Y dydd yn 'mestyn

Dydd Gŵyl Dewi hapus i chi! 'Gwnewch y pethau bychain' medd ein nawddsant, ac un peth bychan i'w ddathlu ar hyn o bryd ydi'r ychydig funudau ychwanegol o olau dydd a gawn yn ddyddiol wrth edrych ymlaen at y gwanwyn. Mae amser gwell i ddyfod,  ha-haleliwia! Dyma bytiau am y dydd yn 'mestyn a choelion mis Mawrth.
 

Cenin pedr. Llun -Paul W

Awr Fawr Galan...
Erbyn heddiw mae’r hen goel werin: 

Awr Fawr Galan, dwy Ŵyl Eilian a thair Ŵyl Mair 

wedi hen fynd heibio a mi fyddwn y rhoi’r clociau  ymlaen diwedd y mis hwn. Coel werin a fathwyd  gyda hyder dros y canrifoedd ydy hon.

Y syniad fod y dydd wedi ymestyn awr rhwng y Solstis a’r Flwyddyn Newydd. Boed hyn y Flwyddyn Newydd gyfoes, Ionawr 1, neu'r Hen Flwyddyn Newydd, Ionawr 12. Dim ond ychydig iawn o funudau a ychwanegwyd at y dydd ond byw mewn gobaith oedd yr ateb i aeaf caled a’r dyhead am y gwanwyn.

Aiff yr hen goel yn ei blaen i son am ‘ddwy awr Gŵyl Eilian’ a thair awr Gŵyl Fair y Canhwyllau. Codi ysbryd rhywun mewn gaeaf caled yw swyddogaeth yr hen goel debyg  ac mae rhai yn dal i son am Awr Fawr Galan. Er nad yw’r goel yn fathemategol gywir mae’n braf meddwl fod y dydd yn ymestyn.

Tebyg fod y gair Saesneg clock  yn dŵad o’r hen air Cymraeg ‘cloch’ a’r gair Gwyddeleg am gloch ef ‘clocca’. Un o’r gloch / One o' clock … wrth gwrs a thebyg mae cloch y llan oedd honno.
-  -  -  -  -  -  -  -  -  -  -

(Yn ôl Twm Elias -'Tro drwy'r tymhorau'. 2007, Gwasg Carreg Gwalch- mi gawn ni tua 29 munud ychwanegol o olau dydd erbyn yr hen galan ar y 12fed o Ionawr; tua 68 munud erbyn Gŵyl Eilain, 29ain Ionawr; a dwy awr a chwarter erbyn Gŵyl Fair ar y 13eg Chwefror.
Ychydig o blygu'r gwir gan ein cyndadau felly, ond pwy sy'n cwyno 'de, cyn belled ein bod yn edrych ymlaen yn obeithiol at y gwanwyn. Daliwch i gredu!  -PW)
-  -  -  -  -  -  -  -  -  -  -

Coelion Mis Mawrth

Mewn englyn, cwpledi a choel ceir nifer o gyfeiriadau at a rhybuddion newid tywydd yn ymwneud â mis Mawrth:

1.    Fe ddaw Gŵyl Fai, fe ddaw Gŵyl Ddewi
Fe ddaw’r hwyaden fach i ddodwy
Fe ddaw’r haul bach i sychu’r llwybre
Fe ddaw ‘nghariadau innau’n drwpe

2.    Mis cyn C’lanmai cân y cogau;
Mis cyn hynny tyf y briallu

3.    Mawrth a ladd, Ebrill a fling
A rhwng y ddau, adawan nhw ddim
(A Mai mwyn i werthu crwyn!)

4.    Os ym Mawrth y tyf y ddôl
Gwelir llawnder ar ei hôl

5.    Yn ôl coel arall, am bob diwrnod o dywydd teg ym mis Mawrth, bydd wythnos o dywydd braf yn yr haf - Fel y bo Mawrth y bydd yr haf.

6.    Os bydd yr oen cyntaf a welwch yn y gwanwyn yn eich wynebu bydd hynny’n dod a lwc dda'r gweddill o’r flwyddyn

7.    Ni phery eira mis Mawrth
Mwy nag ymenyn ar dorth dwym

8.    Mawrth oerllyd a gwyntog ac Ebrill cawodog
Ill dau a wnant rhyngddynt Fai teg a godidog

9.    Niwl ym Mawrth, rhew ym Mai

10.    Bore du o wanwyn; prynhawn teg

11.    Os daw Mawrth i mewn fel oenig
Allan â fel llew mileinig

12.    Yr adeg i hau ydy ‘tridiau’r aderyn du a dau lygad Ebrill’ (sef tridiau olaf mis Mawrth a’r deuddydd cyntaf ym mis Ebrill ond cofier ‘Gwlybaniaeth ar yr og, chwyn yn y cryman’.
-----------------------------------------

Darnau gan Tecwyn Vaughan Jones, a ymddangosodd yn rhifyn Mawrth 2016.

OPRA Cymru -Carmenâd a Chyfeillion

Erthygl gan Alwena Morgan, a ymddangosodd yn rhifyn Medi 2015.

Carmenâd
Mae pawb a fu yn 'Steddfod Meifod, neu a fu’n gwrando neu’n gwylio adref, yn cytuno ei bod wedi bod yn ‘Steddfod dda. Yn sicr, cafodd OPRA Cymru wythnos brysur a llwyddiannus.

Roedd yn destun rhyfeddod i sawl un a alwodd heibio’r stondin yn y Neuadd Arddangos mai Llan Ffestiniog yw cartref OPRA Cymru. Roedd angen darbwyllo ambell un, wrth gwrs, nad Opera Cenedlaethol Cymru yw OPRA Cymru ond yn hytrach gwmni lleol sy’n cynnig cyfleoedd i gantorion ifanc berfformio opera drwy gyfrwng y Gymraeg, a hynny mewn lleoliadau tipyn mwy gwledig na’n cwmni cenedlaethol.

Yn ystod wythnos yr Eisteddfod, bu’r Cwmni’n perfformio detholiad o opera Carmen (Bizet) yn y Gymraeg yn ardal bicnic y maes, a hynny ar ffurf promenâd – gan roi’r teitl ‘Carmenâd’ i’r cynhyrchiad. Perfformiadau awyr agored oeddynt a bu cryn groesi bysedd am dywydd ffafriol. Cafwyd haul braf ar gyfer dau berfformiad ond daeth y glaw i herio’r perfformwyr ar y dydd Mawrth.

Er y gawod drom, ni threchwyd y cantorion a chafodd y gynulleidfa wledd. Yn perfformio oedd – Sioned Gwen Davies fel Carmen, Robyn Lyn fel Don José, Sara Lian Owen fel Micaëla ac Adam Gilbert fel Escamillo gyda’r corws – Alys Roberts, Eirlys Myfanwy Davies, Rhodri Jones a Steffan Lloyd Owen yn gwefreiddio’r gynulleidfa.

Llongyfarchiadau mawr i’r criw i gyd heb anghofio Patrick Young, y Cyfarwyddwr Artistig, Anthony Negus, y Cyfarwyddwr Cerdd a’r cyfeilyddion Helen Davies a Sian Davies.


Cyfeillion
Lansiwyd Cyfeillion OPRA Cymru ar gyfer yr Eisteddfod a chroesawyd nifer o ‘gyfeillion’ newydd yn ystod yr wythnos. 

Beth yw manteision bod yn gyfaill?, medde chi.  Wel, cewch ddau gylchlythyr y flwyddyn fydd yn rhoi gwybodaeth i chi am gynyrchiadau’r cwmni. Ond yn bwysicach na dim, cewch fathodyn arian ‘Troad y Rhod’ o wneuthuriad Gemwaith Rhiannon ac wrth wisgo’r bathodyn cewch fanteisio ar gynigion arbennig fel rhaglen am ddim neu ostyngiad ym mhris eich tocyn.

Nid oes tâl blynyddol nac archeb banc, dim ond UN taliad o £30.
 
Ffoniwch Swyddfa’r Cwmni ar 07800 907 404 am fwy o wybodaeth neu cysylltwch â Gwenda Lloyd Jones, (trysorydd), ar 01766 762 429 neu Alwena Morgan, (ysgrifennydd aelodaeth) ar 01766 762 687.

Gellir hefyd adael neges ar wefan y Cwmni:
 www.opra.cymru

Ynghanol yr holl brysurdeb, roedd Patrick hefyd wedi cyrraedd rownd derfynol Dysgwr y Flwyddyn a rhaid ei longyfarch yn gynnes iawn. Rhwng popeth, fe sicrhaodd Patrick a’r cwmni bod opera wedi taro nodyn cadarn ymhlith y dyrfa ar y maes ac ar yr un pryd wedi rhoi enw’r cwmni opera lleol (a Llan Ffestiniog!) ar y map cenedlaethol.