Showing posts with label Sycharth. Show all posts
Showing posts with label Sycharth. Show all posts

7.1.24

Rhod y Rhigymwr- Elfed ac Elfyn

Pennod arall o gyfres Iwan Morgan

Mewn rhifyn diweddar o’r Llafar, cyfeiriwyd at daith gerdded y Cynghorydd Elfed Wyn ab Elwyn o Fangor i lawr i’r Senedd yng Nghaerdydd - i dynnu sylw at yr angen i gael cyswllt trên rhwng y ddwy ddinas, a hynny heb orfod mynd allan o Gymru. Nodwyd fod Elfed ‘yn dipyn o ymgyrchydd’ a bod ‘ei fys ar byls popeth o bwys sy’n ymwneud â’n hunaniaeth fel Cymry.’  

Am ei waith diflino, teimlais fod Elfed yn haeddu englyn, a dyma’i roi ar facebook ychydig wythnosau’n ôl. Da clywed ei fod ‘yn teimlo’n freintiedig o’i dderbyn.’ Chwarae teg iddo!

I ELFED WYN AB ELWYN, TRAWSFYNYDD. Cymro, gwladgarwr, ymgyrchydd, gweithredwr a chynghorydd sir.

Gwarchod a wna’r ymgyrchydd – a rhodio’n
     Weithredwr aflonydd;
Elfed Wyn ab Elwyn bydd
I Walia yn symbylydd.

Ymgyrch arall y bu Elfed yn weithgar trosti oedd yr un i sicrhau bod Llywodraeth Cymru’n prynu Sycharth, a’i fod yn cael ei osod ym mherchnogaeth pobl Cymru. Dyma, mae’n fwy na thebyg, y man y ganwyd Owain Glyndŵr - y Cymro brodorol olaf i gael ei gydnabod yn Dywysog Cymru. Lleolwyd Sycharth ger pentref Llansilin, yng ngogledd yr hen Sir Drefaldwyn - yn agos iawn i’r ffin â Lloegr. Dyma’r llys fu’n gartref i dywysogion Powys Fadog. Rhwng 1400 a 1415, arweiniodd Owain wrthryfel i geisio sicrhau annibyniaeth i Gymru.

Un o gywyddwyr pwysicaf a mwyaf dylanwadol cyfnod Beirdd yr Uchelwyr oedd Iolo Goch [c.1325 – c. 1398]. Credir iddo gael ei eni yn nhrefgordd Lleweni, ym mhlwyf Llanefydd, i’r gogledd orllewin o dref Dinbych. Erys disgrifiad Iolo o Lys Owain yn Sycharth yn glasur hyd y dydd heddiw. Dyma ddyfyniadau ohono:

Llys barwn, lle syberwyd,
lle daw beirdd aml, lle da byd.
Llyna y modd a'r llun y mae:
mewn eurgylch dwfr mewn argae.
Tai nawplad fold deunawplas,
tŷ pren glân mewn top bryn glas.
Ar bedwar piler eres
mae'i lys ef i nef yn nes.
To teils ar bob tŷ talwg,
a simnai ni fagai fwg.
Pob tu'n llawn, pob tŷ'n y llys,
perllan, gwinllan, gaer wenllys.

Garllaw'r llys, gorlliwio'r llall,
y pawr ceirw mewn parc arall.
Dolydd glân gwyran a gwair,
ydau mewn caeau cywair.
Melin deg ar ddifreg ddŵr,
a'i golomendy gloyw maendwr.
Pysgodlyn, cudduglyn cau,
a fo rhaid i fwrw rhwydau.

Anfynych iawn fu yno
weled na chlicied na chlo,
na phorthoriaeth ni wnaeth neb,
ni bydd eisiau budd oseb,
na gwall, na newyn, na gwarth,
na syched fyth yn Sycharth.

Cyflwynwyd petisiwn, a arwyddwyd gan dros 10,000 o bobl i’r Senedd ar 13 Medi, ond ymddengys, ar hyn o bryd, na all y Llywodraeth brynu’r safle. Parhaed Elfed a’i gyd-ymgyrchwyr i bwyso a phwyso.

Elfed ac Elfyn

Derbyniais englyn arbennig eto gan SIMON CHANDLER ... un er clod i (ac er cof am) ROBERT OWEN HUGHES [ELFYN ... 1858-1919], y bardd lleol a enillodd Gadair Eisteddfod Genedlaethol Blaenau Ffestiniog ym 1898 am ei awdl i’r ‘Awen’…

ROBERT, MAB Y FRO

O’i phridd eginodd ei ffrwyth a gurodd
     â geiriau llwyr esmwyth.
Bu’n gynsail, dail i’w dylwyth;
adeg aur oedd naw deg wyth.


Mae’r defnydd o’r gair ‘dail’ yn y drydedd linell yn gyfuniad o ddail blodau a thudalennau o’i farddoniaeth.

- - - - - - - - - - - 

Rhan o erthygl a ymddangosodd yn rhifyn Tachwedd 2023






1.9.15

DYDDIAU OLAF Y MAB DAROGAN

Erthygl gan Gymdeithas Owain Glyndŵr.

Eleni  byddwn yn coffáu chwechanmlwyddiant marwolaeth y Cymro mwyaf eiconig yn hanes y genedl, Owain Glyndŵr.  Ychydig a wyddom am flynyddoedd olaf Glyndŵr; serch hynny, mae ystod eang o ffynonellau yn cynnig mai ar Fedi 21, 1415 y bu farw.

Mae mwyafrif yr adroddiadau yn dewis Golden Valley yn swydd Henffordd fel y man lle treuliodd ei flynyddoedd olaf. Priododd dwy o'i ferched ŵyr o'r dyffryn. Priododd Alys (ei ferch hynaf) â John Scudamore o Kentchurch Court ac yn rhan o adeiladwaith y llys hwwnw mae Tŵr Glyndŵr.

Ym Monnington Straddel, tua 7 milltir o Kentchurch, mae mwnt sydd â thraddodiad cryf o fod y man lle claddwyd Owain.

Dafydd a Vivian yng Nghorwen, Mai 2014

Comisiynodd y Gymdeithas arolwg geoffisegol o 400 metr sgwâr o'r safle yn y flwyddyn 2000. Datgelwyd olion adeilad cerrig petryal yn mesur 10m x 6m, a'i furiau yn fetr o drwch, o dan wyneb y mwnt. Roedd aliniad yr adeilad yn ogleddol-ddeheuol.

Barn Dr Keith Ray, archeolegydd swydd Henffordd, oedd bod Owain bron yn sicr wedi'i gladdu mewn tir cysegredig, a bod o leiaf pedwar safle o fewn i'r sir lle y gallai fod yn gorwedd.

Mae Abaty Dore, Abaty Sistersaidd ynghanol y Golden Valley, yn safle tebygol, yn enwedig gan fod yr abaty yn meddu ar dir sylweddol yn y cwm. Yn ei lyfr 'The Mystery of Jack of Kent and the Fate of Owain Glyndŵr' mae Alex Gibbon yn hawlio bod corff Owain wedi'i gludo o swydd Henffordd a'i gladdu yn Eglwys Sant Gwrdaf, Llanwrda, Sir Gaerfyrddin.

Mae'r offer dadansoddol ar gael i ddatgelu'r ateb i'r dirgelwch erbyn hyn; y cwestiwn llosg, wrth gwrs, yw a ddylid ceisio chwilio am yr ateb?!

Am wybodaeth bellach cysylltwch â:   Dr John Hughes (Trysorydd ac Ysgrifennydd Aelodaeth), Bryn Siriol, Heol Penygreen, Llanidloes, Powys SY18 6AJ.

Gwefan: http://www.owain-glyndwr.cymru/index.html  (dim cysylltiad â Llafar Bro).

...ac wedyn yn Sycharth, flwyddyn yn ddiweddarach. (Wel, mae hi mor anodd ffeindio'r lle tydi!)        Lluniau PW.

------------------
Ymddangosodd yr erthygl yn wreiddiol yn rhifyn Ebrill 2015.

Mae'r Gymdeithas yn trefnu gwibdaith i'r Golden Valley ar Fedi'r 5ed. Cysylltwch am fanylion.


Mae nifer o weithgareddau'n rhan o Ddathliadau Corwen ym Medi hefyd:

Dydd Owain Glyndŵr – Dydd Mercher, Medi 16eg
- Siaradwr : Gareth Vaughan Williams

Darlith Cymdeithas Hanesyddol Meirionnydd – Dydd Sadwrn, Medi 19eg
- Siaradwr : Gruffydd Aled Williams
- Lleoliad : Neuadd Goffa Owain Glyndŵr, Glyndyfrdwy
- Testun : Owain Glyndŵr yn ei gynefin

Bydd trenau Rheilffordd Llangollen yn darlledu hanes Glyndŵr
(Hefyd, Gŵyl Gerdded Corwen - Medi 5ed & 6ed)

Hefyd, mae Gŵyl Glyndŵr wedi'i drefnu ym Machynlleth ar y 19eg o Fedi, gan Ganolfan Owain Glyndŵr. Bydd cerddoriaeth a gweithgareddau plant yno o 1 o'r gloch ymlaen.