Y Dref Werdd yn Hau Hadau'r Dyfodol

Mae’r Dref Werdd wedi bod yn chwysu chwartia dros y dair blynedd diwethaf yn datblygu mannau gwyrdd ar draws Bro Ffestiniog ac yn ddiweddar maent wedi ymestyn eu gwreiddiau i Ysgol Manod.

Llun- Y Dref Werdd

Gyda chymorth Cyngor Tref Ffestiniog a Pharc Cenedlaethol Eryri, aethwyd ymlaen i blannu coed ffrwythau brodorol ar gae chwarae’r ysgol gyda phlant blwyddyn 3 a 4 ar fore gwlyb yn mis Mawrth.
Fe ddefnyddiwyd ffrwythau Cymreig ar y diwrnod i godi ymwybyddiaeth am y diffyg coed brodorol sydd o’n cwmpas ym Mlaenau Ffestiniog.

A wyddoch chi fod Blaenau Ffestiniog yn un o drefi Cymru sydd a’r dwysedd lleiaf o goed yn ôl Coed Cadw?

Llun -Paul W

I adfer hyn mae’r Dref Werdd am ddechrau ymgyrch i blannu gymaint o goed brodorol ac sydd bosib o fewn ein hardal. Mae ystadegau’n dangos fod niferoedd uwch o goed yn gwella’r amgylchedd leol yn ecolegol gan gynnwys iechyd meddwl a llesiant cymunedol.

A fuasech yn gefnogol o brosiect fel hyn? Oes gennych awgrymiadau am lefydd yn ein hardal gallwn wella gyda choed?

Mae’r Dref Werdd yn gwahodd syniadau newydd i helpu ddylunio cynllun allwn ni weithredu yn effeithiol. Gallwch gysylltu â’r Dref Werdd drwy ffonio 01766 830 082 neu e-bostio ymholiadau@drefwerdd.cymru
---------------------------------------------

Ymddangosodd yn wreiddiol yn rhifyn Ebrill 2018.
Dilynwch hynt a helynt Y Dref Werdd efo'r ddolen isod.
 

Colofn Yr Ysgwrn – Cartref Hedd Wyn

Sian Griffiths, Rheolwr Prosiect Yr Ysgwrn, yn cychwyn cyfres o erthyglau yn cofnodi'r hyn sy'n digwydd yn Yr Ysgwrn.
(Ymddangosodd yn wreiddiol yn rhifyn Hydref 2015)

Creu Campwaith gyda phlant lleol

Mae’n gyfnod cyffrous yn Yr Ysgwrn ar hyn o bryd gyda’r gwaith o warchod a datblygu cartref Hedd Wyn wedi cychwyn.

Awdurdod Parc Cenedlaethol Eryri yw perchnogion Yr Ysgwrn bellach, ac mae cadw naws arbennig y safle’n bwysig iawn iddynt. Mae’n her a braint i minnau gael gweithio ar ddatblygiad mor ddifyr ac amrywiol, ac un sy’n agos iawn at fy nghalon fel hogan o’r Traws.

Mae’r adeiladwyr yn cychwyn gweithio ar y safle’r mis yma, ac er bod cryn dipyn o waith i’w wneud i atgyweirio’r tŷ a’r adeiladau, mae ‘na fyrdd o agweddau eraill i’r prosiect, a does yr un diwrnod yr un fath!

Oherwydd y gwaith datblygu bydd drysau’r Ysgwrn yn cau dros dro i ymwelwyr ddiwedd mis Tachwedd. Er hynny rydym yn gobeithio parhau i ddweud stori Hedd Wyn a’r Ysgwrn ym Mhlas Tan-y-bwlch mewn arddangosfa bwrpasol. Cawsom help plant o rai o ysgolion y fro i greu deunydd i’r arddangosfa, sydd bellach yn werth ei gweld.

Bu plant ysgolion Edmwnd Prys, Bro Hedd Wyn a Bro Cynfal yn gweithio’n ddiwyd efo’r artist Luned Rhys Parri cyn gwyliau’r haf i ail greu cegin Yr Ysgwrn mewn ‘papier mache’. Gan ddefnyddio hen botiau iogwrt, glud a phaent aethant ati i greu campwaith! Mae’r dresel, y cloc mawr a’r lle tân bellach wedi eu gosod yn yr arddangosfa ym Mhlas Tan-y -bwlch, drws nesaf i replica’r Gadair Ddu. Gwelir rhai o’r plant yn y llun.

Cafodd y plant wahoddiad i agoriad swyddogol yr arddangosfa ddechrau mis Medi, ac wedi sgwrs ddifyr am effaith y Rhyfel Byd Cyntaf gan yr awdur Haf Llewelyn, torrwyd y rhuban gan Gerald Williams a’i chwaer Malo (sef nai a nith Hedd Wyn). Cafodd pawb gyfle wedyn i weld y gegin, replica’r gadair ddu a’r cynlluniau sydd ar droed, cyn cael digonedd o frechdanau a chacennau yn y Plas ei hun.

Braf oedd gweld cymaint o rieni a phlant wedi troi allan i gefnogi, ac mae 'nghydweithwyr a minnau’n edrych ‘mlaen at wneud llawer mwy efo pobl a phlant yr ardal ar wahanol agweddau o’r prosiect.

Mae croeso i unrhyw un daro mewn i weld yr arddangosfa, a gallwn gynnig  sgyrsiau ar Yr Ysgwrn a hanes Hedd Wyn a’r cyfnod yn y Plas, yn ogystal â theithiau o gwmpas y gerddi a lluniaeth o bob math i grwpiau a chymdeithasau.

llun APCE

Dyma rai o’r digwyddiadau sydd gennym ar y gweill rhwng rŵan a’r 'Dolig:


Tachwedd 28ain, diwrnod agored yn Yr Ysgwrn - y cyfle olaf am gyfnod.


Os oes unrhyw un yn awyddus i gael gwybod mwy am unrhyw un o’r digwyddiadau yma, neu os oes rhywun yn awyddus i wirfoddoli i’n helpu efo’r datblygiad mewn unrhyw ffordd, cysylltwch â mi Sian Griffiths neu Jess Enston ar 01766 770274/ e-bost:  yrysgwrn{at}eryri-npa.gov.uk

Mae’r gwaith i warchod a datblygu’r Ysgwrn sy’n brosiect gwerth £3.4 miliwn ac yn cael ei ariannu gan Gronfa Dreftadaeth y Loteri a Llywodraeth Cymru wedi dechrau Hydref 5 eleni.
-------------------------


Gallwch weld be' arall sydd ar y wefan am Yr Ysgwrn a Hedd Wyn trwy glicio'r dolenni isod, neu yn y cwmwl geiriau ar y dde.

Dal dy ddwr

Rhan o erthygl o rifyn Gorffennaf 2014:

Mae cryn brysurdeb a gweithgaredd ar safle trin dŵr Garreglwyd ar hyn o bryd. Llanast ofnadwy medd rhai; ac eraill yn holi be’ ar y ddaear sy’n digwydd yno? O chwilio a holi rhyw ‘chydig, daw’n amlwg bod Dŵr Cymru yn ymestyn eu safle yno. O archwilio’r cais cynllunio, deallwn bod cronfa ddŵr newydd (tanc mawr, mewn geiriau eraill) yn cael ei hadeiladu tu cefn i’r gwaith trin, yn ogystal ag ychwanegu cabanau offer a manion eraill.

Y tu hwnt i’r datganiad cyffredinol ‘Pwrpas y datblygiad yw sicrhau bod y dŵr yfed yn cyrraedd y safonau priodol’, dwi wedi methu a chanfod pam bod angen hynny rwan, a be’ oedd yn bod ar ansawdd y dŵr gynt? Ta waeth, mi ddyliwn ymfalchïo, debyg iawn, eu bod yn buddsoddi yn ein cyflenwad.

Ond dal dy ddŵr, meddech chi!
Mae gwaith Garreglwyd ynghanol tirlun hynod o bwysig a chyfoethog yn nhermau hanes a chwedloniaeth ein milltir sgwâr. Gerllaw mae bryngaer ryfeddol Bryn Castell, lle bu’n cyndadau ni’n cynhyrchu haearn cyn -ac ar ôl- cyfnod y Rhufeiniaid yng Nghymru. Saif y gwaith trin ar ffordd Rufeinig Sarn Helen, a ger safle tybiedig Beddau Gwŷr Ardudwy, a lleoliad darganfod carreg Cantiorix, sydd bellach yn eglwys Penmachno. Rhoddodd Parc Cenedlaethol Eryri replica ohoni a llechen i’w dehongli ar wal derfyn y gwaith dŵr yn 2006.

Llun-PW. (Gwynedd ydi ystyr Venedos)

Fel y gallwch ddisgwyl gyda datblygiad fel hyn, roedd yn destun cais cynllunio, ac er ei bod yn rhy hwyr i yrru sylwadau, gallwch weld y cynlluniau manwl ar wefan y Parc Cenedlaethol, o dan y cyfeirnod NP5/59/397C. Mae’r Parc wrth gwrs yn gwerthfawrogi gwerth hanesyddol a diwyllianol y safle, ac un o’r amodau a roddwyd ar Ddŵr Cymru oedd bod yn rhaid cynnal asesiad archaeolegol manwl cyn dechrau’r gwaith.

Mae’r llun yma gan VPW yn dangos hyd a lled y gwaith adeiladu, ac mae’r ardal reoli a storio ar y chwith yn ymddangos yn ddychrynllyd, ond ardal dros dro yw hi, gyda’r bwriad o adfer yn llwyr.

Mi holais John Roberts, archaeolegydd y Parc am ychydig o fanylion ac roedd yn barod iawn i rannu adroddiad yr asesiad, a wnaed gan Ymddiriedolaeth Archaeolegol Gwynedd.  Meddai John, am ganlyniadau’r asesiad a’r ffosydd archwilio a wnaed ar y safle:
“Ni ddarganfuwyd olion archaeolegol arwyddocaol iawn ond mi deimlwyd bod dal posibilrwydd o ddiddordeb archaeolegol, ac felly awgrymais amod i gyflawni gorchwyl gwylio/watching brief , yn ystod yr adeiladu”.
Ychwanegodd: “Mae’r gorchwyl gwylio wedi cael ei wneud yn ddiweddar… Mae’n bosib bod ffos a gloddiwyd ar hyd y trac, sef llwybr Sarn Helen, yn [dangos olion] Rhufeinig ond doedd dim darganfyddiadau eraill o arwyddocâd”.

Ffosydd archwilio

Yn rhai o’r ffosydd archwilio, canfyddwyd nifer o grawiau gwastad, ac mae’r Ymddiriedolaeth Archaeolegol yn awgrymu efallai eu bod wedi eu gosod ar lawr gan y rhai fu’n cloddio am lechi yn y cyffiniau, er mwyn cludo deunydd dros ardal gorsiog. Maen nhw’n mynd ymlaen i awgrymu, oherwydd ffurf a maint y crawiau, y gallen nhw fod wedi dod o nodweddion archaeolegol fel cistiau claddu ac ati.

Os daw rhywbeth arall i’r amlwg cyn diwedd yr adeiladu, cewch ddarllen y manylion yn Llafar Bro yn y dyfodol. Yn y cyfamser, gallwch weld copïau o’r adroddiadau archaeolegol dros yr haf yn arddangosfa’r Gymdeithas Hanes.   
-PW