanteisio ar wres yr haul i gynhyrchu bwyd; bydd yn blodeuo tua diwedd y mis yma neu ddechrau Ebrill. Ar y llawr hefyd a thros y waliau cerrig 'roedd y gwyddfid yn ymledu gyda rhai dail newydd eisioes wedi ymddangos. Bydd rhaid aros tan Mehefin serch hynny, i'r blodyn a'i arogl hyfryd ymddangos.

Tydw i heb weld grifft llyffant eto, ond fel tystiolaeth i bryderon gwyddonwyr am newid hinsawdd cafwyd wyau ym mis Tachwedd 1995 ar benrhyn mwyaf deheuol Prydain, y Lizard, yng Nghernyw.

Bydd y genau goeg neu fadfall y dŵr ar eu mwyaf lliwgar rwan tra'n chwilio am gymar. Yr oedd hwn yn gyfnod cyffrous i ni fel plant, yn chwilio am yr amffibiaid yma ar y gors bach, ac uwchben Fron Fawr, dau safle sydd bellach wedi eu llenwi a'u sychu, hanes sy'n gyffredin i lawer o ardaloedd, felly'n arwain at ddirywiad lleol mewn bywyd gwyllt.

Tua'r adeg yma y llynedd y gwelais, trwy lwc pur, garlwm yn ei gôt gaeaf gwyn yn croesi'r ffordd o 'mlaen, a blaen du ei gynffon yn amlwg, ac yn ystod eira olaf Chwefror yr es i felly, i ben Graig Gyfynys y tu ôl i'r atomfa, i edrych am ei olion ar lawr. Er chwilio dyfal, a chanfod olion cwningod a llwynog, ni chefais lwc y tro hwn. Ond 'roedd yr olygfa tua moelydd gwyn 'Stiniog, a'r bwncath a chigfran yn galw uwchben yn gysur ar ddiwrnod braf arall.
------------------------------------

Addaswyd o erthygl gan Paul Williams, a ymddangosodd yn rhifyn Mawrth 1996. 
Dilynwch y gyfres efo'r ddolen isod, neu yn y Cwmwl Geiriau ar y dde.

Lluniau- Paul W, Rhagfyr 2015

5.12.15

O Lech i Lwyn -Adar Coed Cymerau

Pennod arall o'r gyfres am fywyd gwyllt a'r awyr agored ym Mro Ffestiniog.
Y tro hwn, erthygl gan y diweddar Ken Daniels, o rifyn Tachwedd 1998.

Delor y cnau, gan Ken Daniels
Coedydd Cymerau
Ychydig wythnosau yn ôl, ar brynhawn heulog a braf, mi es am dro i un o’m hoff lecynnau – Coedydd Cymerau. Roedd y rhan fwyaf o ymwelwyr y byd adar wedi cychwyn ar eu taith yn ôl i’w cartrefi gaeaf, ond er hyn roedd digon i’w weld.

Mi es i lawr y llwybr sydd yn arwain tua’r Swch ac yno gwelais ddringwr bach a delor y cnau, yn brysur chwilio am bryfaid a chopynod ar foncyff coed.

Yna gwelais y gnocell fraith fwyaf, a hwn hefyd yn chwilio’n brysur am bryd o fwyd ar hen fedwen fregus.

Ar y ffordd yn ôl trwy’r coed clywais fwncath yn galw. Edrychais i fyny trwy’r brigau. Roedd tri yn hedfan mewn cylch uwch fy mhen – dau oedolyn a chyw a oedd wedi ei fagu gerllaw.

Gwarchodfa Coed Cymerau. Llun- Paul W, 1af Rhagfyr 2015

Ar ôl cyrraedd hen bont Cymerau eisteddais ar y clawdd am seibiant, gan gadw llygaid ar yr afon am y siglen lwyd a bronwen y dŵr. Ni welais yr un o’r ddwy y tro hwn. Mi fyddai glas y dorlan i’w gweld yma amser maith yn ôl, pan oedd yr hen afon tipyn glannach nac yr ydyw heddiw.

Pan oeddwn ar gychwyn o’r fan hon, tynnwyd fy sylw gan aderyn bychan yn mynd am y coed pinwydd yn gyflym iawn, a gwalch glas yn ei erlid.

Cofnodir chwe-deg a phedair o wahanol rhywogaeth o adar yng Nghoedydd Cymerau, gydag wyth-ar-ugain o’r rhain wedi nythu yno o dro i dro, a rhai ohonynt yn anghyffredin iawn.
------------------

Gallwch ddilyn y gyfres efo'r ddolen isod, neu yn y Cwmwl Geiriau ar y dde.