Blaenau ar y Sgrîn Fawr

Bydd ffilm hir yn yr iaith Gymraeg, gan S4C o’r enw Effi o Blaenau yn cael ei ryddhau mewn sinemâu ledled Cymru yr haf hwn.

Wedi ei gyd-ariannu gan Lywodraeth Cymru drwy law Cymru Greadigol, bu premiere byd y ffilm ar ddechrau mis Mawrth yng Ngŵyl Ffilm Glasgow, a bydd premiere Croeso’n Ôl yn caei ei gynnal ym Mlaenau ychydig cyn rhyddhau’r ffilm.

Bydd Effi o Blaenau yn cael ei ryddhau mewn sinemâu ledled Cymru ar Fehefin 19, cyn cael ei ddarlledu ar S4C, Clic ac iPlayer cyn diwedd y flwyddyn.

Mae’r ffilm yn addasiad o gynhyrchiad llwyfan hynod lwyddiannus Gary Owen, Iphigenia in Splott – ond, wedi ei adleoli i dirwedd mynyddog, agored Parc Cenedlaethol Eryri. Caiff ei gyfarwyddo gan Marc Evans (Mr Burton) a’i gynhyrchu gan Branwen Cennard (Tarian) yn ei ffilm hir gyntaf. 

 

Dilyna'r ffilm Effi, gyda pherfformiad caboledig yn y rôl deitl gan Leisa Gwenllian yr actores ifanc, sy’n prysur gwneud enw i hi ei hun. Yn brwydro yn erbyn y diweithdra wythnosol, clybio a’r pen mawr, mae'n cyfarfod milwr wedi ei anafu o’r enw Lee mewn clwb nos yn Llandudno ac mae o’n cilagor drws i rywbeth gwell. Am foment, caiff Effi gipolwg ar fywyd y gwnaeth hi erioed ddychmygu, ond mae’r realiti yn llawer anoddach.

Yn niwrnod rhagolwg Canolfan Ffilm Cymru, cafodd y ffilm adolygiadau positif, gydag aelodau o’r gynulleidfa yn ei ddisgrifio fel ‘atmosfferig’, ‘ffantastig’ ac ‘wedi ei seilio yn ei gymuned’ – fe wnaeth rhywun arall ganmol ei ‘stori rymus a chymeriadau realistig’

Dywedodd Pennaeth Ffilm a Drama S4C, Gwenllian Gravelle: “Mae S4C yn falch o gefnogi Effi o Blaenau ac yn werthfawrogol i’r tîm cynhyrchu ac i Cymru Greadigol am helpu ddod a’r ffilm i’r sgrin fawr yng Nghymru a thu hwnt. Mae’r ffilm yn brofiad sinematig sy’n hanu o fan penodol, ond yn atseinio’n emosiynol ymhobman. Wedi ei siapio gan dirlun cryf a manylion bywyd bob dydd, mae’r ffilm yma’n trawsffurfio y cyfarwydd i rywbeth dirdynnol ac epig”

Fe ychwanegodd MetFilm Distribution: “Rydym yn ymfalchïo i fod ar flaen y gad wrth gynorthwyo i ryddhau Effi o Blaenau ar draws Prydain. Mae’r tîm wedi creu addasiad hynod sinematig a ffyddlon i’r cynhyrchiad llwyfan gwreiddiol o waith Gary Owen, wedi ei angori gan berfformiad electrig gan Leisa Gwenllian. Gallwn ni ddim aros i gynulleidfaoedd ymhobman gwrdd ac Effi!”

- -

Wedi ei ffilmio yn gyfan gwbl yng Nghymru, yn bennaf yn Llangollen, Bethesda a Blaenau Ffestiniog, mae Tanau’r Lloer o waith y cwmni lleol, Opra Cymru yn creu hanes, wrth iddo dorri tir newydd gan fod y cynhyrchiad cyntaf i fod yn ‘simulcast’ (sef y term technolegol am raglen sy’n cael ei ddarlledu ar ddwy sianel yr un pryd) rhwng S4C a Channel 4. Wedi ei ysbrydoli’n fras gan un o’r nofelau sy’n aml yn cael ei weld fel un o oreuon yr iaith Gymraeg, Un Nos Ola Leuad o waith Caradog Pritchard, cyfunir sgôr Gareth Glyn, wedi ei berfformio gan Gerddorfa Opera Cenedlaethol Cymru a libreto Patrick Young ac Iwan Teifion Davies.

Golygfa yng Nghwmorthin

Mewn un erthygl, fe ysgrifennodd James Ellis, sy’n arbenigo mewn ysgrifennu ar gerddoriaeth glasurol, opera a chynyrchiadau theatr, “mae opera ar ffilm yn beth prin. Bu’r oes aur yn y 1980au, gyda La Traviata, Parsifal a Carmen yn cael fersiynau sinema wedi eu creu". Aeth ymlaen i ofyn os oedd yn parhau i weithio o’i gymharu a’i 400 mlynedd ar lwyfan ac oedd ffilm opera drwy gyfrwng y Gymraeg mewn du a gwyn yn anodd i’w werthu?

Yn dilyn y premiere byd yng Ngŵyl Ffilm Caeredin, a dangosiadau mewn sawl sinema ar draws Cymru llynedd, cafodd ei ddarlledu ar S4C a Channel 4 ar Ddydd Gŵyl Dewi ac mae’n deg dweud fod yna ateb wedi ei gael i’r cwestiwn a ofynnwyd yn yr erthygl a soniwyd am uchod, sef Ydi – mae’n gweithio ar ffilm o’i gymharu ac ar lwyfan a Na – bu hi ddim yn anodd i’w gwerthu. Mae’r ffilm yn wreiddiol ac yn ffres.

Roedd hi’n hynod braf i weld Tanau’r Lloer yn derbyn sylw yn rhai o bapurau newydd mwyaf Prydain ar benwythnos Gŵyl Ddewi, gyda’r Observer yn canmol faint o ffiniau sy’n cael eu gwthio gyda’r ffilm yma sy’n troedio sawl genre, y Telegraph yn ei alw’n ‘gloriously odd & wonderfully cinematic’ a’r Sunday Times yn sôn am y dynfa freuddwydiol a dirdynnol sy’n cael ei brofi o’r funud gyntaf.

I fynd nôl at erthygl James Ellis, mi soniodd o am neges y ffilm, sef un o obaith; mai efallai nid creadigrwydd artistig ac hunanfynegiant fydd yr ateb i bopeth, ond y gall ei ddefnyddio fel modd i gymedroli dioddefaint. Dywedodd ei fod yn aml wedi annog a chyflwyno pobl i opera, ac y gallai gweld Tanau’r Lloer ar y sgrin fawr arwain at ddod a mwy o bobl i mewn i fyd yr opera, drwy lygad nofel eiconig. 

Fel rhywun sydd wedi gweithio a theithio gyda Opra Cymru yn y gorffennol, hawdd fyddai hi i mi drio gwerthu’r ffilm hon i chi. Felly, dwi am adael i eiriau’r arbenigwr yn ei faes, sef awdur yr erthygl uchod wneud y gwaith yn ei le: ‘Take the plunge & go savour Tanau’r Lloer’ 

Bydd y ffilm ar gael i chi wylio ar iPlayer a Clic tan ddiwedd yr Haf ac mae’n werth gwylio!

Rhydian

- - - - - -

Ymddangosodd yn wreiddiol yn rhifyn Mawrth 2026 

> Cwmorthin yn Hollywood?

 

Cwmorthin yn Hollywood?

Wel, ddim yn union! Ond dwi mor falch fod y ffilm opera newydd gan OPRA Cymru wedi cael cyfle i ymddangos fel rhan o Ŵyl Ffilm Ryngwladol Caeredin ganol Awst. Efo pedwar o ddangosiadau dros dri diwrnod, roedd ‘na ddigon o sylw iddi hi, a digon o bobl wedi ei mwynhau’n fawr iawn. 

Ie wir, opera newydd sbon, wedi ei chreu gan Gareth Glyn o Sir Fôn, ac wedi ei hysbrydoli gan olygfeydd o’r nofel enwog Caradog Prichard, ‘Un Nos Ola Leuad’. 

Golygfa o'r ffilm yng Nghwmorthin

Roedd OPRA Cymru wedi cael cefnogaeth ariannol gan Gyngor y Celfyddydau Cymru i fynd ar daith efo’r opera, ond oherwydd Cofid-19, roedd yn rhaid i ni roi’r gorau i berfformio’n fyw, a cheisio gwneud ffilm yn ei lle. Efo cefnogaeth cwmni cynhyrchu Afanti Media, comisiynwyd y prosiect gan Channel 4 ac S4C, a’r cam cyntaf oedd sesiynau recordio yng Nghaerdydd efo cast anhygoel o dda a cherddorfa WNO (Opera Cenedlaethol Cymru) yn ystod haf 2021. Ond o fewn blwyddyn, roedd y camerâu’n rholio yn Dragon Studios tu allan i Gaerdydd.

Erbyn cychwyn mis Hydref 2022, roedden ni wedi cwblhau rhyw 90% o’r ffilmio, ond, am resymau technegol, roedd rhaid i ni gael bach o seibiant. Dyna pam wnaethon ni ail-gychwyn y llynedd yng Nghaerdydd i saethu’r golygfeydd dramatig iawn wrth yml ‘Llyn Du’: llyn sydd wedi cael ei greu’n arbennig mewn stiwdio… ond sy’n edrych yn anhygoel o realistig ar y sgrîn. 

Ond beth am Gwmorthin? Wel, roedden ni’n chwilio am le tebyg iawn i amgylchoedd Bethesda, ond hefyd rhywle fyddai’n gallu awgrymu lleoliad o ffantasi’r awdur gwreiddiol: math o leoliad mae o’n ddisgrifio yn wythfed bennod y nofel. Dyma lle mae ’na weledigaeth Beiblaidd o’r Person Hardd – yr awdur ei hun? – sy’n cael ei ysbrydoli i ysgrifennu’i nofel gan Frenhines yr Wyddfa. Ac yn ein dehongliad ni, dyma grud ei greadigrwydd; rhywle yn agos iawn ‘at ddrws y nefoedd’. Pa mor hyderus ro’n teimlo, felly, pan wnaethon nhw ddewis Cwmorthin fel lleoliad mwyaf addas i ffilmio hynny! Y lle sydd yn cynnwys holl hanes y chwareli, ond hefyd yn rhoi blas i’n dychymyg ni… o nefoedd eu hunain.

Mae’r ffilm yn cynnwys cymaint o elfennau sydd fel arfer ddim yn gysylltiedig ag opera o gwbl: y peth cyntaf, yn amlwg, ydy’r ffaith ei bod yn bodoli mewn du a gwyn, sydd yn adlewyrchu ffilmau’r 50au; ac oherwydd tirwedd sain mor realistig, mae’r cantorion yn ymddangos fel pobl go iawn; hefyd, mae’r actio’n anhygoel o gynnil, ac felly ‘dach chi’n anghofio ar ôl dipyn eu bod nhw’n canu, achos bod popeth mor naturiol. 

Rywsut, mae’r ffilm yn newid y ffordd dan ni’n meddwl am opera: ac mae cwmni OPRA Cymru’n falch iawn ein bod ni wedi chwarae rôl yn hynny. 

Roedd hi’n fraint a phleser troi fyny yng Nghaeredin ar gyfer premiere y byd efo cymaint o gast a chriw, ‘roedden nhw mor falch o’u rôl yn y prosiect: cantorion fel Leah-Marian Jones, Shân Cothi, Elin Pritchard, Huw Ynyr, Sion Goronwy, a Robyn Lyn; a’r cyfarwyddwr Chris Forster, y cynhyrchydd Kirsten Stoddart; cyfarwyddwr ffotograffiaeth Ben Chads, a dylunydd Stephen Graham.  

Bydd y ffilm yn cael ei dangos mewn sinemau yng Nghymru yng nghanol mis Tachwedd efo lansiad cydamserol ym Mangor a Chaerdydd… ac yn sicr yn CellB! 
Fydd Cwmorthin yn mynd i Hollywood, felly..? Wel, pwy a wyr?!
Patrick Young

- - - - - - - - - -

Ymddangosodd yn wreiddiol yn rhifyn Medi 2025