Showing posts with label Capel Soar. Show all posts
Showing posts with label Capel Soar. Show all posts

3.7.23

Stolpia- mwy o garpedi

Pennod arall gan Steffan ab Owain am hen ddiwydiannau Rhiw a Glan-y-pwll, o rifyn Mai 2023

Dyma ragor o wybodaeth am ffatri Fatima Industries a sefydlwyd yn hen addoldy’r Wesleyaid yng Nghae Baltic, Rhiwbryfdir, sef Capel Soar gynt. Diolch i Aled Ellis, Minffordd am ei ddiddordeb ac am anfon y pytiau canlynol imi sydd yn dadlennu mwy o gefndir y stori.

Yn un rhan o’i hysbyseb disgrifid rygiau trwchus (deep pile) y ffatri gan un prynwr amlwg o Lundain fel y rhai mwyaf cain a wneid ym Mhrydain y pryd hwnnw, sef yn yr 1950au. Yn ogystal, cyfeirid at y gwehyddiad ‘W’ fel un unigryw, ac heb ei ddefnyddio yn flaenorol mewn gwneuthuriad carped a rygiau yn y wlad hon nag unman arall chwaith. 

Gyda’r dull newydd hwn, roedd modd cloi pen y carpedi a’r rygiau yn dynn, ac anodd a fyddai iddo ddatod neu ddadblethu, a phe tynnid arno, tueddai i gloi mwyfwy. Cyn iddynt ganfod y dull hwn o’u cloi, yr unig ffordd effeithiol oedd clymu pob edefyn ar wahan gyda’r llaw, sef techneg a ddefnyddid yn fyd-eang o Kashmir i Kidderminster mewn gwneuthuriad carpedi a rygiau a wneid gyda llaw.

Dyma restr o brisiau’r carpedi a rygiau’r cwmni yn nechrau’r 1950au :

Mesul llathen - £3 17s 3d (tua £3.86 yn arian heddiw)                  
Mesul llathen sgwâr - £5 3s 0d   (£5.15)                                                     
Ryg 4 troedfedd 6 modfedd x 27 modfedd - £5 15s 11d (£5.76)      
Ryg 6 troedfedd x 36 modfedd -  £10 6s 0d (£10.30)

Roedd  modd cael pris am garped gosod (fitted carpet) gan y cwmni hefyd gyda’r un math o wead ac ansawdd â’r rygiau. Byddai’n dda cael gwybod beth a fyddai’r gost o osod carped o wal i wal mewn tŷ sylweddol, oni byddai? 

Tybed hefyd a oes un o’r carpedi neu’r rygiau hyn wedi goroesi ac ar gael yn rhywle yn un o gartrefi’r Blaenau neu’r Llan?

 

O.N. 

Trwy ryw amryfusedd, diflannodd gweddill y frawddeg yn hanes yr adeilad yn rhan olaf fy strytyn yn rhifyn Ebrill.
Fel hyn y dylai fod ... ‘Bellach, y mae’r adeilad (sef yr hen gapel) wedi ei addasu yn gartref cysurus’.

Dolen i ran un yr hanes

2.6.23

Stolpia- Carpedi Soar

Pennod arall gan Steffan ab Owain, y tro hwn am hen ddiwydiannau Rhiw a Glan-y-pwll, o rifyn Ebrill 2023

Mae ail-ddefnyddio adeiladau crefyddol eu naws at ddibenion eraill wedi bod yn digwydd ers blynyddoedd maith, ac nid yw’n syndod bellach gweld hen eglwysi a chapeli o un pen o’r wlad i’r llall wedi eu haddasu yn anedd-dai, neu’n siopau, neu’n weithdai. 

Profwyd hyn yn ein bro tros y blynyddoedd. A chofio bod tua thri dwsin o gapeli a phedair eglwys wedi bod ein plwyf yn y dyddiau a fu nid yw’n syndod bod nifer ohonynt wedi cau eu drysau gyda thrai ym myd crefydd yn ein gwlad.

Un o’r capeli cyntaf yn ein bro i gael ei droi yn ffatri oedd Capel Soar a berthynai i’r Wesleyaid. Codwyd hwn yng Nghae Baltic, Rhiwbryfdir, sef ar ochr y ffordd fach sy’n arwain drwyddo. Agorwyd y capel yn swyddogol ym  mis Tachwedd 1904 er bod gwasanaethau wedi eu cynnal yno ychydig fisoedd ynghynt. Pa fodd bynnag, er bod yn hen gapel bach wedi ffynnu  yn ei ddyddiau cynnar, credir iddo gau oddeutu 1939.


Bu’r capel yn wag am oddeutu deng mlynedd. Yna, ar ôl i’r Cyngor Tref a Phwyllgor Diwydiannau Gwledig Meirionnydd bwyso ar y Llywodraeth i sefydlu diwydiant ysgafn ar gyfer dynion anabl y cylch llwyddodd y Bwrdd Masnach i sicrhau adeilad y capel. 

Aed ati hi wedyn i gasglu arian, sef £5000, ac ar ôl apêl Mr H. Evans Jones, clerc y Cyngor Tref derbyniwyd £2000 yn lleol o fewn y ddwy awr gyntaf, ac o fewn rhai dyddiau roedd addewid am fwy o arian er mwyn cyrraedd y nod.

Enw’r cwmni a sefydlodd ffatri yn y capel oedd Fatima Industries Ltd a chynhyrchu carpedi a rygiau Indiaidd o ansawdd da oedd ei swyddogaeth. 

Agorwyd y ffatri ym mis Ebrill 1949 gan bwysigion y dre a chyfarwyddwyr y cwmni newydd. 

Cyflogwyd pump o ddynion yno i ddechrau, rhai ohonynt yn chwarelwyr yn dioddef o effaith clefyd y llwch (silicosis). Bwriedid cael lle i 25 arall o fewn ychydig fisoedd,  a’r gobaith am fwy yn ddiweddarach. 

Ymhlith y rhai a gyflogwyd yno ceid Mr Bob Jones a fu’n gweithio yn y chwarel am 43 o flynyddoedd, Mr Bob Pierce, Mr H. E. Jones, cyn filwr methedig, Mr Eric W. Jones, Mr James Hughes ac R. O. Davies, gyda Mr E. F. Chopin yn eu hyfforddi. 

Gwnaed y carpedi a’r rygiau o wahanol liwiau, megis llwydwyn, rhosliw, gwyrdd, llwydfelyn (beige) a lliw rhwd a dewis o’r mesurau canlynol: 4 troedfedd 6 modfedd wrth 27 modfedd; a 6 troedfedd wrth 27 modfedd.

Nid wyf yn sicr am ba hyd y bu’r ffatri yno, ond nid oes dwywaith amdani iddi roi hwb i’r rhai hynny a oedd wedi colli eu hiechyd ac nad allai wneud gwaith trwm. Rhywfodd credaf iddi ddod i ben cyn y flwyddyn 1961.

Tybed a oes rhai o’r darllenwyr yn cofio rhai’n gweithio yno? Bellach, y mae’r adeilad (sef yr hen gapel) wedi ei addasu yn gartref cysurus.