Showing posts with label Bedyddwyr. Show all posts
Showing posts with label Bedyddwyr. Show all posts

1.10.26

Rhod y Rhigymwr- O’r Moelwyn i’r Preselau

Cynhaliwyd cyfarfod Cyfundeb Annibynwyr Meirionnydd yng Nghapel Carmel, Tanygrisiau yr haf hwn. Fel llywydd, mae gofyn i mi agor ein cyfarfodydd efo pwt o anerchiad. 

Gwyddom am sawl un a anwyd ac a fagwyd yn y pentref a wnaeth ei farc yn genedlaethol a thu hwnt. Dau enw a ddaw’n syth i’r meddwl ydy Gwyn Thomas a Merêd. Cefais gyfle yn y golofn yma dri mis yn ôl i gyfeirio at un arall o blant Tanygrisiau – John Griffith Moelwyn Hughes [1866-1944]. 

Priodol felly fyddai tynnu sylw at ŵr a anwyd yn Glaneulan ddechrau Ebrill 1933. Derbyniodd ei addysg yn ysgol gynradd y pentre a symud i’r Ysgol Sir. Gadawodd yr ysgol yn 15 oed gan ddilyn ei dad i weithio yn Chwarel Maenofferen cyn penderfynu ei throi hi am y weinidogaeth ymhen pedair blynedd, a mynd i Goleg Presbyteraidd Caerfyrddin. Gwasanaethodd fel gweinidog ymroddedig gydag enwad y Bedyddwyr yng Ngogledd Penfro o 1958 hyd nes iddo ymddeol ychydig cyn ei farw yn 2006 ... cyfnod maith o bron 48 o flynyddoedd.

Sôn rydw i am Thomas Richard Jones - a adwaenwyd yn annwyl yn y parthau yma fel ‘Tomi Richard’ ... ac yn ei gymdogaeth i lawr yn ardal arfordirol gogledd Penfro fel ‘T.R.’ 

Yn ogystal â bod yn weinidog cymwynasgar a phregethwr huawdl, roedd yn emynydd a bardd nodedig. Roedd yn aelod ffyddlon o Orsedd y Beirdd a bu’n Llywydd Undeb y Bedyddwyr ym 1997. 
Ar ei faen coffa ym Mhenfro, mae’r geiriau yma ... ‘gŵr ei gartref, ei gymdogaeth a’i genedl a gwas ffyddlon i Gapel ac i Grist’ ... ynghyd â’r cwpled yma gan ei gyfaill, y diweddar Brifardd Eirwyn George, Maenclochog:

Gŵr clên a phen awenydd,
Dros Iesu bu’n ffaglu’r Ffydd.

Fel y nodais yn ‘Rhod’ Ionawr 2026, cyhoeddodd T.R gyfrol o gerddi ym 1975 ar y cyd efo Eirwyn George – ‘O’r Moelwyn i’r Preselau’.  Yn eu plith, mae’r englyn yma:

Magodd rywiog enwogion – a rhoddodd
    O’i rhuddin i’w meibion,
Nid ei glaw ond ei glewion
I’n tir yw gogoniant hon.

Does dim gwobr am ddyfalu mai ‘Stiniog’ ydy’r testun. Yn yr un gyfrol, canodd i fryniau’r ardal ac i Gwm Orthin. Dyma gerddi grymus yn y mesur penrhydd.

Meddai am Gwm Orthin:

Mae rheiliau rhydlyd ar lethrau Dôlrhedyn,
Ymgordeddodd y rhaff am faril y drym.
Ni ddaw labrwr wysg ei gefn at glip yr inclên
At y Samson gewynnog i griwlio’r slediadau.
Blinodd ein llygaid ar y rwbel a’r diffeithwch,
Taflasom sgarff o briffordd am wddf y Moelwyn.


Daeth T.R. yn bur agos at gipio coron Eisteddfod Genedlaethol Rhydaman ym 1970 gyda dilyniant o gerddi di-gynghanedd. Pennawd ei ddilyniant oedd ‘Rhwng Groglith a Phasg fy nghenedl’. Nododd un o’r beirniaid, Eirian Davies, fod gan y bardd ‘ffordd ddeallus o drin geiriau’, tra disgrifia beirniad arall, Gwilym R. Jones ef fel ‘ffustiwr galluog o brydydd’. Daeth yn agos ar dro arall yn ogystal â chyrraedd y brig fwy nag unwaith yng nghystadleuaeth y soned a'r delyneg. 

Mae ganddo chwech o emynau yn ‘Caneuon Ffydd’ - sy’n tystio i’w ffydd a’i gred ac sy’n llawn o rin yr awen. Yn eu plith, mae’r un sy’n  seiliedig ar eiriau Iesu Grist yn y ddeunawfed bennod o Efengyl Mathew:

Oherwydd lle y mae dau neu dri wedi dod ynghyd yn fy enw i, yr wyf yno yn eu canol.

Mae’r emyn hwn mor berthnasol yn yr oes ddi-fudd, ddi-feddwl bresennol lle mae criw bychan iawn o hynafiaid yn ceisio cadw drysau’n capeli’n agored. 

Wrth ddyfod, Iesu, ger dy fron
diolchwn yn yr oedfa hon
am dy addewid rasol di
i fod ymhlith y ddau neu dri.

Rhanna bryder am ddirywiad y dystiolaeth Gristnogol yng Nghymru a’i ddyhead i herio’r sefyllfa ac i hau had yr adfywiad hyd ei oes:

O deued wedi’r hirlwm maith
dy wanwyn i fywhau y gwaith,
i’th Eglwys lân O anfon di
gydweithwyr at y ddau neu dri.

Mae Emyn 777, sy’n agor efo’r llinellau:

Yng nghyffro’r gwanwyn pan fo’r ias a’r hud
Yn cerdded yn gyfaredd drwy fy myd ...

yn cymhwyso’n grefftus dymhorau’r flwyddyn â thymhorau bywyd. 

Emyn personol a dwfn ydy Emyn 675 - un a gyfansoddodd T.R yn ystod cyfnod gwaeledd derfynol ei dad, George Washington Jones. Yn y dyddiau dreng yma yn hanes ein byd ac yn hanes ein capeli, mae’n emyn hynod o gyfoes:

Pan daeno’r nos o’n cylch 
ei chwrlid du yn fraw, 
fe gilia’r arswyd wrth i ni 
ymaflyd yn dy law.

Ewch ati i ddarllen emynau cyfoethog T.R. Mae coffa da amdano yn y parthau yma fel yng Ngogledd Penfro.

- - - - - - -

Rhan o gyfres Iwan Morgan, a ymddangosodd yn wreiddiol yn rhifyn Gorffennaf-Awst 2026 

 
 

8.9.18

Beirdd y Banc Bwyd


Trwy gydol mis Mehefin eleni bu’r bardd a’r awdur Sian Northey yn Fardd Preswyl ym manc bwyd Blaenau Ffestiniog. Bu’n gwirfoddoli yno ac yn ysgrifennu am y profiad a bu hefyd yn cynnal cyfres o weithdai ysgrifennu creadigol gyda phlant mewn tair ysgol yn yr ardal – Ysgol y Moelwyn, Ysgol Manod ac Ysgol Bro Hedd Wyn. 

Roedd oedran y disgyblion yn amrywio o Flwyddyn 3 i Flwyddyn 8. Byddant hefyd yn cydweithio gyda’r artist gweledol Mari Gwent o Lanuwchllyn i baratoi gwaith fydd yn ymgorffori rhai o’r cerddi, a bydd y gwaith hwnnw i’w weld yn y llyfrgell Blaenau Ffestiniog hyd at ganol Medi.

“Mae wedi bod yn agoriad llygad i mi ac i lawer o’r plant,” meddai Sian, “er wrth cwrs rhaid cofio hefyd bod llawer o blant yn dod o deuluoedd sy’n derbyn cymorth gan y banc bwyd. Mae trafod prinder bwyd a phwysigrwydd bwyd a’r hyn sydd y tu ôl i’r defnydd o’r banc bwyd wedi esgor ar waith difyr.”

Sian a disgyblion Ysgol y Moelwyn
Caiff y prosiect ei noddi gan Gorfforaeth Bedyddwyr Dinbych, Fflint a Meirion a’i drefnu gan Y Dref Werdd. Yn dilyn cau capel Calfaria yn y dre yn ddiweddar, cafwyd caniatâd i ddefnyddio cyfran o’r arian gwerthiant ar brosiect i godi ymwybyddiaeth o waith y banc bwyd lleol. 

Dywedodd Tecwyn Ifan ar ran y Bedyddwyr:

“Mae hyn yn gyfle i wneud rhywbeth cadarnhaol a chreadigol o sefyllfa ddigon digalon. Mae hefyd yn weithgarwch sy’n dilyn dysgeidiaeth Iesu Grist i ymateb mewn ysbryd o gariad tuag at bobl yn eu hangen a’u helbulon... Ry’ ni fel Bedyddwyr yn ddiolchgar am gydweithrediad cynllun Y Dref Werdd yn Blaenau i drefnu gweithdau creadigol yn yr ysgolion lleol dan arweiniad Sian Northey.”

Cynhelir y banc bwyd yn Neuadd yr Eglwys gyda aelodau o’r eglwys ac eraill yn gwirfoddoli yno. Mae ar agor dair gwaith yr wythnos a bellach mae yna dros 600 o bobl yn derbyn cymorth yn flynyddol. 

Er bod y banc ym Mlaenau Ffestiniog yn gwasanaethu ardal ddaeryddol eithaf mawr mae yna fwy a mwy o fanciau bwyd yn agor wrth i’r galw amdanynt gynyddu. Mae’r Trussel Trust yn amcangyfrif bod dros 98,000 o becynau bwyd ar gyfer tridiau wedi cael eu dosbarthu yng Nghymru gan eu banciau bwyd hwy yn unig yn ystod y flwyddyn ddiwethaf.
Os am fanylion pellach cysyllter â Non Roberts non@drefwerdd.cymru

Bydd yr arddangosfa yn Llyfrgell y Blaenau hyd at y 15fed o Fedi, ond fel tamaid i aros pryd, dyma un o gerddi Sian, a chipolwg o un o ddarnau celf ar y gweill yn Ysgol Manod:

Pwysau

Y ffeil las yw’r beibl.
Er mwyn i ni, y gwirfoddolwyr,
ddysgu o’i adnodau sawl gram o reis,
sawl gram o siwgr a choffi,
yw angen un person,
sawl gram o haelioni, sawl litr o gardod,
yw angen teulu.
Rwy’n pwyso’n ofalus i gyfeiliant swnllyd ei phlant,
ac yn rhoi llwyaid arall o goffi yn y bag,
gan gofio chwarter canrif yn ôl
pan mai’r ffin i minnau rhwng cadw ’mhwyll ac wylo
oedd un baned
a hwythau o’r diwedd yn cysgu.

-----------------------------------------

Ymddangosodd yn wreiddiol yn rhifyn Gorffennaf 2018